Zaktualizowane zalecenia Ministra Zdrowia w zakresie realizacji powszechnego programu szczepień przeciw ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) wprowadzają istotne zmiany, które weszły w życie 15 maja 2025 roku. Zgodnie z obwieszczeniem z dnia 8 maja 2025 roku, zmieniły się zasady dotyczące zakończenia schematu szczepienia, co pozwala na zakończenie procesu szczepień po ukończeniu 14. roku życia, pod warunkiem, że pierwsza dawka została podana przed tym wiekiem. Druga dawka szczepionki musi być podana w okresie od 6 do 12 miesięcy po pierwszej. Zmiany te zostały wprowadzone z myślą o dzieciach, które z powodu późnego rozpoczęcia szczepień nie mogłyby ukończyć schematu w ustalonym terminie.
Sprawdź:
HPV i jego związek z rakiem: Kluczowe informacje o zakażeniu oraz profilaktyce
Zalecenia Ministra Zdrowia w programie szczepień przeciw HPV
Szczepienia przeciw HPV: Kluczowa inwestycja w zdrowie przyszłych pokoleń
Szczepienie przeciw HPV: Pytania, odpowiedzi i najważniejsze Informacje
Fakty i Mity na temat szczepionek przeciw HPV
Szczepienie przeciw HPV: Kluczowa ochrona przed nowotworami i zakażeniami
Zalecenia Ministra Zdrowia dotyczące realizacji szczepień przeciw ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) w ramach powszechnego programu szczepień
Zaktualizowane i obowiązujące od 15 maja 2025 r. zalecenia obejmują zmianę wprowadzoną obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 8 maja 2025 r. w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych, dla których zakup szczepionek został objęty finansowaniem przez ministra właściwego do spraw zdrowia (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 30).
Zmiana dotyczy warunków realizacji szczepienia i umożliwia skończenie schematu szczepienia po ukończeniu 14. roku życia, niezależnie od roku urodzenia dziecka, które pierwszą dawkę szczepienia otrzymało przed ukończeniem 14 roku życia, ale wymaga podania 2 dawki w ciągu 6-12 miesięcy.
Zmiana została wprowadzona z uwagi na potrzebę realizacji świadczeń u dzieci, które na skutek późnego rozpoczęcia szczepienia w POZ lub w szkole nie mogłyby skorzystać z 2. dawki szczepienia w ramach programu.
Dotychczasowe warunki realizacji programu określały, że zakończenie schematu szczepienia po ukończeniu 14. roku życia jest możliwe wyłącznie dla osób urodzonych w 2010 r.
Wprowadzenie poprawek jest częścią realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030, której celem jest zmniejszenie zachorowalności na choroby nowotworowe wywołane przez HPV, w tym raka szyjki macicy. Program szczepień stanowi kluczowy element dbałości o zdrowie publiczne i ma na celu ochronę młodszych pokoleń przed groźnymi skutkami zakażeń HPV. Minister Zdrowia, bazując na międzynarodowych rekomendacjach, podkreśla skuteczność i bezpieczeństwo szczepionek, które są dostępne w ramach krajowego programu. Szczepienia przeciw HPV nie tylko zapobiegają rozwojowi raka szyjki macicy, ale także innych nowotworów związanych z tym wirusem, jak rak odbytu, sromu, czy pochwy.
Powszechny program szczepień przeciw HPV
Zgodnie z przepisami, realizacja szczepienia przeciw HPV w Polsce odbywa się w ramach powszechnego programu, który rozpoczął się 1 czerwca 2023 roku.
Od 1 września 2024 r. szczepienie jest przeznaczone dla osób po ukończeniu 9. roku życia, a do 14. roku życia stosuje się schemat dwudawkowy. Nowe zalecenia umożliwiają realizację szczepień w szkołach podstawowych, począwszy od 1 września 2024 roku, co ma na celu zwiększenie dostępności do tej profilaktyki. Warto podkreślić, że szczepienie jest dobrowolne, a decyzję o jego wykonaniu podejmuje lekarz na podstawie kwalifikacji medycznej.
Podstawa prawna
Szczepionki dostępne w ramach programu to „Cervarix” (dawka 0,5 ml (GlaxoSmithKline Biologicals s.a.) oraz „Gardasil 9” (dawka 0,5 ml (Merck Sharp & Dohme B.V). Obie szczepionki wykazują wysoką skuteczność w zapobieganiu nowotworom szyjki macicy oraz innym chorobom wywołanym przez HPV. Warto również zaznaczyć, że program szczepień jest objęty finansowaniem przez Ministra Zdrowia, a realizacja szczepienia wymaga kwalifikacji medycznej, którą przeprowadzają uprawnione osoby – lekarze, pielęgniarki czy felczerzy.
I A. Schemat szczepienia w powszechnym programie szczepień – zalecenia krajowe
Schemat szczepienia w powszechnym programie szczepień w obu szczepionkach jest 2-dawkowy, gdzie druga dawka powinna zostać podana nie wcześniej niż po 6 miesiącach i nie później niż 12 miesięcy od podania pierwszej dawki.
Program nie przewiduje realizacji szczepienia w schemacie trzydawkowym, niezależnie od terminów szczepień planowanych indywidualnie lub wskazań medycznych.
Uwaga! Szczepienia są dobrowolne dla pacjenta, a decyzja o zaszczepianiu podejmowana jest przez lekarza na podstawie przeprowadzonego badania kwalifikacyjnego.
I B. Przeciwskazania do szczepienia
Trwałym przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw HPV jest wystąpienie w przeszłości ciężkiej reakcji alergicznej (w tym anafilaksji):
– na jakikolwiek składnik szczepionki,
– po poprzedniej dawce szczepionki.
Zmiana zasad realizacji szczepień, w tym rozszerzenie wieku, do którego można zakończyć schemat szczepienia, oraz możliwość realizacji szczepień w szkołach, ma na celu poprawę dostępności i efektywności programu. Ostateczny termin na ukończenie schematu szczepienia po 14. roku życia daje większą elastyczność w realizacji tej ważnej profilaktyki zdrowotnej.
Szczepienia przeciw HPV w Polsce stanowią ważny krok w walce z nowotworami związanymi z tym wirusem. Program, który jest zgodny z zaleceniami międzynarodowymi, ma na celu ochronę zdrowia młodszych pokoleń przed groźnymi chorobami nowotworowymi. Zmiany w zasadach realizacji programu, które weszły w życie w 2025 roku, umożliwiają szerszy dostęp do szczepień i lepszą realizację schematu szczepienia, co zwiększa szanse na sukces w prewencji nowotworów związanych z HPV. Szczepienie jest dobrowolne, ale bardzo zalecane, zwłaszcza w kontekście jego wysokiej skuteczności w zapobieganiu poważnym chorobom onkologicznym.
Realizacja Szczepień w Programie Ochrony Zdrowia.
Zasady realizacji szczepień w powszechnym programie szczepień
Do świadczeń uprawnione są osoby spełniające poniższe warunki:
1) Osoby posiadające prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.);
2) Osoby po ukończeniu 9. roku życia, do ukończenia 14. roku życia, zarówno dziewczęta jak i chłopcy, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych, dla których zakup szczepionek został objęty finansowaniem przez ministra właściwego do spraw zdrowia.
Zamawianie szczepionki
Do otrzymania szczepionki do realizacji powszechnego programu szczepień przeciw HPV uprawnione są wszystkie podmioty POZ, które realizują szczepienia ochronne zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2024 r. poz. 924). Uwaga! Dnia 1 września 2024 r. przestaje funkcjonować lista i mapa z punktami realizującymi szczepienia przeciw HPV w ramach programu.
Zasady składania zapotrzebowania na szczepionkę
Zapotrzebowanie składane jest do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (PSSE) właściwej dla danego podmiotu leczniczego, na zasadach przyjętych dla szczepień obowiązkowych. Podmiot wykorzystuje do tego przyjętą formę komunikacji z PSSE.
Obie szczepionki powinny być zamawiane pod bieżące potrzeby z uwzględnieniem wskazania ich nazwy, liczby i dawki, na którą są przeznaczone (pierwsza lub druga dawka).
Według zaleceń PSSE wydają do realizacji zapotrzebowania obie dostępne szczepionki, zgodnie ze złożonym zapotrzebowaniem przez uprawnione podmioty. Szczepionki wydawane są nieodpłatnie do świadczeniodawcy.
Sposób transportowania i przechowania szczepionek w warunkach tzw. „zimnego łańcucha”, czyli w temperaturze między +2 a +8 stopni przebiega w oparciu o Charakterystykę Produktu Leczniczego oraz przyjęte wytyczne w sprawie przyjmowania i przechowywania szczepionek do szczepień obowiązkowych.
Zasady dystrybucji szczepionek
Możliwość realizacji zapotrzebowania wynika z aktualnych stanów magazynowych szczepionek PSSE. Uwaga! PSSE nie przyjmują zwrotów szczepionek. Nie ma możliwości przekazywania niewykorzystanych szczepionek między placówkami realizującymi szczepienia. Szczepionki powinny być zamawiane pod bieżące potrzeby. Każdy przypadek straty, ze wskazaniem jej powodu, powinien być odnotowany w protokole straty tj. wewnętrznym dokumencie pozostającym w POZ.
Rozliczenie szczepienia
Warunkiem rozliczenia podania szczepionki przeciw HPV w ramach powszechnego programu szczepień jest:
1) kwalifikacja do szczepienia;
2) wykonanie szczepienia przez osobę uprawnioną zgodnie z przepisami;
3) dokonanie wpisu w elektronicznej Karcie Szczepień potwierdzające kwalifikację do szczepienia;
4) dokonanie przez personel uprawniony wpisu do elektronicznej Karty Szczepienia (ICD-9 – kod 99.559 szczepienie przeciw HPV) z zaznaczeniem finansowania: „Publiczne – szczepienie w punkcie szczepień” lub„Publiczne – szczepienie w szkole”
Uwaga! Od 1 września 2024 r. zostaje zniesiony wymóg umawiania świadczeniobiorcy na szczepienie przeciw HPV za pośrednictwem serwisu Centralnej e-Rejestracji jako warunek rozliczenia podania szczepionki w ramach programu.
Koszt usługi – Wykonanie zalecanego szczepienia przeciwko Ludzkiemu Wirusowi Brodawczaka (HPV) na miejscu w POZ wynosi 33,37 zł (słownie: trzydzieści trzy złote trzydzieści siedem). Warunki rozliczenia zgodnie z zarządzeniem nr 79/2022/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 29 czerwca 2022 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna (z późn. zm.).
Uwaga! Rozliczeniu nie podlegają świadczenia z wykorzystaniem szczepionki pochodzącej z innego źródła.
– Podmiot POZ jest zobowiązany do realizacji szczepienia w ramach programu u pacjentów ze złożoną deklaracją lekarza POZ w danej jednostce.
– Szczepienia mogą być również realizowane niezależnie od złożonej deklaracji wyboru lekarza POZ. W przypadku drugiej dawki szczepienia, pacjent ma prawo do zmiany przychodni i wykonania świadczenia w dowolnym uprawnionym POZ na terenie kraju.
– Świadczenie szczepienia w ramach programu realizowane przez podmiot POZ jest usługą kompleksową zawierającą kwalifikację i podanie szczepionki.
– Rozliczeniu podlegają również świadczenia, których realizacja ogranicza się do podania drugiej dawki szczepionki, w przypadku kontynuacji schematu u osób do tego uprawnionych. Uprawnienie do rozliczenia za podanie każdej dawki posiada placówka, która zrealizowała dane szczepienie. Za organizację szczepień przeciw HPV odpowiada kierownik placówki lub osoba upoważniona.
Rejestracja na szczepienie
Od dnia 1 września 2024 r. przestał funkcjonować obowiązek korzystania z systemu Centralnej e-rejestracji. Rejestracja pacjenta na szczepienie w ramach programu odbywa się na zasadach przyjętych przez świadczeniodawcę. Podmiot POZ jest zobowiązany do realizacji świadczenia u pacjentów ze złożoną deklaracją lekarza POZ w danej jednostce. Centralna e-rejestracja pozostaje fakultatywnym narzędziem do dyspozycji POZ.
Do systemu rejestracji dane:
1) o planowanych szczepieniach ochronnych wprowadzają:
– administrator systemu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia;
– świadczeniodawcy w rozumieniu art. 2 pkt 15 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia.
2) o przeprowadzonych szczepieniach ochronnych wprowadzają świadczeniodawcy POZ.
Obsługę techniczną systemu rejestracji zapewnia Centrum e-Zdrowia (jednostka podległa ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, właściwa w zakresie systemów informacyjnych ochrony zdrowia).
Rejestracja na wykonanie szczepienia ochronnego za pośrednictwem systemu Centralnej e-rejestracji następuje po udostępnieniu imienia i nazwiska, numeru PESEL osoby poddawanej temu szczepieniu, a w przypadku jego braku – numeru i serii dokumentu tożsamości oraz numeru telefonu lub adresu e-mail, za pośrednictwem:
1) Internetowego Konta Pacjenta, o którym mowa w art. 7a ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia;
2) świadczeniodawcy.
Podczas rejestracji na wykonanie szczepienia ochronnego za pośrednictwem systemu Centralnej e-rejestracji rodzic/opiekun prawny dziecka poddawanego temu szczepieniu musi przekazać numer telefonu lub adres poczty elektronicznej. Informacja o terminie i miejscu szczepienia ochronnego będzie wówczas przekazywana przez CEZ, w postaci wiadomości tekstowej na ten numer telefonu lub adres poczty elektronicznej.
Uprawnienia personelu do kwalifikacji i wykonania szczepienia
Prawo do kwalifikacji do szczepienia przeciw HPV posiadają lekarze,felczerzy, pielęgniarki i położne Uprawnionymi do przeprowadzania szczepienia przeciw HPV są: lekarze, felczerzy, pielęgniarki, położne, higienistki szkolne posiadający niezbędne przeszkolenie w zakresie szczepień ochronnych.
Świadczenie może być wykonane przez świadczeniodawcę POZ, niezależnie od złożonej przez świadczeniobiorcę deklaracji wyboru.
Dokumentowanie szczepień w e-Karcie Szczepień
Wpis do elektronicznej Karty Szczepień dokonany przez osoby uprawnione, jest potwierdzeniem kwalifikacji i wykonania szczepienia przeciw HPV – można skorzystać też z opcji „zarejestruj szczepienie z kwalifikacją”. Jeżeli szczepienia dokonuje inny uprawniony pracownik medyczny, kwalifikację i szczepienie należy wprowadzić osobno.
Elektroniczna Karta Szczepień określona została w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta prowadzonej w postaci elektronicznej w systemie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia. Do rejestracji szczepień przeciw HPV służy zakładka o nazwie „Szczepienia”. Pracownik może przeszukiwać słownik po kodzie ICD-9 lub fragmencie nazwy procedury.
Konieczne jest odnotowanie faktu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego w zakładce „Badanie kwalifikacyjne” lub „Zarejestruj szczepienie z kwalifikacją” jeśli kwalifikacja jest w wersji papierowej lub badanie kwalifikacyjne i szczepienie przeprowadza ten sam pracownik medyczny (lekarz lub felczer).
W zakładce „Badanie kwalifikacyjne” pracownik medyczny z katalogu ICD-9 (ograniczonego do procedur szczepiennych) wskazuje, której procedury dotyczy badanie kwalifikacyjne oraz wprowadza pozostałe informacje m.in. czy pacjent jest zakwalifikowany lub jeśli nie, wprowadza szczegółowe informacje na ten temat.
Wpisu do Karty Szczepienia wymaga podania ICD-9 – kod 99.559 szczepienie przeciw HPV z zaznaczeniem finansowania: „Publiczne – szczepienie w punkcie szczepień” lub „Publiczne – szczepienie w szkole”.
Uwaga! od 1 października 2023 roku osoby przeprowadzające zalecane szczepienie ochronne są zobowiązane do zaraportowania wykonanego szczepienia wraz z kwalifikacją w elektronicznej Karcie Szczepień. Obowiązek raportowania wszystkich szczepień zalecanych, wykonywanych u dzieci jak i osób dorosłych wynika z art. 19 ust. 7 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2024 r. poz. 924).
Zgłoszenie NOP
Wystąpienie Niepożądanego Odczynu Poszczepiennego zgłasza się za pomocą aplikacji gabinet.gov.pl. W tym celu użytkownik powinien ze strony głównej w sekcji „Szczepienia” wybrać opcję „Wyszukaj” gdzie należy odszukać e-Kartę Szczepienia, po którym doszło do NOP.
W celu zgłoszenia NOP użytkownik musi wybrać ikonę po której rozwinie się lista akcji dodatkowych, gdzie pojawi się przycisk „Zgłoś NOP”, po którego wybraniu użytkownik zostanie przeniesiony do serwisu umożliwiającego zgłoszenie formularza elektronicznego wystąpienia NOP.
Niepożądane działania po szczepieniu personel medyczny, ale również pacjent może zgłosić do podmiotu odpowiedzialnego, jak i Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl
Materiały
Obowiązujące od 1 września br. Zalecenia MZ dot. realizacji szczepień p. HPV w ramach powszechnego programu
Obowiązujące_od_1_września_br_Zalecenia_MZ_dot_realizacji_szczepień_p_HPV_w_ramach_powszechnego_programu.pdf 0.32MB
załącznik do Zaleceń MZ dot. realizacji szczepień p. HPV w szkołach 1.09.2024
załącznik_do_Zaleceń_MZ_dot_realizacji_szczepień_p_HPV_w_szkołach_1092024.pdf 0.14MB
Zalecenia Ministra Zdrowia dotyczące realizacji szczepień przeciw ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) w ramach powszechnego programu szczepień -25.01.2024
Zalecenia_Ministra_Zdrowia_dotyczące_realizacji_szczepień_przeciw_ludzkiemu_wirusowi_brodawczaka_(HPV)_w_ramach_powszechnego_programu_szczepień_-25012024.pdf 0.31MB
Zalecenia Ministra Zdrowia w zakresie realizacji szczepień HPV – 2023 r.
Zalecenia_Ministra_Zdrowia_w_zakresie_realizacji_szczepień_HPV.pdf 0.29MB
Powszechny Program Szczepień przeciw HPV zasady realizacji programu dla POZ i PSSE – 2023 r.
Powszechny_Program_Szczepień_przeciw_HPV_zasady_realizacji_programu_dla_POZ_i_PSSE.pdf 0.27MB
Program szczepień ochronnych przeciw HPV e-Rejestracja Centralna – gabinet.gov.pl – 2023 r.
Program_szczepień_ochronnych_przeciw_HPV_e-Rejestracja_Centralna_–_gabinetgovpl.pdf 1.70MB
Rozliczanie świadczeń HPV – 2023 r.
Rozliczanie_swiadczeń_HPV.pdf 0.20MB
Obowiązujące od 1 września br. Zalecenia MZ dot. realizacji szczepień p. HPV w ramach powszechnego programu
Obowiązujące___od_1_września_br_Zalecenia_MZ_dot_realizacji_szczepień_p_HPV_w_ramach_powszechnego_programu.pdf 0.32MB
Podstawa prawna
art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Dz.U. 2009 nr 52 poz. 417
art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia Dz.U. 2011 nr 113 poz. 657
Nowotworu się nie dziedziczy, ale można odziedziczyć skłonność do niego