Szczepionka na raka piersi może stać się rzeczywistością – naukowcy z Cleveland Clinic zaprezentowali długo oczekiwane wyniki I fazy badań klinicznych nad preparatem mającym zapobiegać rozwojowi potrójnie ujemnego raka piersi (TNBC), jednej z najbardziej agresywnych i trudnych do leczenia postaci choroby. Opracowany preparat okazał się bezpieczny, dobrze tolerowany i – co najważniejsze – wywołał odpowiedź immunologiczną u 74 proc. uczestniczek badania, dając nadzieję na stworzenie pierwszej skutecznej szczepionki przeciwko rakowi piersi.
Szczepionka na raka piersi: przełomowe wyniki badań Cleveland Clinic dają nadzieję na zapobieganie potrójnie ujemnemu rakowi piersi
Badanie, prowadzone we współpracy z Anixa Biosciences, Inc., potwierdziło, że szczepionka jest bezpieczna, dobrze tolerowana i pobudza układ odpornościowy. Jak wynika z danych przedstawionych podczas San Antonio Breast Cancer Symposium, u 74 proc. uczestniczek stwierdzono odpowiedź immunologiczną, a działania niepożądane były łagodne i ograniczały się do miejscowego stanu zapalnego skóry po podaniu szczepionki.
„Potrójnie ujemny rak piersi pozostaje jedną z najtrudniejszych do skutecznego leczenia postaci choroby” – mówi dr G. Thomas Budd z Cleveland Clinic’s Cancer Institute, główny badacz projektu. – „Wyniki tego badania są obiecujące, ponieważ sugerują, że testowana szczepionka jest nie tylko bezpieczna i dobrze tolerowana, ale także zdolna do wywołania odpowiedzi immunologicznej u ponad 70 proc. uczestniczek.”
Badanie obejmowało 35 pacjentek, podzielonych na trzy grupy:
– kobiety, które zakończyły leczenie wczesnego stadium TNBC w ciągu ostatnich trzech lat i były wolne od nowotworu,
– osoby z mutacjami genetycznymi zwiększającymi ryzyko raka piersi, które zdecydowały się na profilaktyczną mastektomię,
– pacjentki z wczesnym TNBC po leczeniu przedoperacyjnym, które nadal miały resztkowe ogniska nowotworowe w piersi.
Projekt rozpoczął się w 2021 roku, a jego wyniki pozwolą określić optymalną dawkę oraz kierunek dalszych badań. II faza badania klinicznego ma ruszyć pod koniec przyszłego roku i potrwa od dwóch do trzech lat.
Potrójnie ujemny rak piersi stanowi tylko 10–15 proc. wszystkich przypadków raka piersi, ale odpowiada za nieproporcjonalnie wysoki odsetek zgonów. Choroba ta jest dwa razy częstsza u czarnoskórych kobiet i występuje w 70–80 proc. przypadków pacjentek z mutacją BRCA1. Brak receptorów hormonalnych i HER2 sprawia, że TNBC nie reaguje na typowe terapie hormonalne czy celowane, co podkreśla znaczenie nowych metod profilaktyki.
Opracowana szczepionka bazuje na przełomowych badaniach śp. prof. Vincenta Tuohy’ego, wieloletniego kierownika Katedry Innowacyjnych Badań nad Rakiem Piersi w Cleveland Clinic. To właśnie jego wieloletnie prace doprowadziły do opracowania koncepcji szczepionki, której działanie polega na wywołaniu reakcji odpornościowej przeciwko białku α-laktalbuminie – występującemu w większości nowotworów TNBC, ale nieobecnemu w zdrowych tkankach po zakończeniu laktacji.
Badania przedkliniczne wykazały, że immunizacja przeciw α-laktalbuminie zapobiegała powstawaniu guzów piersi u myszy, co dało podstawę do rozpoczęcia testów klinicznych u ludzi. „To było marzeniem dr. Tuohy’ego, by ta szczepionka pokazała, że immunizacja może stać się nowym sposobem walki z rakiem piersi, a podobne podejście mogłoby w przyszłości dotyczyć innych nowotworów” – powiedział dr Justin Johnson z Department of Inflammation and Immunity w Cleveland Clinic, prezentujący wyniki badania. – „Nasze odkrycie, że większość uczestniczek wykazała odpowiedź immunologiczną na α-laktalbuminę, to bardzo pozytywny sygnał dla dalszego rozwoju szczepionki.”
Firma Anixa Biosciences posiada wyłączną licencję na technologię opracowaną w Cleveland Clinic, a sama klinika jest uprawniona do udziału w przychodach z jej komercjalizacji.
Pytania i odpowiedzi
Czym jest potrójnie ujemny rak piersi (TNBC)?
To szczególnie agresywna forma raka piersi, która nie wykazuje receptorów estrogenowych, progesteronowych ani HER2. Z tego powodu nie reaguje na tradycyjne terapie hormonalne ani celowane, co czyni ją trudniejszą do leczenia.
Na czym polega działanie szczepionki opracowanej przez Cleveland Clinic?
Szczepionka ma za zadanie pobudzić układ odpornościowy do rozpoznania i zwalczania komórek nowotworowych poprzez reakcję na białko α-laktalbuminę, które pojawia się w większości przypadków TNBC.
Jakie są wyniki I fazy badań klinicznych?
Szczepionka wywołała odpowiedź immunologiczną u 74 proc. uczestniczek, była bezpieczna i dobrze tolerowana. Najczęstszym działaniem niepożądanym był łagodny stan zapalny w miejscu wstrzyknięcia.
Kto prowadzi badania nad szczepionką?
Projekt realizowany jest przez zespół Cleveland Clinic we współpracy z Anixa Biosciences, a finansowany przez amerykański Departament Obrony.
Kiedy rozpocznie się kolejna faza badań?
Faza II, która ma ocenić skuteczność szczepionki, planowana jest na koniec przyszłego roku i potrwa około dwóch do trzech lat.
Czy ta szczepionka może pomóc również w innych typach raka?
Według naukowców, jeśli mechanizm okaże się skuteczny, podobne podejście może w przyszłości znaleźć zastosowanie także w profilaktyce innych nowotworów.
ESMO: Trastuzumab deruxtecan może zmienić standard leczenia raka piersi HER2+
Źródło: Cleveland Clinic Presents Final Results of Phase 1 Clinical Trial of Preventive Breast Cancer Vaccine Study; https://newsroom.clevelandclinic.org/2025/12/11/cleveland-clinic-presents-final-results-of-phase-1-clinical-trial-of-preventive-breast-cancer-vaccine-study