Czym jest wykaz technologii lekowych o wysokim poziomie innowacyjności? Wykaz technologii lekowych o wysokim poziomie innowacyjności, znany jako TLI, jest jednym z narzędzi wykorzystywanych w polskim systemie oceny i finansowania leków. Jego przygotowanie należy do zadań Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Dokument powstaje cyklicznie i obejmuje terapie, które w określonym czasie uzyskały dopuszczenie do obrotu w procedurze centralnej, a następnie zostały przeanalizowane pod kątem ich znaczenia klinicznego, jakości dostępnych dowodów naukowych i potencjalnej odpowiedzi na niezaspokojone potrzeby zdrowotne.
Tegoroczna edycja została zamknięta 10 marca 2026r.. Opracowany wykaz przekazano do Ministerstwa Zdrowia, gdzie może stanowić podstawę do dalszych działań związanych z procesem refundacyjnym. Samo umieszczenie technologii w wykazie nie oznacza automatycznego objęcia jej refundacją, ale jest etapem porządkującym wiedzę o nowych terapiach, które mogą mieć znaczenie dla pacjentów z chorobami rzadkimi lub nowotworowymi.
W praktyce wykaz TLI pełni funkcję filtra. Z dużej liczby nowo zarejestrowanych produktów leczniczych wyodrębnia te, które spełniają kryteria wysokiego poziomu innowacyjności. W aktualnej edycji punktem wyjścia była analiza 109 produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przez Europejską Agencję Leków w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 roku, których decyzje zostały opublikowane do końca ubiegłego roku.
Od 109 produktów do dziewięciu technologii
Proces przygotowania wykazu TLI 2026 obejmował kilka etapów. Najpierw przeanalizowano produkty lecznicze dopuszczone do obrotu w procedurze centralnej. Następnie zastosowano kryteria selekcyjne, które pozwoliły wyodrębnić technologie wymagające pogłębionej oceny. Do tego etapu zakwalifikowano 22 terapie oryginalne. Ponieważ część produktów posiadała więcej niż jedno wskazanie, przygotowano łącznie 23 analizy.
Ocena była prowadzona z uwzględnieniem kryteriów ustawowych. Brano pod uwagę między innymi siłę interwencji, jakość danych naukowych, niezaspokojoną potrzebę zdrowotną, wielkość populacji docelowej oraz priorytety zdrowotne. Na tej podstawie powstał wykaz obejmujący dziewięć technologii lekowych.
Wśród nich znalazły się zarówno terapie onkologiczne, jak i leki stosowane w chorobach rzadkich. Wykaz obejmuje: Augtyro, czyli repotrektynib, Duvyzat, czyli giwinostat, Ezmekly, czyli mirdametynib, Maapliv, czyli roztwór aminokwasów niezawierających aminokwasów rozgałęzionych BCAA, Sephience, czyli sepiapterynę, Tryngolza, czyli olezarsen, Voranigo, czyli worasydenib, Vyjuvek, czyli beremagene geperpavec, oraz Ziihera, czyli zanidatamab.
Onkologia i choroby rzadkie w centrum oceny
Technologie lekowe o wysokim poziomie innowacyjności koncentrują się na dwóch obszarach, w których potrzeby terapeutyczne często pozostają znaczące: onkologii i chorobach rzadkich. W obu przypadkach nowe leki są oceniane nie tylko przez pryzmat samego mechanizmu działania, ale także dostępnych danych klinicznych, populacji docelowej oraz miejsca danej terapii wobec aktualnych możliwości leczenia.
W onkologii szczególne znaczenie mają terapie celowane, leki stosowane w nowotworach z określonymi zaburzeniami molekularnymi oraz technologie przeznaczone dla chorych po wcześniejszych liniach leczenia. W chorobach rzadkich istotne bywa natomiast samo istnienie leczenia przyczynowego lub terapii wpływającej na przebieg choroby, zwłaszcza gdy dotychczasowe postępowanie ograniczało się do leczenia objawowego, dietetycznego albo wspomagającego.
TLI 2026 dobrze pokazuje tę różnorodność. Na liście znalazły się leki oceniane w niedrobnokomórkowym raku płuca, glejakach, raku dróg żółciowych czy nerwiakowłókniakowatości, ale także w dystrofii mięśniowej Duchenne’a, fenyloketonurii, chorobie syropu klonowego, rodzinnym zespole chylomikronemii czy dystroficznym pęcherzowym oddzielaniu się naskórka.
Augtyro, czyli repotrektynib, w dwóch obszarach nowotworowych
Augtyro, którego substancją czynną jest repotrektynib, został ujęty w kontekście leczenia dorosłych pacjentów z ROS1-dodatnim, zaawansowanym niedrobnokomórkowym rakiem płuca. To wskazanie dotyczy grupy chorych kwalifikowanych na podstawie obecności określonej zmiany molekularnej. W aktualnych opcjach terapeutycznych stosuje się inhibitory kinazy tyrozynowej, takie jak entrektynib i kryzotynib, a także chemioterapię. Szczególne znaczenie ma populacja pacjentów wcześniej leczonych inhibitorami kinazy tyrozynowej, ponieważ w Polsce po takiej terapii dostępną opcją pozostaje przede wszystkim chemioterapia.
Dane skuteczności dla repotrektynibu w ROS1-dodatnim NDRP pochodzą z badania TRIDENT-1. W analizach rozróżniano pacjentów wcześniej nieleczonych inhibitorami kinazy tyrozynowej oraz tych, którzy takie leczenie otrzymywali. W zależności od kohorty raportowano między innymi medianę przeżycia wolnego od progresji, wskaźnik obiektywnych odpowiedzi, czas trwania odpowiedzi oraz wewnątrzczaszkowy wskaźnik odpowiedzi. W grupie wcześniej nieleczonej TKI mediana PFS wyniosła 35,7 miesiąca, a w grupie wcześniej leczonej TKI 9 miesięcy. Wskaźnik obiektywnych odpowiedzi wynosił odpowiednio 76,9 procent oraz 42,1 procent.
Repotrektynib był również oceniany we wskazaniu obejmującym zaawansowane guzy lite z fuzją genu NTRK u dorosłych oraz młodzieży w wieku od 12 lat. W tym obszarze znaczenie ma zarówno leczenie pacjentów wcześniej nieotrzymujących inhibitorów NTRK, jak i tych, którzy byli już tak leczeni. W Polsce dostępne są terapie z tej grupy, ale populacja objęta ocenianym wskazaniem jest szersza, ponieważ obejmuje także chorych po wcześniejszym leczeniu TKI.
Ziihera w HER2-dodatnim raku dróg żółciowych
Ziihera, czyli zanidatamab, została uwzględniona w leczeniu dorosłych pacjentów z nieresekcyjnym, miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym HER2-dodatnim rakiem dróg żółciowych, u których wcześniej zastosowano co najmniej jedną linię leczenia ogólnoustrojowego. Rak dróg żółciowych należy do nowotworów o ograniczonych możliwościach terapeutycznych, zwłaszcza w kolejnych liniach leczenia.
W Polsce standardem w drugiej i następnych liniach pozostaje chemioterapia, między innymi schemat FOLFOX. W wytycznych międzynarodowych pojawiają się terapie ukierunkowane na HER2, jednak w omawianym wskazaniu część z nich pozostaje na etapie badań klinicznych lub stosowania poza zarejestrowanym wskazaniem.
Podstawą oceny zanidatamabu było jednoramienne badanie HERIZON-BTC01, obejmujące pacjentów z ekspresją HER2 IHC 3+. Potwierdzony wskaźnik obiektywnej odpowiedzi wyniósł 51,6 procent, mediana czasu trwania odpowiedzi 14,9 miesiąca, a mediana całkowitego przeżycia 18,1 miesiąca. W ocenie zwrócono uwagę także na ograniczenia wynikające z jednoramiennego charakteru badania, braku komparatora oraz niewielkiej liczebności próby.
Voranigo w glejakach z mutacją IDH1 lub IDH2
Voranigo, którego substancją czynną jest worasydenib, został wskazany do stosowania u pacjentów z glejakiem stopnia 2 z mutacją IDH1 R132 lub IDH2 R172, po zabiegu chirurgicznym, w sytuacji gdy nie ma pilnej potrzeby natychmiastowej radioterapii lub chemioterapii. Jest to przykład terapii ukierunkowanej na zaburzenia molekularne nowotworu.
W przypadku glejaków niskiego stopnia istotne są nie tylko wskaźniki przeżycia, ale także czas do konieczności zastosowania bardziej obciążających form leczenia, takich jak radioterapia i chemioterapia. W analizie technologii tego typu szczególne znaczenie mają więc dane dotyczące opóźniania progresji choroby i wpływu leczenia na dalszą strategię terapeutyczną.
Umieszczenie worasydenibu w wykazie TLI pokazuje, że w ocenie innowacyjności coraz większą rolę odgrywają terapie stosowane w wyraźnie zdefiniowanych biologicznie populacjach pacjentów. Takie podejście jest zgodne z kierunkiem rozwoju współczesnej onkologii, w której rozpoznanie molekularne coraz częściej przesądza o wyborze leczenia.
Ezmekly w nerwiakowłókniakowatości splotowatej
Ezmekly, czyli mirdametynib, został ujęty w wykazie w leczeniu objawowych, nieoperacyjnych nerwiakowłókniaków splotowatych u pacjentów z neurofibromatozą typu 1. Choroba ta może prowadzić do poważnych powikłań związanych z lokalizacją i wzrostem zmian, a możliwości leczenia chirurgicznego nie zawsze są dostępne lub bezpieczne.
W tej grupie pacjentów istotne znaczenie ma kontrola objawów, zmniejszenie objętości guzów oraz ograniczenie wpływu choroby na codzienne funkcjonowanie. Włączenie mirdametynibu do wykazu TLI odnosi się do potrzeby leczenia systemowego w sytuacjach, gdy interwencja chirurgiczna nie jest możliwa albo byłaby obarczona zbyt dużym ryzykiem.
Vyjuvek w dystroficznym pęcherzowym oddzielaniu się naskórka
Vyjuvek, czyli beremagene geperpavec, jest technologią przeznaczoną do leczenia ran u pacjentów z dystroficznym pęcherzowym oddzielaniem się naskórka z mutacją w genie COL7A1. Jest to choroba rzadka, przewlekła i obciążająca, w której dotychczasowe leczenie w Polsce obejmuje przede wszystkim postępowanie objawowe, w tym specjalistyczne opatrunki.
Oceniana technologia ma charakter miejscowej terapii genowej. W badaniu B-VEC-03 porównywano ją z placebo. Po sześciu miesiącach całkowite wygojenie rany odnotowano u 67,4 procent ran leczonych B-VEC wobec 21,6 procent w grupie placebo. Po trzech miesiącach wartości te wynosiły odpowiednio 70,6 procent oraz 19,7 procent. Trwałość odpowiedzi wyniosła 49,7 procent wobec 7,1 procent w grupie placebo.
W ocenie jakości danych podkreślono niskie ogólne ryzyko błędu systematycznego w badaniu, ale także ograniczenia wynikające z niewielkiej liczby uczestników i krótkiego okresu obserwacji. To typowe wyzwanie w ocenie terapii stosowanych w chorobach ultrarzadkich, gdzie dostępne populacje badawcze są ograniczone.
Duvyzat w dystrofii mięśniowej Duchenne’a
Duvyzat, czyli giwinostat, został wskazany w leczeniu dystrofii mięśniowej Duchenne’a u pacjentów chodzących, w wieku co najmniej 6 lat, stosujących jednocześnie kortykosteroidy. Dystrofia mięśniowa Duchenne’a jest chorobą postępującą, prowadzącą do stopniowej utraty funkcji mięśni i narastającej niesprawności.
W Polsce, zgodnie z analizą, brak jest refundowanych substancji leczniczych stosowanych bezpośrednio w leczeniu DMD. Standardowe postępowanie obejmuje między innymi kortykosteroidy i leczenie objawowe. Giwinostat jest oceniany jako terapia dodawana do kortykosteroidów.
Podstawą oceny było badanie EPIDYS. Po 18 miesiącach leczenia analizowano między innymi zmiany w testach funkcjonalnych, takich jak 4SC, TTR, 6MWT, NSAA, 10MWR oraz parametry siły mięśniowej. W badaniu odnotowano istotną statystycznie różnicę w teście 4SC oraz nominalnie istotne różnice w niektórych innych punktach końcowych. Jednocześnie raportowano częstsze zdarzenia niepożądane związane z leczeniem w grupie giwinostatu niż w grupie placebo, między innymi biegunkę, zmniejszenie liczby płytek krwi i wymioty.
Zobacz: Dystrofia mięśniowa Duchenne’a nadal nieuleczalna, ale można poprawić jakość życia chorych WIDEO
Sephience w fenyloketonurii
Sephience, czyli sepiapteryna, została ujęta w leczeniu hiperfenyloalaninemii u dorosłych i dzieci z fenyloketonurią. Fenyloketonuria jest wrodzoną chorobą metaboliczną, w której utrzymujące się wysokie stężenie fenyloalaniny może prowadzić do zaburzeń neurologicznych. Podstawą leczenia pozostaje dieta, a dostęp do nowoczesnych opcji farmakologicznych w Polsce jest ograniczony.
W badaniu rejestracyjnym III fazy PTC923-MD-003-PKU oceniano sepiapterynę u pacjentów, którzy wcześniej wykazali odpowiedź na leczenie. Po sześciu tygodniach średnia redukcja stężenia fenyloalaniny wyniosła minus 410,07 μmol/L w grupie sepiapteryny wobec minus 16,19 μmol/L w grupie placebo. Różnica była istotna statystycznie. W innym badaniu, PKU-301, sepiapteryna wykazała większą redukcję stężenia fenyloalaniny niż sapropteryna.
W analizie zwrócono uwagę, że główne dowody pochodzą z randomizowanego badania III fazy o niskim ryzyku błędu systematycznego. Ograniczeniem pozostaje jednak krótki czas obserwacji oraz selekcja pacjentów odpowiadających na leczenie do fazy randomizowanej.
Maapliv w chorobie syropu klonowego
Maapliv to roztwór aminokwasów stosowany w chorobie syropu klonowego, czyli MSUD, w ostrych epizodach dekompensacji u pacjentów od urodzenia, którzy nie kwalifikują się do doustnego ani dojelitowego stosowania preparatów niezawierających aminokwasów rozgałęzionych BCAA. MSUD jest rzadką chorobą metaboliczną, w której nagromadzenie określonych aminokwasów może prowadzić do ciężkich zaburzeń metabolicznych.
W Polsce postępowanie opiera się głównie na leczeniu dietetycznym i specjalistycznych mieszankach białkozastępczych. Preparaty doustne i dojelitowe są dostępne między innymi w ramach importu docelowego, natomiast dożylne mieszanki wolne od BCAA przygotowuje się indywidualnie w aptekach szpitalnych.
Ocena Maapliv opierała się na kilku badaniach, w tym Servais 2013, De Lonlay 2021, Alili 2022 oraz Sanchez-Pintos 2022. Analizowano między innymi normalizację poziomu leucyny, czas hospitalizacji oraz bezpieczeństwo dożylnego podawania mieszanek wolnych od BCAA. W badaniach nie zgłoszono zdarzeń niepożądanych bezpośrednio związanych z dożylną podażą roztworu wolnego od BCAA, choć jakość dostępnych danych była ograniczona przez obserwacyjny charakter badań, niewielkie populacje i brak komparatora.
Tryngolza w rodzinnym zespole chylomikronemii
Tryngolza, czyli olezarsen, została wskazana jako uzupełnienie diety u dorosłych pacjentów z genetycznie potwierdzonym rodzinnym zespołem chylomikronemii. FCS jest ultrarzadką chorobą metaboliczną przebiegającą z bardzo wysokim stężeniem triglicerydów i ryzykiem ostrego zapalenia trzustki. Postępowanie obejmuje przede wszystkim rygorystyczną dietę niskotłuszczową oraz unikanie alkoholu.
W Polsce dostępne są refundowane leki stosowane w hipertriglicerydemii, takie jak statyny i fibraty, jednak nie mają one literalnego wskazania w FCS, a ich skuteczność w tej chorobie jest ograniczona. Analiza podkreśla, że obecnie nie ma w Polsce refundowanej terapii dedykowanej pacjentom z FCS.
W badaniu olezarsenu odnotowano istotny statystycznie spadek stężenia triglicerydów w porównaniu z placebo. Do szóstego miesiąca różnica wyniosła minus 43,5 punktu procentowego. Obserwowano także zmniejszenie stężenia apoC-III, apoB-48 oraz non-HDL-C. Do 53. tygodnia badania w grupie placebo wystąpiło 11 epizodów ostrego zapalenia trzustki, podczas gdy w każdej z grup olezarsenu odnotowano po jednym takim epizodzie. Jednocześnie w ocenie zaznaczono ograniczenia związane z małą liczebnością populacji i krótkim okresem obserwacji.
Znaczenie wykazu dla dalszych decyzji refundacyjnych
Wykaz TLI nie jest decyzją refundacyjną. Nie przesądza o dostępności leku dla pacjentów w ramach finansowania publicznego. Jest jednak dokumentem, który może uruchamiać dalsze etapy oceny i negocjacji, a także porządkuje wiedzę o technologiach spełniających ustawowe kryteria wysokiej innowacyjności.
Z punktu widzenia systemowego ważne jest to, że każda technologia została oceniona w określonym wskazaniu, z uwzględnieniem dostępnych opcji terapeutycznych w Polsce, wyników badań klinicznych, bezpieczeństwa oraz szacowanej populacji docelowej. W wielu przypadkach populacje są niewielkie lub bardzo niewielkie, co jest charakterystyczne dla chorób rzadkich. W części wskazań, zwłaszcza onkologicznych, populacje są większe, ale terapia dotyczy chorych wyodrębnionych na podstawie biomarkerów, wcześniejszego leczenia lub określonego etapu choroby.
W praktyce oznacza to, że wykaz TLI 2026 nie jest prostą listą nowych leków. Jest raczej zestawieniem technologii, które przeszły formalny proces selekcji i oceny według przyjętych kryteriów. Dopiero dalsze procedury będą decydować o tym, czy i w jakim zakresie poszczególne terapie zostaną objęte refundacją.
Wykaz TLI 2026 jako obraz kierunku rozwoju terapii
Aktualna edycja wykazu pokazuje kilka wyraźnych trendów w rozwoju farmakoterapii. W onkologii rośnie znaczenie leczenia celowanego, terapii kierowanych na konkretne mutacje, fuzje genowe lub ekspresję receptorów. Przykładami są repotrektynib w ROS1-dodatnim niedrobnokomórkowym raku płuca i guzach z fuzją NTRK, zanidatamab w HER2-dodatnim raku dróg żółciowych czy worasydenib w glejakach z mutacją IDH.
W chorobach rzadkich widoczny jest z kolei rozwój terapii nakierowanych na konkretne mechanizmy choroby albo na szczególne sytuacje kliniczne, takie jak ostre epizody dekompensacji metabolicznej. Wykaz obejmuje zarówno leki wpływające na parametry metaboliczne, jak sepiapteryna i olezarsen, jak również terapię ran w dystroficznym pęcherzowym oddzielaniu się naskórka czy leczenie wspomagające w chorobie syropu klonowego.
Jednocześnie dokument pokazuje, że ocena innowacyjności nie jest oderwana od jakości dowodów. W raportach analitycznych wskazywane są zarówno wyniki skuteczności, jak i ograniczenia badań, w tym jednoramienny charakter części prób, mała liczebność populacji, krótki okres obserwacji czy brak danych dotyczących długoterminowego bezpieczeństwa. To element szczególnie istotny w obszarach, w których choroby są rzadkie, a prowadzenie dużych badań randomizowanych bywa trudne.
PODSUMOWANIE WYNIKÓW DLA TECHNOLOGII LEKOWYCH ZAKWALIFIKOWANYCH DO OCENY W RAMACH OPRACOWANIA WYKAZU TECHNOLOGII LEKOWYCH O WYSOKIM POZIOMIE INNOWACYJNOŚCI
Pytania i odpowiedzi dotyczące wykazu TLI 2026
Czym jest wykaz technologii lekowych o wysokim poziomie innowacyjności?
Wykaz technologii lekowych o wysokim poziomie innowacyjności to dokument przygotowywany przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Obejmuje wybrane nowe terapie, które po analizie spełniają kryteria dotyczące innowacyjności, znaczenia klinicznego, jakości danych naukowych, niezaspokojonej potrzeby zdrowotnej i populacji docelowej.
Ile technologii znalazło się w wykazie TLI 2026?
W wykazie TLI 2026 znalazło się dziewięć technologii lekowych. Są to: Augtyro, Duvyzat, Ezmekly, Maapliv, Sephience, Tryngolza, Voranigo, Vyjuvek oraz Ziihera.
Czy wpisanie leku do wykazu TLI oznacza refundację?
Nie. Umieszczenie technologii w wykazie TLI nie jest równoznaczne z decyzją refundacyjną. Dokument stanowi podstawę do dalszych działań i może być wykorzystywany w procesie refundacyjnym, ale ostateczne decyzje podejmowane są w odrębnych procedurach.
Jakie obszary terapeutyczne obejmuje wykaz TLI 2026?
Wykaz obejmuje przede wszystkim choroby rzadkie i onkologiczne. Wśród wskazań znajdują się między innymi niedrobnokomórkowy rak płuca, guzy lite z fuzją NTRK, rak dróg żółciowych, glejaki z mutacją IDH, nerwiakowłókniakowatość typu 1, dystrofia mięśniowa Duchenne’a, fenyloketonuria, choroba syropu klonowego, rodzinny zespół chylomikronemii oraz dystroficzne pęcherzowe oddzielanie się naskórka.
Ile produktów leczniczych analizowano przed utworzeniem wykazu?
Punktem wyjścia była analiza 109 produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przez Europejską Agencję Leków w procedurze centralnej w 2025 roku. Po zastosowaniu kryteriów selekcyjnych do oceny zakwalifikowano 22 terapie oryginalne, a ze względu na więcej niż jedno wskazanie w części przypadków przygotowano łącznie 23 analizy.
Jakie kryteria brano pod uwagę przy tworzeniu wykazu?
Uwzględniono kryteria ustawowe, w tym siłę interwencji, jakość danych naukowych, niezaspokojoną potrzebę zdrowotną, wielkość populacji docelowej oraz priorytety zdrowotne.
Gdzie opublikowano raporty analityczne i wykaz?
Raporty analityczne, zasady oceny oraz wykaz zostały opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.
Źródło: Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, „Wykaz technologii lekowych o wysokim poziomie innowacyjności 2026”, materiały BIP AOTMiT oraz podsumowanie wyników dla technologii lekowych zakwalifikowanych do oceny w ramach opracowania wykazu TLI, Warszawa, 10 marca 2026 r.
Wykaz TLI 2026 – nowe terapie w onkologii i chorobach rzadkich w procesie refundacyjnym