Od 1 września 2025 roku w Polsce obowiązuje zakaz stosowania produktów kosmetycznych zawierających tlenek difenylo-(2,4,6-trimetylobenzoilo)fosfiny, znanej powszechnie jako TPO. Substancja ta od lat pełniła funkcję fotoinicjatora w lakierach hybrydowych, żelach do przedłużania paznokci oraz klejach do tipsów, umożliwiając ich szybkie utwardzanie pod wpływem światła UV. Komisja Europejska sklasyfikowała TPO jako związek podejrzewany o szkodliwy wpływ na rozród oraz o właściwości uczulające skórę, co stało się podstawą do wprowadzenia zakazu w całej Unii Europejskiej.
Decyzja o wycofaniu TPO jest w dużej mierze prewencyjna, a jej celem jest ochrona zdrowia publicznego przed potencjalnym ryzykiem, zanim zostaną jednoznacznie potwierdzone szkodliwe skutki. Jak podkreśla toksykolog dr hab. Kamil Jurowski z Uniwersytetu Rzeszowskiego i Instytutu Ekspertyz Medycznych w Łodzi, dla sporadycznych użytkowników produktów kosmetycznych z TPO zagrożenie zdrowotne jest minimalne. Znacznie wyższe ryzyko dotyczy osób zawodowo narażonych na kontakt z tą substancją, czyli kosmetyczek pracujących przez lata w środowisku, w którym stosowano lakiery hybrydowe i żele światłoutwardzalne. Szczególnie istotne jest stosowanie ochrony osobistej, takiej jak rękawiczki, maski ochronne oraz zapewnienie odpowiedniej wentylacji w miejscu pracy.
Ekspert wskazuje również, że dane toksykologiczne, na podstawie których podjęto decyzję o zakazie, w dużej mierze pochodziły z badań drogą pozaskórną, dootrzewnową lub doustną, co nie odzwierciedla rzeczywistych warunków ekspozycji konsumentów i profesjonalistów pracujących z lakierami UV. W praktyce, codzienna ekspozycja dermalna czy inhalacyjna jest inna niż przy eksperymentalnym podawaniu substancji do organizmu, dlatego decyzja została podjęta w duchu zasady przezorności. Chodzi o zapobieganie potencjalnym problemom zdrowotnym zanim nauka dostarczy pełnych dowodów, a nie o wywoływanie niepotrzebnego niepokoju.
Zakaz TPO w praktyce oznacza, że od 1 września nie można wprowadzać na rynek nowych produktów z tym składnikiem, ani sprzedawać lub stosować w ramach działalności komercyjnej już dostępnych preparatów. Dla konsumentów oznacza to przede wszystkim, że sporadyczne domowe użycie produktów zawierających TPO nie niesie istotnego ryzyka zdrowotnego, jednak w środowisku zawodowym decyzja ma chronić przed wieloletnią ekspozycją i możliwymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Krytycy decyzji wskazują, że ocena ryzyka nie uwzględniała w pełni realnych warunków użytkowania produktów i mogła opierać się na danych laboratoryjnych, które nie odzwierciedlają codziennego stosowania lakierów hybrydowych i żeli UV. Mimo tych zastrzeżeń wycofanie TPO jest przykładem działania prewencyjnego, które ma na celu zmniejszenie ryzyka alergii, zaburzeń reprodukcyjnych i potencjalnych problemów zdrowotnych w dłuższej perspektywie. Decyzja pokazuje, jak konserwatywne mogą być regulacje toksykologiczne i jak duże znaczenie ma stosowanie zasady przezorności w ochronie zdrowia publicznego.
Czy używanie lakierów z TPO wcześniej jest niebezpieczne?
Dla osób, które sporadycznie stosowały lakiery hybrydowe lub żele zawierające TPO, ryzyko jest minimalne. Większe zagrożenie dotyczy osób mających długotrwały, bezpośredni kontakt z tą substancją, np. kosmetyczek pracujących bez odpowiednich środków ochrony.
Dlaczego TPO został wycofany, skoro dowody naukowe nie są jednoznaczne?
Decyzja oparta jest na zasadzie przezorności – lepiej zapobiegać potencjalnym zagrożeniom zdrowotnym niż czekać na nieodwracalne skutki. Część krytyków uważa, że ocena ryzyka nie odzwierciedla dokładnie rzeczywistej ekspozycji użytkowników.
Jakie środki ochrony byłyby skuteczne w przypadku pracy z TPO?
Kosmetyczki powinny stosować rękawiczki, maski ochronne oraz dbać o odpowiednią wentylację w miejscu pracy. Regularne przestrzeganie zasad BHP znacząco zmniejsza ryzyko ekspozycji na potencjalnie szkodliwe substancje.
Czy zakaz dotyczy wszystkich produktów zawierających TPO?
Tak, od 1 września nie można wprowadzać na rynek nowych produktów z TPO ani oferować, sprzedawać czy stosować już dostępnych w ramach działalności komercyjnej produktów.
Czy konsument powinien wyrzucać swoje lakiery hybrydowe?
Nie ma takiej konieczności. Zakaz dotyczy przede wszystkim aktywności komercyjnej w salonach kosmetycznych. Sporadyczne domowe użycie nie stwarza istotnego ryzyka zdrowotnego.
Od 25 sierpnia 2025 r. więcej szczepień dostępnych w aptekach – NFZ pokrywa koszty podania
18 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy na modernizację i rozwój polskiego systemu ochrony zdrowia
Źródło: Nauka w Polsce