W Polsce dostępnych jest obecnie ponad 84 tysiące wolnych terminów na mammografię w ramach centralnej e-rejestracji. Badanie jest bezpłatne, nie wymaga skierowania, a terminy w większości placówek nie są odległe. Mimo to, tylko nieco ponad 30 proc. uprawnionych Polek korzysta z tej formy profilaktyki. Aby skutecznie obniżyć śmiertelność z powodu raka piersi, konieczne jest osiągnięcie progu zgłaszalności na poziomie 70 proc. Eksperci oraz organizacje pacjentów apelują o wprowadzenie zmian systemowych, które ułatwią kobietom dostęp do badań, wykorzystując w pełni narzędzia, którymi dysponuje już system ochrony zdrowia. Fundacja OnkoCafe – Razem Lepiej, wraz z Sejmową Komisją Zdrowia i posłanką Wioletą Tomczak, zachęca parlamentarzystów do aktywnego włączenia się w działania zwiększające liczbę kobiet wykonujących mammografię.
Wczesne wykrycie raka piersi jest kluczowe dla skutecznego leczenia. W Polsce działa bezpłatny program profilaktyki raka piersi, który od 2023 roku obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat, rozszerzając wcześniejszą grupę 50–69 lat. Badanie mammograficzne nadal budzi wiele obaw, często nieuzasadnionych, jednak jego celem jest potwierdzenie stanu zdrowia. W przypadku wykrycia zmian możliwe jest szybkie podjęcie dalszej diagnostyki i leczenia. Szacuje się, że na 1000 przebadanych kobiet około 50 otrzyma zalecenie dalszej diagnostyki z powodu wykrytej zmiany, z czego tylko 5 przypadków będzie nowotworem, najczęściej w bardzo wczesnym stadium, kilkumilimetrowym.
Jak wcześnie wykryć raka? Zalecane badania i diagnostyka
Zasady programu w całej Polsce są jednolite – każda kobieta w wieku 45–74 lat, która w ciągu ostatnich dwóch lat nie wykonywała mammografii (a w przypadku kobiet z grupy ryzyka – raz w roku), może skorzystać z badania bezpłatnie w wybranej placówce. Obecnie z programu korzysta jedynie około 30 proc. uprawnionych Polek. Doświadczenia krajów z wysoką frekwencją badań mammograficznych pokazują, że minimum 70 proc. uczestnictwa pozwala zmniejszyć śmiertelność z powodu raka piersi o 20–30 proc.
Zgłaszalność na mammografię w Polsce jest wyraźnie zróżnicowana regionalnie. W niektórych gminach, takich jak Bolesław (powiat dąbrowski, woj. małopolskie), udział kobiet w programie wynosi zaledwie 6,18 proc., w Gręboszowie – 9,67 proc., a w Moszczenicy – 9,74 proc. Dla kontrastu w gminie Paprotnia (powiat siedlecki, woj. mazowieckie) mammografię wykonuje 62,3 proc. uprawnionych, w Latowiczu – 61,54proc., a w Domanicach – 58,77 proc. Tak duża rozpiętość wskazuje na potrzebę działań lokalnych, które uwzględniają specyfikę regionu i skutecznie docierają do kobiet. Posłowie, działając blisko społeczności, mogą odegrać kluczową rolę w promowaniu profilaktyki nowotworowej, zwiększając świadomość i dostępność badań wśród kobiet, również w miejscach, gdzie poziom wiedzy zdrowotnej pozostaje niski.
Działania edukacyjne i informacyjne w Sejmie RP pokazują, że możliwe jest skuteczne zwiększenie uczestnictwa w programie mammograficznym bez wprowadzania wielkich reform systemowych. 9 września 2025r. w Sejmie odbyło się spotkanie poświęcone profilaktyce raka piersi, zorganizowane przez Fundację OnkoCafe – Razem Lepiej, we współpracy z Prezydium Sejmowej Komisji Zdrowia. Wydarzenie zgromadziło parlamentarzystów, przedstawicieli instytucji publicznych, organizacji pacjentów i środowisk medycznych, a jego celem było przekazanie praktycznej wiedzy o funkcjonowaniu programu badań przesiewowych oraz dostępności mammografii dla polskich kobiet.
Eksperci podkreślają, że zwiększenie odsetka kobiet wykonujących mammografię nie wymaga rewolucyjnych zmian, a jedynie efektywnego wykorzystania istniejących narzędzi. Jednym z najskuteczniejszych działań jest przywrócenie imiennych zaproszeń na mammografię. Kraje takie jak Dania czy Norwegia, stosujące systematyczne, spersonalizowane zaproszenia, osiągnęły frekwencję bliską 90 proc. i znacząco zmniejszyły umieralność z powodu raka piersi. W Polsce całkowicie zrezygnowano z imiennych zaproszeń w 2017 roku, powołując się na wymogi RODO, jednak najnowsze analizy pokazują, że ich stosowanie jest zgodne z prawem i w pełni uzasadnione.
KALENDARZ BADAŃ PRZESIEWOWYCH DLA KOBIET
Rekomendacje ekspertów wskazują, że przywrócenie spersonalizowanych zaproszeń w formie mieszanej – elektronicznej (SMS i powiadomienia z Internetowego Konta Pacjenta) oraz papierowej – mogłoby przynieść szybkie i wymierne efekty. Zaproszenia powinny zawierać link do e-rejestracji lub do listy placówek realizujących program. Ponadto, włączenie mammografii i cytologii do badań wykonywanych w ramach medycyny pracy oraz programu „Moje Zdrowie” pozwoliłoby na zwiększenie dostępności profilaktyki dla kobiet w odpowiednim wieku. Równie istotne jest wprowadzenie mechanizmów informacyjnych i edukacyjnych, które wyjaśnią znaczenie badań przesiewowych i ułatwią kobietom zapisanie się na nie.
Podnoszenie świadomości społecznej i systematyczne docieranie do kobiet z prostą informacją, jak i gdzie wykonać badanie, pozostaje kluczowym elementem zmniejszania umieralności z powodu raka piersi. Współpraca organizacji pacjentów, ekspertów, parlamentarzystów i instytucji publicznych daje realną szansę na zwiększenie społecznego zaangażowania w profilaktykę nowotworową oraz podniesienie poziomu wiedzy zdrowotnej wśród Polek. “Wszystkie ręce na pokład” stają się w tym kontekście niezbędne, aby w pełni wykorzystać potencjał programu profilaktyki raka piersi i skutecznie chronić zdrowie kobiet w Polsce.
Co to jest mammografia i komu jest zalecana?
Mammografia to rentgenowskie badanie piersi pozwalające wykryć zmiany nowotworowe we wczesnym stadium. W Polsce bezpłatnie mogą z niej korzystać kobiety w wieku 45–74 lat w ramach programu profilaktyki raka piersi.
Czy mammografia jest bezpieczna?
Tak, mammografia jest bezpieczna i nieinwazyjna. Badanie ma minimalną ekspozycję na promieniowanie i pozwala wcześnie wykryć zmiany nowotworowe, co zwiększa szanse skutecznego leczenia.
Jak często należy wykonywać mammografię?
Kobiety w grupie standardowego ryzyka powinny wykonywać mammografię co dwa lata. Kobiety z grupy podwyższonego ryzyka mogą wykonywać badanie raz w roku.
Czy do mammografii potrzebne jest skierowanie?
Nie, badanie w ramach programu profilaktyki raka piersi jest dostępne bez skierowania, a terminy można zarezerwować przez centralną e-rejestrację lub w wybranej placówce medycznej.
Dlaczego frekwencja na mammografię w Polsce jest niska?
Niska zgłaszalność wynika m.in. z ograniczonej świadomości zdrowotnej, niewystarczającej promocji programów profilaktycznych i braku spersonalizowanych zaproszeń. Wdrożenie systemu imiennych powiadomień mogłoby znacząco zwiększyć liczbę kobiet uczestniczących w badaniach.
Jak mogę zapisać się na mammografię?
Zapisy są możliwe przez centralną e-rejestrację, w aplikacjach programu „Moje Zdrowie” lub bezpośrednio w placówkach medycznych realizujących program profilaktyki raka piersi.