Choroba nowotworowa nie dotyczy wyłącznie ciała pacjenta – jej wpływ jest równie istotny w sferze psychicznej. Pacjenci onkologiczni nierzadko koncentrują się przede wszystkim na samym leczeniu onkologicznym, skupiając energię na terapii, badaniach i procedurach medycznych. Tymczasem równocześnie dochodzi do pogorszenia stanu psychicznego, które często pozostaje niezauważone zarówno przez samych pacjentów, jak i ich bliskich czy personel medyczny. Zaburzenia nastroju, brak energii, spadek motywacji, a nawet objawy depresyjne mogą znacząco wpływać na efektywność leczenia oraz jakość życia chorego. W praktyce klinicznej zbyt często bagatelizuje się te sygnały, traktując je jako „normalną” reakcję na ciężką chorobę, zamiast jako objawy wymagające natychmiastowej interwencji.
Dr hab. Anna Antosik-Wójcińska, prof. ucz., Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie była gościem studia ONKOKURIER podczas konferencji “Pacjent w Centrum Uwagi” 9.09.2025r.
Jak podkreśla dr hab. Anna Antosik-Wójcińska, prof. UKSW, zarówno pacjenci, jak i ich rodziny często nie zdają sobie sprawy, że stan psychiczny podlega modyfikacji i może być skutecznie wspierany. Brak edukacji w tym zakresie sprawia, że wielu pacjentów pozostaje bez pomocy, a ich samopoczucie psychiczne stopniowo się pogarsza. Kolejną istotną barierą jest podejście lekarzy – onkologów, internistów i innych specjalistów, którzy w swojej praktyce koncentrują się głównie na objawach fizycznych i wynikach badań. Tymczasem równocześnie może rozwijać się depresja, lęk, zaburzenia snu czy spadek aktywności psychofizycznej, które pozostają nieleczone.
Prof. Antosik-Wójcińska podkreśla, że w praktyce klinicznej nie należy czekać, aż pacjent sam zgłosi potrzebę konsultacji psychiatrycznej. W przypadku objawów depresyjnych, lęku czy nasilonego niepokoju interwencja powinna nastąpić „tu i teraz”. Lekarze wszystkich specjalności, którzy mają kontakt z pacjentem, powinni umieć rozpoznać te objawy i w razie potrzeby włączyć leczenie, w tym leki przeciwdepresyjne. Obawy o potencjalne interakcje z terapią onkologiczną są w wielu przypadkach nieuzasadnione – współczesne leki przeciwdepresyjne są dobrze tolerowane, bezpieczne i mogą być precyzyjnie dobrane tak, aby minimalizować ryzyko interakcji.
Znaczenie wczesnej interwencji jest nie do przecenienia. Nieleczone zaburzenia psychiczne prowadzą nie tylko do pogorszenia samopoczucia pacjenta, ale mogą też obniżać skuteczność leczenia onkologicznego. Osoby cierpiące z powodu depresji lub silnego lęku mogą unikać kolejnych wizyt, odmawiać przyjmowania leków czy nie angażować się w terapie, co bezpośrednio przekłada się na rokowania i jakość życia. W praktyce oznacza to, że wsparcie psychiczne i leczenie zaburzeń nastroju powinno być integralnym elementem opieki nad pacjentem onkologicznym, a nie dodatkiem realizowanym w odległym terminie.
Nie należy oczekiwać, że pacjent otrzyma wsparcie wyłącznie w specjalistycznych ośrodkach psychoonkologicznych – w Polsce takich miejsc jest bardzo niewiele. W codziennej praktyce kluczowe jest reagowanie na potrzeby pacjenta w miejscu, w którym jest obecny, w tym w mniejszych ośrodkach czy poradniach, gdzie dostęp do psychiatry lub psychologa może być ograniczony. Szybkie włączenie terapii farmakologicznej lub wsparcia psychologicznego pozwala przeciwdziałać pogłębianiu się zaburzeń nastroju, zwiększa efektywność leczenia onkologicznego i poprawia komfort życia pacjenta.
Podsumowując, opieka nad pacjentem onkologicznym nie może ograniczać się wyłącznie do leczenia choroby nowotworowej. Równoległe wsparcie psychiczne jest niezbędne dla skuteczności terapii, bezpieczeństwa pacjenta i jakości jego życia. Lekarze wszystkich specjalności powinni czuć się odpowiedzialni za identyfikację i leczenie objawów depresyjnych, lękowych i zaburzeń snu u pacjentów onkologicznych, a opóźnianie interwencji może prowadzić do dramatycznych konsekwencji. W praktyce klinicznej liczy się działanie „tu i teraz” – szybkie reagowanie na sygnały psychiczne jest równie istotne jak monitorowanie wyników badań i stanu fizycznego pacjenta.
Nie tylko choroba – psychologiczne wyzwania pacjentów onkologicznych
Depresja to nie jest chwilowy smutek. Typowe objawy depresji wg DSM-5 i ICD-11
Metody samopomocy w walce z depresją
Depresja jest chorobą, którą trzeba leczyć
Zaburzenia lękowe związane z chorobą nowotworową
Konferencja „Pacjent w Centrum Uwagi” odbyła się 9 września 2025 r. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Health Insight PL – wydawcę czasopisma i serwisu ONKOKURIER oraz przez Fundację Pacjent w Centrum Uwagi. Instytut Zdrowia I Profilaktyki.
Wydarzenie „Pacjent w Centrum Uwagi” łączy aktualną wiedzę ekspercką z praktycznymi doświadczeniami w opiece nad pacjentami i ich rodzinami, ze szczególnym uwzględnieniem innowacji oraz wyzwań w polskim systemie ochrony zdrowia. Zapraszamy na stronę: pacjentwcentrumuwagi.pl