Kardiolodzy, onkolodzy i neurolodzy mówią jednym głosem: czas przestać dzielić profilaktykę na tę „od serca”, „od mózgu” i „od raka”. Współczesna wiedza medyczna nie pozostawia złudzeń – organizm to system naczyń połączonych, a czynniki, które niszczą nasze serce, niemal zawsze uderzają również w mózg i otwierają furtkę nowotworom. Koncepcja „10 dla Serca”, wypracowana w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia, to w rzeczywistości 10 Zdrowia, która w dużej mierze łączy również elementy „Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem oraz 10 dla zdrowia mózgu”. To dekalog, który pozwala uniknąć przedwczesnej śmierci, na którą Polacy są znacznie bardziej narażeni niż mieszkańcy innych krajów Unii Europejskiej.
Trzy najważniejsze towarzystwa naukowe w kraju: Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Towarzystwo Onkologiczne oraz Polskie Towarzystwo Neurologiczne łączą siły, by przesunąć punkt ciężkości z leczenia na skuteczną profilaktykę. Wspólne stanowisko w tej sprawie prezesi Towarzystw zaprezentowali podczas konferencji „Profilaktyka priorytetem zdrowia publicznego” zorganizowanej w sejmie pod honorowym patronatem wicemarszałek Sejmu Doroty Niedzieli i przewodniczącej Sejmowej Komisji Zdrowia Marty Golbik.
Nie powinniśmy budować strategii profilaktyki w osobnych ścieżkach: kardiologicznej, neurologicznej i onkologicznej. W praktyce klinicznej to ci sami pacjenci i te same czynniki ryzyka. Skuteczna profilaktyka musi być wspólna, spójna i wdrażana na każdym poziomie systemu. Każdy obywatel ma zdrowie w swoich rękach, ale obowiązkiem państwa jest stworzenie warunków, które ułatwią podejmowanie właściwych decyzji zdrowotnych” – podkreślił prof. Marek Gierlotka, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.
Kardiologię, onkologię i neurologię łączą te same czynniki ryzyka
Wszystko zaczęło się od 10 dla serca. Koncepcja dziesiątki dla serca wzięła się z amerykańskiej koncepcji ósemki zdrowia. Biorąc pod uwagę czynniki kształtujące ryzyko chorób układu krążenia w warunkach polskich, dołączyliśmy do niej jeszcze stres i spożycie alkoholu. Po wielu rozmowach z ekspertami PTO i PTN oraz innych towarzystw doszliśmy do wniosku, że czynniki ryzyka chorób, z którymi musimy walczyć, mamy bardzo podobne, a jeśli będziemy robić to wspólnie, na pewno osiągniemy dużo lepsze efekty niż robiąc to w pojedynkę. Dlatego też idziemy teraz razem, wspólnie, mając w Polsce „10 Zdrowia” – powiedział prof. Piotr Dobrowolski, pełnomocnik ministra zdrowia ds. Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia.
Prof. Aleksander Prejbisz, przewodniczący Komisji ds. Strategii w Prewencji Chorób Serca i Naczyń PTK, podkreślił, że 10 Zdrowia niesie rzetelne i sprawdzone informacje, o rzeczywistych czynnikach ryzyka. Drugi ważny element, który nam przyświeca w działaniach z zakresu profilaktyki, to wzmocnienie siły sprawczej. Nasi rodacy, Polki i Polacy za mało wierzą w to, że sami mogą wiele uczynić dla siebie. Nadal mamy bardzo duży odsetek zgonów, którym można zapobiec dzięki profilaktyce – dodał prof. Prejbsz.
Już teraz każdy z nas może wypełnić ankietę 10 dla Serca, a wkrótce 10 Zdrowia w aplikacji mojeIKP. To pozwoli samodzielnie ocenić, które czynniki ryzyka wymagają podjęcia niezbędnych działań. Siedem z dziesięciu elementów, które zawarte są w 10 Zdrowia, każdy z nas, nie wychodząc z domu, może wziąć we własne ręce – zaprzestać palenia i spożycia alkoholu, lepiej spać, zminimalizować albo lepiej radzić sobie ze stresem, zwiększyć aktywność fizyczną, zdrowo jeść. Zapewniam, że warto – zachęcał prof. Dobrowolski.
Profilaktyka – cel publiczny
Według prof. Piotra Rutkowskiego, prezesa Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, profilaktyka to cel nie tylko lekarzy, ale nas wszystkich – cel publiczny. To nie jest tylko problem trzech towarzystw, to nie jest tylko problem Ministerstwa Zdrowia, polityków, ale edukacji każdego z nas. Dlatego wskazujemy na zintegrowanie działań profilaktycznych dla chorób układów krążenia i nerwowego oraz nowotworów. Gdy to zrobimy i stanie się to strategicznym działaniem państwa, rozwiążemy też problemy finansowania ochrony zdrowia, a przede wszystkim będziemy żyli dłużej i szczęśliwiej – przekonywał ekspert.
Bardzo się cieszę, że mówimy dziś jednym głosem z kardiologami i onkologami, ponieważ dostrzegamy wspólne czynniki etiologiczne chorób układu krążenia, układu nerwowego i chorób nowotworowych, a także wielu innych chorób przewlekłych. Widzimy potrzebę skuteczniejszej kontroli chorób cywilizacyjnych. Jako fundament naszego sukcesu postrzegamy eliminację modyfikowalnych czynników ryzyka, czyli tych, na które my wszyscy mamy wpływ – podkreśliła prof. Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego.
Koniecznie trzeba zwiększyć nakłady na profilaktykę
Uczestnicy konferencji wskazali, że skuteczna profilaktyka wymaga realnych zmian systemowych. Obejmuje to zwiększenie finansowania działań zapobiegawczych, lepszą integrację programów zdrowotnych i edukacyjnych, rozwój badań przesiewowych oraz konsekwentną politykę zdrowotną w obszarze tytoniu, alkoholu i choroby otyłościowej. Równie istotne jest budowanie świadomości zdrowotnej na każdym etapie życia.
Profilaktyka nie będzie skuteczna, jeżeli nie będą na nią przeznaczane odpowiednie środki finansowe. Obecnie jest to 1,7 proc. budżetu zdrowotnego, a średnia europejska wynosi 4 proc. Jeżeli przejdziemy do konkretnych kwot wydawanych na profilaktykę, to w Polsce jest to 22 euro w porównaniu ze średnią europejską 202 euro, czyli ok. 10 razy mniej niż średnia europejska. Dlatego razem wskazujemy i chcemy dążyć do osiągnięcia poziomu co najmniej 4 proc. wydatków, traktując to jako inwestycję o wysokiej stopie zwrotu, ponieważ każda złotówka zainwestowana w skuteczne interwencje w profilaktyce zwróci się nam, zmniejszając koszty świadczeń związanych z leczeniem powikłań – powiedział prof. Gierlotka.
Wicemarszałek sejmu Dorota Niedziela, zauważyła, że profilaktyka to nie jednorazowe działania, ale długofalowa strategia państwa, wymagająca stabilnych rozwiązań i konsekwencji w ich wdrażaniu. Z kolei senator Beata Małecka-Libera powiedziała, że marzy o tym, żeby tytuł konferencji „Profilaktyka priorytetem zdrowia publicznego” stał się faktem i żeby rzeczywiście profilaktyka była priorytetem naszej polityki zdrowotnej.
Padła propozycja ustanowienia Ogólnopolskiego Dnia Profilaktyki. Zaproponowana została data 13 maja, czyli w dniu sejmowej konferencji.
10 dla Zdrowia
1. Zdrowe żywienie. Dieta oparta na nieprzetworzonych produktach to naturalna tarcza. Ograniczenie spożycia wysokoprzetworzonej żywności pozwala unikać chorób metabolicznych, układu sercowo-naczyniowego i nowotworów.
2. Dużo ruchu. Aktywność fizyczna to najtańszy lek. Regularny ruch nie tylko wzmacnia mięsień sercowy, ale poprawia ukrwienie mózgu i zwiększa wydzielanie czynników neurotroficznych (chronią przed demencją), a także stymuluje układ odpornościowy do walki z komórkami nowotworowymi.
3. Zero tytoniu i nikotyny. Dym tytoniowy odpowiada za 2/3 zgonów nowotworowych w Polsce. Jednocześnie jest jednym z najsilniejszych czynników niszczących naczynia krwionośne, prowadząc bezpośrednio do zawału serca i udaru mózgu. Rosnącym zagrożeniem zdrowotnym pozostają nowe wyroby tytoniowe (m.in. tytoń podgrzewany i e-papierosy).
4. Zero alkoholu. Medycyna odeszła od mitu „kieliszka na zdrowie” – nie ma bezpiecznej dawki alkoholu. To substancja rakotwórcza i toksyczna dla serca oraz mózgu.
5. Zdrowy sen. Podczas snu nasz organizm się regeneruje. Zła jakość lub mała ilość snu rozregulowują metabolizm, sprzyjają otyłości i podwyższają ciśnienie tętnicze, zaburzają konsolidację pamięci oraz usuwanie zbędnych produktów przemiany materii z mózgu, co wpływa niekorzystnie na serce i funkcje poznawcze.
6. Dobrostan psychiczny. Stres nie tylko „łamie serce” i sprzyja zawałom, ale też osłabia funkcje immunologiczne organizmu, prowadzi do zaburzeń emocjonalnych i przyspiesza starzenie się mózgu. Równie ważne dla zdrowia są bliskie więzi z innymi ludźmi oraz wsparcie społeczne, które działają jak naturalny bufor chroniący przed stresem.
7. Prawidłowa masa ciała. Choroba otyłościowa to nie problem estetyczny, lecz zdrowotny. Nadmierna masa ciała odpowiada za ok. 20 proc. przypadków nowotworów, w tym raka jelita grubego, piersi czy nerki. Jest też fundamentem dla nadciśnienia tętniczego i cukrzycy.
8. Optymalne ciśnienie tętnicze. To nie tylko ochrona przed udarem mózgu, niewydolnością serca czy zawałem. Nadciśnienie to cichy zabójca drobnych naczyń krwionośnych w mózgu, co jest jedną z głównych przyczyn rozwoju naczyniopochodnej demencji.
9. Optymalne stężenie cholesterolu LDL. Wysoki poziom LDL (tzw. złego cholesterolu) prowadzi do miażdżycy, która zatyka nie tylko tętnice wieńcowe, ale także tętnice do- i wewnątrz mózgowe.Skutkiem tego są nie tylko zawały serca, ale i udary mózgu.
10. Optymalne stężenie glukozy. Nieskutecznie leczone stan przedcukrzycowy i cukrzyca zwiększają ryzyko miażdżycy, niewydolności serca, uszkadzają układ nerwowy i są silnie powiązane z większym ryzykiem zachorowania na wiele typów nowotworów.
Niezbędnym dopełnieniem zdrowego stylu życia w ramach prewencji chorób układu krążenia i nowotworów są regularne badania profilaktyczne oraz przesiewowe. Pozwalają one na wczesną diagnostykę stanów przedchorobowych i skuteczne wdrożenie leczenia na etapie, w którym jest ono najbardziej efektywne. Ważnym elementem profilaktyki są również szczepienia ochronne, które stanowią sprawdzoną metodę redukcji ryzyka powikłań i wzmacniają barierę odpornościową przeciwko chorobom cywilizacyjnym.
Zintegrowanie tych dziesięciu obszarów w codziennym życiu to najskuteczniejszy sposób na wydłużenie życia w zdrowiu, które w Polsce kończy się średnio już w wieku 63 lat. „10 Zdrowia” to prosty kompas, który pokazuje, jak dbać o siebie kompleksowo, nie czekając na diagnozę jednej z chorób cywilizacyjnych.
WIDEO: Konferencja pt. „Profilaktyka priorytetem zdrowia publicznego – wspólny głos na rzecz zdrowia Polaków” pod honorowym patronatem wicemarszałek Doroty Niedzieli
• Artykuł zaktualizowano: