Otyłość nie wyklucza niedożywienia – może je wręcz skutecznie maskować. Jak rozpoznać utratę mięśni i pogorszenie stanu odżywienia u osoby z nadmierną masą ciała? Wyjaśniamy również, czym jest zespół ponownego odżywienia i dlaczego restrykcyjne diety oraz suplementy stosowane bez konsultacji mogą zaszkodzić pacjentowi.
Otyłość z niedożywieniem – zjawisko otyłości sarkopenicznej
Niedożywienie u osoby z otyłością to problem, którego nie widać na wadze. Jednym z paradoksów współczesnej medycyny jest fakt, że niedożywienie może występować także u osób z nadwagą lub otyłością. W takich przypadkach dochodzi do utraty masy mięśniowej przy jednoczesnym zachowaniu lub zwiększeniu ilości tkanki tłuszczowej. Stan ten określa się jako otyłość sarkopeniczną — i często pozostaje niezauważony. Wysoka masa ciała może sprawić, że postępująca utrata mięśni długo pozostanie niezauważona. Pacjent może mieć nadal pozornie prawidłową masę ciała, jednak jego organizm stopniowo traci funkcjonalną tkankę mięśniową. Prowadzi to do osłabienia, zmniejszenia sprawności fizycznej oraz zwiększonego ryzyka powikłań zdrowotnych.
Nadmierna masa ciała nie oznacza bowiem, że organizm otrzymuje odpowiednią ilość energii, białka i innych niezbędnych składników odżywczych. Szczególnym problemem jest otyłość sarkopeniczna, w której nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej towarzyszą zmniejszenie masy mięśniowej oraz pogorszenie siły i sprawności mięśni.
Zespół ponownego odżywienia
Zespół ponownego odżywienia, określany w literaturze zespołem realimentacyjnym lub refeeding syndrome, jest poważnym zaburzeniem metabolicznym, które może wystąpić u osób długo niedożywionych po nagłym zwiększeniu podaży energii. Podczas długotrwałego niedożywienia organizm adaptuje się do ograniczonej podaży składników odżywczych. Nagłe dostarczenie dużej ilości kalorii może prowadzić do zaburzeń gospodarki elektrolitowej, zwłaszcza spadku poziomu fosforanów, potasu i magnezu. Dlatego w przypadku pacjentów z ciężkim niedożywieniem wprowadzanie żywienia powinno odbywać się stopniowo i pod kontrolą lekarza. W praktyce klinicznej u pacjentów wysokiego ryzyka wprowadzanie żywienia rozpoczyna się od mniejszych ilości energii oraz równoczesnego uzupełniania elektrolitów i witaminy B1 (tiaminy). *
Suplementy, zioła i „witaminy na raka”
W okresie choroby wielu pacjentów poszukuje dodatkowych sposobów wspierania organizmu. Popularność suplementów diety i preparatów ziołowych sprawia, że często są one traktowane jako bezpieczna alternatywa dla leków. W rzeczywistości niektóre z tych preparatów mogą wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi w terapii onkologicznej lub wpływać na metabolizm organizmu. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku preparatów „naturalnych”, które często nie są wystarczająco przebadane pod kątem interakcji z leczeniem. Dlatego stosowanie suplementów powinno być zawsze konsultowane z lekarzem.
Dietetyczne mity w chorobie
Wokół żywienia w chorobie narosło wiele mitów. Jednym z najczęściej powtarzanych jest przekonanie, że określone produkty mogą „karmić raka” i dlatego powinny być całkowicie eliminowane z diety. W rzeczywistości organizm potrzebuje energii do prawidłowego funkcjonowania, a zbyt restrykcyjne diety mogą prowadzić do niedożywienia. Innym popularnym mitem jest przekonanie o skuteczności głodówek lub diet detoksykacyjnych. W chorobie przewlekłej takie praktyki mogą być niebezpieczne i prowadzić do pogorszenia stanu odżywienia.
Suplementy diety i preparaty ziołowe są często postrzegane jako naturalne, a więc bezpieczne. To mylące przekonanie – niektóre mogą wchodzić w interakcje z leczeniem onkologicznym, nasilać działania niepożądane albo osłabiać działanie terapii.
Dotyczy to również witamin i przeciwutleniaczy przyjmowanych w dużych dawkach. Każdy taki preparat warto omówić z lekarzem lub farmaceutą znającym przebieg leczenia.
7 sygnałów, że organizm może być niedożywiony
• niezamierzona utrata masy ciała
• utrzymujący się brak apetytu
• osłabienie i zmęczenie
• trudności w wykonywaniu codziennych czynności
• spadek siły mięśniowej
• częste infekcje
• dłuższe gojenie się ran
Jeśli występuje kilka z tych objawów jednocześnie, warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.
Podsumowanie
Żywienie jest jednym z podstawowych elementów wspierających organizm w trakcie choroby i rekonwalescencji. Właściwie dobrana dieta może poprawić odporność, wspierać regenerację tkanek oraz zwiększać tolerancję leczenia. Jednocześnie choroba często zmienia sposób funkcjonowania organizmu i wpływa na apetyt, metabolizm oraz zdolność przyjmowania pokarmów. Dlatego podejście do żywienia w chorobie musi być elastyczne i dostosowane do aktualnej sytuacji pacjenta. W wielu przypadkach zwykła dieta może wymagać uzupełnienia specjalistycznym wsparciem żywieniowym. Współpraca z lekarzem i dietetykiem klinicznym pozwala dobrać najlepszą strategię żywieniową i uniknąć powikłań związanych z niedożywieniem.
Zobacz szczegóły:
Poradnik o żywieniu w chorobie i świadomej suplementacji został przygotowany z myślą o pacjentach oraz ich opiekunach, którzy szukają rzetelnych informacji dotyczących diety, niedożywienia i bezpiecznego wsparcia organizmu podczas leczenia. Publikacja wyjaśnia, jak rozpoznać pierwsze objawy niedożywienia, kiedy konieczne może być żywienie medyczne oraz jak dieta pacjenta onkologicznego, neurologicznego i pooperacyjnego może wspierać regenerację, gojenie i codzienne funkcjonowanie. W poradniku znajdują się także praktyczne informacje o suplementach diety, probiotykach, odporności, cateringu medycznym oraz zasadach postępowania w trudnych sytuacjach, takich jak otyłość współistniejąca z niedożywieniem czy zespół ponownego odżywienia. To kompleksowe źródło wiedzy, które pomaga podejmować świadome decyzje żywieniowe oparte na faktach i aktualnej wiedzy medycznej.
* Nutrition support for adults: oral nutrition support, enteral tube feeding and parenteral nutrition
• Artykuł zaktualizowano: