Leczenie onkologiczne często wymaga regularnych dojazdów do szpitala lub poradni. Pacjent może zgłaszać się na chemioterapię, radioterapię, badania obrazowe, konsultacje, rehabilitację albo kontrolę po operacji. Dla osoby w dobrym stanie ogólnym dojazd jest sprawą organizacyjną. Inaczej wygląda sytuacja chorego, który nie chodzi, wymaga przewozu w pozycji leżącej, nie może korzystać z komunikacji publicznej albo potrzebuje podczas przejazdu pomocy personelu medycznego.
W takich przypadkach możliwe jest skorzystanie z transportu sanitarnego finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Nie przysługuje on jednak automatycznie każdej osobie z rozpoznaniem nowotworu. O potrzebie przewozu decyduje lekarz, oceniając przede wszystkim sprawność ruchową pacjenta, jego stan zdrowia, cel podróży oraz możliwość bezpiecznego skorzystania ze zwykłego transportu.
Transport może być bezpłatny, częściowo odpłatny albo pełnopłatny. Zależy to nie od samej nazwy choroby, ale od stopnia ograniczenia samodzielności i powodów, dla których pacjent nie może dotrzeć do placówki w inny sposób. Bezpłatny przejazd przysługuje między innymi osobie z dysfunkcją narządu ruchu uniemożliwiającą korzystanie z transportu publicznego, jeśli musi udać się do najbliższej placówki udzielającej potrzebnego świadczenia.
Czym jest transport sanitarny?
Transport sanitarny to przewóz pacjenta w warunkach dostosowanych do jego stanu zdrowia. Może odbywać się ambulansem lub innym odpowiednio przygotowanym pojazdem. Pacjent może być przewożony w pozycji siedzącej, na wózku albo na noszach, zależnie od wskazań medycznych.
Podczas przejazdu zapewniona jest pomoc personelu odpowiednia do potrzeb chorego. Transport służy przede wszystkim przewiezieniu do szpitala, poradni, zakładu opieki długoterminowej albo z placówki medycznej do domu.
Nie jest to zwykła usługa przewozowa zamawiana dla wygody pacjenta. Musi istnieć medyczne uzasadnienie, którego nie stanowią sama duża odległość, brak samochodu w rodzinie, podeszły wiek czy trudność w znalezieniu połączenia komunikacyjnego.
Lekarz powinien ustalić, czy pacjent rzeczywiście nie może korzystać z transportu publicznego, czy potrzebuje pomocy przy przemieszczaniu oraz czy w trakcie podróży wymagane są szczególne warunki.
Transport sanitarny, transport medyczny i karetka pogotowia
Pojęcia te bywają używane zamiennie, choć nie oznaczają tego samego.
Transport sanitarny służy zazwyczaj pacjentom w stanie stabilnym, którzy muszą dotrzeć na zaplanowane leczenie albo wrócić do domu, ale nie mogą bezpiecznie skorzystać ze zwykłego środka transportu.
Transport medyczny dotyczy przede wszystkim przewozu pomiędzy szpitalami osoby w poważnym stanie, która wymaga podczas podróży nadzoru lekarza, pielęgniarki lub ratownika. Przykładem może być przekazanie chorego do ośrodka wykonującego pilną operację lub specjalistyczną procedurę. Organizuje go szpital, w którym pacjent aktualnie przebywa.
Zespół ratownictwa medycznego jest natomiast przeznaczony do stanów nagłego zagrożenia zdrowia lub życia. Karetki pogotowia nie należy wzywać wyłącznie dlatego, że pacjent potrzebuje dojazdu na zaplanowaną chemioterapię, badanie lub wizytę.
Jeżeli podczas oczekiwania na planowy przewóz pojawia się nagła duszność, utrata przytomności, silne krwawienie, objawy udaru, ciężka reakcja alergiczna albo inne bezpośrednie zagrożenie, sytuacja przestaje być zwykłym transportem sanitarnym i wymaga pomocy ratunkowej.
Kiedy transport jest całkowicie bezpłatny?
Bezpłatny transport sanitarny przysługuje, jeśli konieczne jest natychmiastowe podjęcie leczenia w innej placówce albo zachowanie ciągłości już rozpoczętego leczenia. Przejazd jest również bezpłatny, gdy pacjent z powodu dysfunkcji narządu ruchu nie może korzystać z komunikacji publicznej i musi dotrzeć do najbliższego podmiotu udzielającego odpowiednich świadczeń. Transport może obejmować drogę do placówki i powrót.
W przypadku pacjenta onkologicznego może to dotyczyć między innymi osoby:
– po rozległej operacji, która nie może chodzić lub samodzielnie siedzieć;
– z zaawansowaną chorobą i znacznym osłabieniem, wymagającej przewozu na noszach;
– z niedowładem lub inną poważną dysfunkcją ruchową;
– wymagającej przekazania z jednego szpitala do drugiego w celu kontynuacji leczenia;
– wypisywanej ze szpitala, jeśli jej stan ruchowy uniemożliwia samodzielny powrót.
Nie wystarczy natomiast stwierdzenie, że po chemioterapii pacjent źle się czuje albo nie powinien prowadzić samochodu. Lekarz musi ocenić, czy istnieje rzeczywista niemożność korzystania z innych form transportu.
Kiedy pacjent pokrywa 60 procent kosztów?
Transport częściowo odpłatny może zostać zlecony osobie, która porusza się samodzielnie, ale przy korzystaniu z komunikacji publicznej wymaga pomocy drugiej osoby albo pojazdu dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawnością.
W tej sytuacji NFZ finansuje 40 proc. kosztów, a pacjent pokrywa pozostałe 60 proc. Choroby nowotworowe znajdują się wśród grup schorzeń, przy których możliwe jest zastosowanie częściowej odpłatności.
Przykładem może być pacjent, który jest w stanie chodzić na krótkich odcinkach i nie wymaga noszy, ale nie może samodzielnie wejść do autobusu, przesiadać się lub odbyć dłuższej podróży bez opiekuna. O kwalifikacji nadal decyduje lekarz.
W innych przypadkach koszt przewozu może być w całości odpłatny. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których nie ma wskazań medycznych do transportu finansowanego przez NFZ, a pacjent zamawia przewóz ze względów organizacyjnych lub osobistych.
Czy sam nowotwór daje prawo do bezpłatnej karetki?
Nie. Rozpoznanie raka może mieć znaczenie przy kwalifikacji do transportu częściowo odpłatnego, ale nie daje automatycznie prawa do bezpłatnego przejazdu.
Dwóch pacjentów otrzymujących ten sam rodzaj leczenia może mieć odmienne uprawnienia. Osoba samodzielna, która może bezpiecznie pojechać samochodem, taksówką lub komunikacją publiczną, nie spełnia kryteriów tylko dlatego, że jedzie na chemioterapię. Inny pacjent, który nie chodzi, nie jest w stanie utrzymać pozycji siedzącej albo wymaga noszy, może otrzymać bezpłatny przewóz.
Znaczenie ma aktualny stan zdrowia. Pacjent, który wcześniej dojeżdżał samodzielnie, może potrzebować transportu po operacji, złamaniu, pogorszeniu sprawności lub rozwoju powikłań neurologicznych. Z kolei poprawa stanu może oznaczać, że wskazania do kolejnych przewozów przestaną istnieć.
Kto wystawia zlecenie?
Zlecenie wystawia lekarz działający w ramach świadczeń finansowanych przez NFZ. To, który lekarz odpowiada za dokument i organizację przejazdu, zależy od celu podróży.
Lekarz POZ może zlecić transport między innymi z domu na leczenie stacjonarne lub dzienne, na pierwszą wizytę w poradni specjalistycznej, do zakładu opieki długoterminowej oraz na zabiegi i procedury wynikające z leczenia prowadzonego przez POZ.
Jeżeli pacjent pozostaje pod opieką poradni specjalistycznej, a transport jest potrzebny na kolejne wizyty związane z prowadzonym tam leczeniem, za organizację odpowiada poradnia.
Szpital organizuje przewóz, gdy chory musi zostać przekazany do innej placówki, pojechać na badanie wykonywane poza szpitalem albo wrócić do domu po hospitalizacji, jeśli nie może samodzielnie się przemieszczać.
Pacjent nie powinien być automatycznie odsyłany do lekarza rodzinnego, jeżeli potrzeba transportu wynika bezpośrednio z leczenia prowadzonego przez poradnię lub szpital.
Kto organizuje samochód po wystawieniu zlecenia?
Po wystawieniu zlecenia organizacją transportu zajmuje się właściwa placówka medyczna. Pacjent nie powinien samodzielnie szukać firmy przewozowej, płacić pełnej kwoty, a następnie oczekiwać zwrotu przez NFZ.
W przypadku pierwszej wizyty specjalistycznej transport może organizować POZ, jeśli to lekarz rodzinny kieruje pacjenta i stwierdza wskazania. Przy kolejnych wizytach odpowiedzialność przejmuje poradnia prowadząca leczenie, jeżeli potrzeba przewozu nadal występuje.
Termin planowego transportu należy ustalać z wyprzedzeniem. Placówka powinna przekazać informację o dniu, przybliżonej godzinie oraz zasadach przygotowania pacjenta. W praktyce godzina odbioru może być uzależniona od trasy i przewozu kilku osób.
Jeżeli konsultacja lub badanie zostają odwołane, pacjent powinien niezwłocznie poinformować podmiot organizujący przejazd.
Transport na chemioterapię i radioterapię
Regularne leczenie nie oznacza automatycznego przyznania transportu na każdy cykl. Lekarz ocenia stan pacjenta oraz możliwość skorzystania z innych środków.
Transport może być uzasadniony u chorego, który jest leżący, ma poważne zaburzenia ruchowe, nie może korzystać z komunikacji publicznej albo wymaga szczególnych warunków podczas podróży. Zlecenie może obejmować powtarzające się przejazdy, jeśli wskazania utrzymują się przez kolejne cykle.
Samo zmęczenie, nudności przewidywane po podaniu leków czy obawa przed pogorszeniem samopoczucia w drodze powrotnej mogą nie wystarczyć do zakwalifikowania. Zespół powinien jednak uwzględnić rzeczywiste wcześniejsze reakcje na leczenie, omdlenia, zaburzenia równowagi i ryzyko bezpiecznego powrotu.
W przypadku radioterapii odbywającej się przez kilka tygodni problem transportu warto zgłosić przed pierwszą frakcją. Pozwala to ustalić, czy istnieją wskazania medyczne i która placówka będzie odpowiedzialna za organizację regularnych przejazdów.
Czy transport przysługuje na kontrolną tomografię lub PET?
Może przysługiwać, jeśli badanie jest elementem leczenia lub diagnostyki, a stan pacjenta spełnia kryteria medyczne. Nie każde badanie obrazowe oznacza jednak automatyczne prawo do ambulansu.
Jeśli tomografia, rezonans lub PET zostały zlecone przez poradnię specjalistyczną, a pacjent wymaga transportu z powodu utrzymującej się dysfunkcji ruchowej, powinien zgłosić potrzebę placówce prowadzącej. Gdy badanie odbywa się podczas hospitalizacji w innym podmiocie, transport organizuje szpital.
Warto upewnić się, czy zlecenie obejmuje także drogę powrotną. Pacjent może być w stanie dotrzeć na badanie przy pomocy rodziny, ale po sedacji lub wykonaniu określonej procedury nie powinien wracać samodzielnie. Taka sytuacja wymaga wcześniejszego ustalenia, ponieważ sam zakaz prowadzenia pojazdu nie zawsze oznacza wskazanie do transportu sanitarnego.
Transport przy wypisie ze szpitala
Szpital odpowiada za przewóz do domu, gdy pacjent po zakończeniu hospitalizacji ma dysfunkcję narządu ruchu uniemożliwiającą samodzielne przemieszczanie się. Dotyczy to również wypisu ze szpitalnego oddziału ratunkowego.
Rodzina powinna zgłosić problem przed planowanym wypisem. Nie warto czekać do chwili, gdy pacjent jest już przygotowany do opuszczenia oddziału. Personel musi ocenić wskazania, wystawić zlecenie i uzgodnić termin z przewoźnikiem.
Szpital nie ma obowiązku organizować bezpłatnego transportu wyłącznie dlatego, że rodzina nie może przyjechać albo pacjent mieszka daleko. Decyduje stan zdrowia.
Jeżeli chory wraca do domu leżący, warto wcześniej przygotować miejsce, do którego zostanie przeniesiony. Należy sprawdzić dostęp do budynku, szerokość drzwi, działanie windy oraz możliwość wniesienia noszy.
Czy transport obejmuje wniesienie pacjenta?
Zakres pomocy powinien odpowiadać stanowi chorego i warunkom przewozu. Przy osobie leżącej zespół musi mieć możliwość bezpiecznego przeniesienia jej między łóżkiem a pojazdem.
Przed transportem należy poinformować placówkę o piętrze, braku windy, wąskiej klatce schodowej, masie ciała pacjenta i potrzebie użycia specjalistycznego sprzętu. Ukrycie takich informacji może sprawić, że wysłany zespół nie będzie dysponował wystarczającą liczbą osób lub właściwym wyposażeniem.
Transport sanitarny nie obejmuje przeprowadzki wyposażenia, bagażu ani łóżka. Pacjent powinien zabrać dokumentację, potrzebne leki oraz rzeczy osobiste w zakresie uzgodnionym z zespołem.
Czy osoba bliska może jechać z pacjentem?
Możliwość przejazdu opiekuna zależy od stanu chorego, rodzaju pojazdu, liczby miejsc oraz decyzji zespołu. Opiekun może być szczególnie potrzebny przy dziecku, osobie z zaburzeniami poznawczymi, niepełnosprawnością intelektualną albo trudnościami komunikacyjnymi. Nie należy jednak zakładać, że ambulans zawsze zabierze dodatkową osobę. Kwestię trzeba ustalić podczas organizowania przewozu. Jeżeli pacjent wymaga obecności opiekuna także w placówce, warto wcześniej sprawdzić możliwość jego powrotu. Ambulans może realizować kolejne zlecenia i nie zawsze oczekuje przez cały czas trwania wizyty.
Transport sanitarny daleki
Szczególną formą jest transport sanitarny „daleki” w POZ. Może dotyczyć między innymi pacjenta, który z medycznie uzasadnionych powodów musi korzystać ze świadczeń w poradni oddalonej o ponad 120 km, licząc drogę tam i z powrotem, a jego stan nie pozwala na samodzielny dojazd.
Może obejmować również wybrane sytuacje powrotu do Polski po nieprzewidzianym leczeniu szpitalnym za granicą. W przewozach na leczenie specjalistyczne w kraju potrzebne jest zaświadczenie z poradni, która ma wykonać świadczenie.
Wniosek składa pacjent, rodzina albo opiekun do dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ. Lekarz POZ ocenia medyczną zasadność, ale ostateczną decyzję podejmuje Fundusz.
Transport daleki nie służy do bezpłatnego przejazdu do dowolnie wybranego, odległego szpitala, jeżeli takie samo leczenie jest dostępne bliżej. Musi istnieć uzasadnienie korzystania z konkretnej placówki lub wysokospecjalistycznego świadczenia.
Co zrobić, gdy lekarz odmawia zlecenia?
Pacjent ma prawo poprosić o wyjaśnienie, dlaczego lekarz nie widzi wskazań. Możliwe, że według oceny medycznej chory może korzystać ze zwykłego transportu albo nie spełnia warunków pełnego finansowania.
Należy dokładnie opisać problemy: niemożność chodzenia, konieczność przewozu na noszach, omdlenia, niedowład, potrzebę tlenu, trudności w utrzymaniu pozycji siedzącej czy konieczność pomocy przy każdej zmianie miejsca. Sama informacja, że pacjent jest „bardzo osłabiony”, może być niewystarczająca do oceny.
Lekarz nie ma jednak obowiązku wystawić zlecenia sprzecznego ze swoją oceną. Jeżeli stan chorego uległ zmianie, można poprosić o ponowne badanie.
Gdy zlecenie zostało wystawione, ale placówka odmawia jego realizacji mimo spełnienia kryteriów, pacjent może zwrócić się do lekarza zlecającego, kierownika placówki lub wojewódzkiego oddziału NFZ.
Co to oznacza dla pacjenta?
Transport sanitarny na NFZ nie przysługuje automatycznie z powodu rozpoznania nowotworu. Decydują stan zdrowia, sprawność ruchowa oraz medyczna konieczność przewozu.
Przejazd jest bezpłatny między innymi wtedy, gdy pacjent nie może korzystać z komunikacji publicznej z powodu dysfunkcji narządu ruchu albo wymaga natychmiastowego przewiezienia lub kontynuacji leczenia w innej placówce.
Jeżeli pacjent porusza się samodzielnie, ale wymaga pomocy drugiej osoby lub pojazdu dostosowanego do osób z niepełnosprawnością, NFZ może sfinansować 40 proc. kosztów. Pacjent pokrywa wtedy 60 proc.
Zlecenie wystawia lekarz działający w ramach NFZ. Organizacją przewozu zajmuje się POZ, poradnia specjalistyczna albo szpital — zależnie od tego, kto prowadzi leczenie i jaki jest cel podróży.
Zespół ratownictwa medycznego nie służy do planowanych przewozów na badania i leczenie. Wzywa się go w stanach nagłego zagrożenia zdrowia lub życia.
Transport sanitarny na NFZ – kiedy pacjent onkologiczny może skorzystać z bezpłatnego przewozu?
Choroba nowotworowa a L4 – najważniejsze zasady dla pacjentów
Czy pacjent z rakiem ma bezpłatny transport na chemioterapię?
Nie automatycznie. Bezpłatny przewóz zależy od stanu zdrowia i niemożności korzystania z transportu publicznego.
Kto wystawia zlecenie?
Lekarz POZ, lekarz specjalista albo lekarz szpitalny — zależnie od etapu leczenia i celu transportu.
Czy onkolog może wystawić zlecenie?
Tak, jeśli transport jest związany z leczeniem prowadzonym przez poradnię onkologiczną i istnieją wskazania medyczne.
Czy transport może obejmować powrót do domu?
Tak, jeżeli wynika to ze zlecenia i nadal istnieją wskazania.
Czy pacjent dopłaca do przejazdu?
Czasami. Przy transporcie częściowo odpłatnym NFZ pokrywa 40 proc., a pacjent 60 proc. kosztów.
Czy brak samochodu w rodzinie jest wskazaniem?
Nie. Musi istnieć medyczna potrzeba specjalistycznego przewozu.
Czy podeszły wiek wystarcza?
Nie. Znaczenie ma faktyczna sprawność i stan zdrowia.
Czy można zamówić transport na kontrolne badanie?
Tak, jeśli badanie jest medycznie potrzebne, a pacjent spełnia kryteria przewozu.
Kto organizuje transport przy wypisie?
Szpital, jeżeli stan ruchowy pacjenta uniemożliwia mu samodzielny powrót.
Czy można wezwać pogotowie na planowaną chemioterapię?
Nie. Pogotowie jest przeznaczone do stanów nagłego zagrożenia.
Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia – zasady bezpłatnego i częściowo odpłatnego transportu sanitarnego, różnica między transportem sanitarnym i medycznym oraz obowiązki POZ, poradni i szpitala. Rzecznik Praw Pacjenta – informacje o kwalifikacji do transportu, zakresie przewozów organizowanych przez poszczególne placówki oraz zasadach transportu dalekiego. Pacjent.gov.pl – zasady odpłatności, transport sanitarny w POZ i warunki przewozu na odległość przekraczającą 120 km.
• Artykuł zaktualizowano: