Po operacji kobieta słyszy, że guz został usunięty. Wynik wskazuje na wczesnego hormonozależnego, HER2-ujemnego raka piersi. I wtedy pojawia się pytanie, na które nie zawsze łatwo odpowiedzieć na podstawie samego badania histopatologicznego: czy do hormonoterapii trzeba dołączyć chemioterapię? Chodzi o ustalenie, czy konkretna pacjentka odniesie z chemioterapii korzyść wystarczająco dużą, aby uzasadnić jej toksyczność. Właśnie w takich sytuacjach wykorzystywane są testy wielogenowe.
Spis treści:
Testów wielogenowych nie należy mylić z badaniem dziedzicznych mutacji BRCA1 czy BRCA2. Test wielogenowy wykonywany w tkance nowotworu analizuje aktywność zestawu genów związanych z biologicznym zachowaniem raka. Wynik pomaga oszacować ryzyko nawrotu i – w zależności od zastosowanego testu oraz sytuacji klinicznej – wesprzeć decyzję, czy uzupełniająca chemioterapia ma sens. Pacjentka nie dowiaduje się dzięki niemu przede wszystkim, czy odziedziczyła skłonność do zachorowania. Lekarz próbuje odpowiedzieć na pytanie: jak zachowuje się ten konkretny nowotwór i czy chemioterapia rzeczywiście poprawi rokowanie.
Oncotype DX, MammaPrint, Prosigna – podobny cel, ale nie identyczne testy
Testy wielogenowe nie są jedną metodą pod różnymi nazwami. Poszczególne narzędzia analizują inne zestawy genów i mają różne algorytmy interpretacji. W praktyce klinicznej pojawiają się m.in. Oncotype DX, MammaPrint, Prosigna czy EndoPredict. Ich miejsce w zaleceniach zależy m.in. od wieku pacjentki, statusu menopauzalnego, zajęcia węzłów chłonnych oraz tego, czy oczekujemy od testu informacji prognostycznej, czy także pomocy w przewidywaniu korzyści z chemioterapii. Aktualne polskie wytyczne dotyczące raka piersi są adaptacją zaleceń NCCN i podkreślają znaczenie biologii nowotworu w podejmowaniu decyzji terapeutycznych. Temat jest jednak w Polsce szczególnie aktualny z innego powodu: testy stały się przedmiotem oceny AOTMiT.
AOTMiT powiedziała „nie”, ale to nie znaczy, że testy uznano za bezużyteczne
13 kwietnia 2026 roku prezes AOTMiT wydał negatywną rekomendację dotyczącą zakwalifikowania testu Oncotype DX jako świadczenia gwarantowanego dla pacjentek z wczesnym HR-dodatnim, HER2-ujemnym rakiem piersi, bez zajęcia węzłów chłonnych lub z zajęciem maksymalnie 1–3 węzłów. Negatywna rekomendacja refundacyjna nie jest równoznaczna ze stwierdzeniem, że test nie ma wartości klinicznej.
Wręcz przeciwnie, w analizach uwzględnionych przez Agencję zastosowanie Oncotype DX prowadziło do zmiany decyzji terapeutycznej w około 30–55 proc. przypadków, przede wszystkim poprzez ograniczenie stosowania uzupełniającej chemioterapii. Redukcja jej zlecania w poszczególnych analizach wynosiła 25–75 proc. AOTMiT zwróciła jednak uwagę na niepewność części dowodów, zróżnicowane populacje badań oraz ograniczenia danych dotyczących długoterminowych punktów końcowych.
Podczas posiedzenia sejmowych podkomisji stałej do spraw zdrowia publicznego oraz podkomisji stałej do spraw onkologii przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia Dawid Stachurski, zastępca dyrektora Departamentu Analiz i Strategii przypominał, że średni koszt poszczególnych testów jest wysoki: w przedstawionych danych MammaPrint przekraczał 11 tys. zł, a Prosigna kosztowała około 9 tys. zł.
Tyle że rachunek nie powinien kończyć się na cenie samego testu.
Ile kosztuje chemioterapia, której pacjentka nie potrzebowała?
Prof. Katarzyna Pogoda, onkolog kliniczna reprezentująca sekcję raka piersi Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, zwróciła podczas dyskusji uwagę na konsekwencje decyzji o zastosowaniu chemioterapii. Bo chemioterapia to nie tylko cena leków. To wizyty, podania, badania laboratoryjne, leczenie działań niepożądanych, nieobecność w pracy, czasem hospitalizacje. Są także następstwa, których nie sposób zamknąć w prostym zestawieniu kosztów: neuropatia, utrzymujące się zmęczenie, zaburzenia funkcji poznawczych, powikłania hematologiczne czy wpływ leczenia na płodność i codzienne funkcjonowanie. Chemioterapii nie należy unikać. U pacjentki, która może dzięki niej istotnie zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby, jest leczeniem potrzebnym. Problem pojawia się wtedy, gdy korzyść jest niepewna.
Właśnie w tej grupie test wielogenowy ma największy sens. Nie u każdej chorej i nie jako automatyczny element diagnostyki raka piersi, ale tam, gdzie po uwzględnieniu wieku, wielkości guza, stopnia złośliwości, receptorów hormonalnych, HER2 i stanu węzłów chłonnych nadal pozostaje realny dylemat dotyczący chemioterapii.
Czytaj więcej Testy wielogenowe w raku piersi. Kiedy można uniknąć chemioterapii i dlaczego badania nie są powszechnie refundowane?
Wynik testu nie podejmuje decyzji za onkologa
Znaczenie wyniku testu zależy m.in. od wieku i statusu menopauzalnego. Rada Przejrzystości AOTMiT zwracała uwagę, że wytyczne ESMO, NICE, ASCO, NCCN i polskie zalecenia różnicują możliwość zastosowania testów w zależności od sytuacji klinicznej. Szczególnie ostrożnej interpretacji wymagają wyniki u młodych kobiet przed menopauzą z zajętymi węzłami chłonnymi. Test nie zastępuje więc konsylium ani rozmowy z pacjentką. Dostarcza jeszcze jednej informacji – czasem właśnie tej, której brakowało do podjęcia decyzji.
Najbardziej nowoczesne leczenie czasami oznacza mniej leczenia
Przez lata postęp w onkologii kojarzył się przede wszystkim z dodawaniem kolejnych terapii. Nowy lek, kolejna kombinacja, dłuższe leczenie. Tymczasem jeżeli potrafimy wiarygodnie wskazać kobietę, której chemioterapia nie przyniesie istotnej dodatkowej korzyści, odstąpienie od niej nie jest „leczeniem słabszym”. Jest uniknięciem terapii, której ta konkretna pacjentka najprawdopodobniej nie potrzebuje. I właśnie dlatego polska dyskusja o testach wielogenowych nie powinna sprowadzać się wyłącznie do pytania, czy państwo stać na badanie kosztujące kilka czy kilkanaście tysięcy złotych. Równie ważne jest drugie pytanie: ile kosztuje system i pacjentkę leczenie zastosowane wtedy, kiedy można było go uniknąć?

• Artykuł zaktualizowano:









Zostaw odpowiedź