Zakażenie ludzkim wirusem brodawczaka (HPV) jest główną przyczyną wielu poważnych chorób nowotworowych, w tym raka szyjki macicy, pochwy, odbytu oraz prącia. Zakażenie HPV jest głównie przenoszone drogą płciową i stanowi poważne zagrożenie zdrowotne na całym świecie. Szczepienie przeciw HPV to jeden z najskuteczniejszych sposobów na zapobieganie tym chorobom nowotworowym. Jest to prosty i efektywny sposób ochrony przed wirusem, który może zniszczyć zdrowie, a także skrócić życie pacjentów.
Szczepienie przeciw HPV, dostępne w 125 krajach, w tym w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii, stało się integralnym elementem profilaktyki nowotworowej. Badania przeprowadzone po wprowadzeniu programów szczepień wskazują na ogromną skuteczność tych działań. Kraje, które wprowadziły szczepienia przeciw HPV, odnotowały 90% redukcję infekcji HPV i 90% zmniejszenie liczby przypadków brodawek narządów płciowych. Co więcej, liczba patologii wysokiego stopnia szyjki macicy zmniejszyła się o 85%, co potwierdza, jak wielki wpływ na zdrowie kobiet mają powszechne szczepienia przeciw HPV.
Sprawdź:
HPV i jego związek z rakiem: Kluczowe informacje o zakażeniu oraz profilaktyce
Zalecenia Ministra Zdrowia w programie szczepień przeciw HPV
Szczepienia przeciw HPV: Kluczowa inwestycja w zdrowie przyszłych pokoleń
Szczepienie przeciw HPV: Pytania, odpowiedzi i najważniejsze Informacje
Fakty i Mity na temat szczepionek przeciw HPV
Szczepienie przeciw HPV: Kluczowa ochrona przed nowotworami i zakażeniami
Dlaczego warto się zaszczepić?
Szczepienie przeciw HPV to inwestycja w zdrowie, której efekty będą widoczne dopiero po wielu latach. Największą korzyścią z tego programu jest zmniejszenie ryzyka rozwoju nowotworów związanych z HPV. Co ważne, szczepionki przeciw HPV nie tylko zapobiegają nowotworom, ale także chronią przed rozwojem kłykcin kończystych, czyli zmian na błonach śluzowych narządów płciowych, które również są wynikiem zakażenia wirusem. Szczepienie jest skuteczną metodą prewencji, która nie tylko zapobiega chorobom, ale także zmniejsza obciążenie systemu ochrony zdrowia w przyszłości.
W Polsce szczepienie przeciw HPV jest dostępne w ramach powszechnego programu szczepień od 1 września 2024 roku dla osób, które ukończyły 9. rok życia, a nie przekroczyły jeszcze 14. roku życia. Szczepienie nie jest obowiązkowe, ale jest zdecydowanie zalecane przez ekspertów, w tym Światową Organizację Zdrowia (WHO). Program szczepień oparty jest na schemacie dwudawkowym, który zapewnia wystarczającą ochronę przed zakażeniem, a odstęp między dawkami wynosi od 6 do 12 miesięcy.
Kiedy należy się zaszczepić na HPV i kto może skorzystać ze szczepienia HPV?
Szczepienie przeciw HPV jest najbardziej skuteczne, gdy jest wykonywane przed potencjalnym narażeniem na zakażenie, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Z tego powodu najlepszym momentem na szczepienie jest wiek 9-14 lat. Ponadto szczepienie daje najlepsze rezultaty w najmłodszych grupach wiekowych, co potwierdzają badania. Schemat szczepienia w tej grupie wiekowej obejmuje dwie dawki, co jest mniej inwazyjne i mniej stresujące zarówno dla dzieci, jak i ich rodziców.
Chłopcy również powinni być szczepieni przeciw HPV, mimo że zakażenia tym wirusem kojarzone są głównie z chorobami kobiet, takimi jak rak szyjki macicy. Zakażenie HPV u mężczyzn może prowadzić do raka prącia, odbytu, a także brodawek narządów płciowych. Szczepienie mężczyzn ma również wymiar pośredni – zaszczepieni mężczyźni zmniejszają ryzyko zakażenia HPV wśród kobiet, w ten sposób przyczyniając się do redukcji zachorowań na raka szyjki macicy i inne nowotwory związane z tym wirusem.
Na podstawie analizy międzynarodowych wytycznych praktyki klinicznej dotyczących stosowania szczepionek przeciwko HPV wskazano, że rutynowe szczepienie przeciwko HPV jest zalecane od 9. r.ż. niezależnie od płci (AIH 2023, WHO 2022, CPS 2018, ACS 2020) lub od 11. r.ż. ze wskazaniem, że można je podawać już od 9. r.ż. (ACOG 2020, CDC 2021). Wyniki przeglądu systematycznego wskazały, że skuteczność szczepionki była najwyższa w najmłodszych grupach wiekowych i stopniowo spadała z każdym kolejnym rokiem rozpoczęcia szczepienia.
Szczepienie jest najskuteczniejsze przed potencjalnym narażeniem na zakażenie HPV, do którego dochodzi głównie drogą kontaktów seksualnych. Dodatkowo schemat szczepienia zakończony do ukończenia 14 r.ż. obejmuje podanie mniejszej liczby dawek szczepionki (2 zamiast 3). To oznacza mniej wkłuć i mniej stresu związanego ze szczepieniem.
Czy szczepienia przeciw HPV są też zalecane chłopcom?
Zakażenia HPV dotyczą obu płci. Nowotwory złośliwe i choroby związane z zakażeniem HPV u mężczyzn obejmują: raka prącia, raka odbytu, a także brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste).
Szczepienia, którym poddadzą się teraz chłopcy będą w przyszłości chronić również pośrednio kobiety, które w ten sposób unikną od nich zakażenia wirusem HPV. Zaszczepieni mężczyźni, którzy nie będą nosicielami wirusa HPV, przerywają łańcuch zakażenia. To zmniejsza liczbę przypadków raka szyjki macicy oraz innych nowotworów wywołanych przez HPV wśród kobiet.
Jak powstaje i jak działa szczepionka przeciw HPV?
Szczepionki przeciw HPV są preparatami oczyszczonych, wirusopodobnych cząstek VLP składających się z głównego białka kapsydu L1 wybranych typów wirusa. Białka wchodzące w skład szczepionek otrzymano drogą rekombinacji genetycznej.
Szczepionkę podajemy w postaci domięśniowej iniekcji, w mięsień naramienny. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizmy organizmu służące zapewnieniu długotrwałej odporności.
Przeciwciała, które powstają po szczepieniu chronią przed zakażeniem HPV. W sytuacji kontaktu z prawdziwym HPV opłaszczają go i uniemożliwiają mu wniknięcie do komórek nabłonka. W ten sposób nie dochodzi do zakażenia prawdziwym HPV.
Rodzaje dostępnych szczepionek przeciw HPV
W Polsce dostępne są dwie szczepionki przeciw HPV w ramach powszechnego programu szczepień: 2-walentna szczepionka Cervarix i 9-walentna szczepionka Gardasil 9. Obie szczepionki skutecznie chronią przed rakami szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu, a także brodawkami narządów płciowych. Cervarix jest skierowana przeciw typom HPV 16 i 18, które są najczęściej odpowiedzialne za rozwój nowotworów, podczas gdy Gardasil 9 chroni przed 9 typami wirusa, w tym także przed tymi mniej powszechnymi, ale również onkogennymi.
Szczepionka 2-walentna (2vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV-16 i HPV-18.
Wskazania do szczepień, oparto na udowodnionej skuteczności szczepień u kobiet w wieku 15-25 lat oraz wykazaniu immunogenności u dziewcząt i kobiet w wieku 9-25 lat.
Szczepionka jest przeznaczona do profilaktyki zmian przednowotworowych narządów płciowych i odbytu (szyjki macicy, sromu, pochwy, odbytu) oraz raka szyjki macicy i raka odbytu związanych przyczynowo z określonymi onkogennymi typami HPV. Jako adiuwant zastosowano AS04.
Szczepionka jest zarejestrowana do stosowania dla osób w wieku powyżej 9 lat.
Szczepionka 9-walentna (9vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58.
Może być stosowana jako ochrona przed zmianami przednowotworowymi i rakiem szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu oraz brodawkami narządów płciowych kończystych związanych przyczynowo z określonymi typami HPV. Jako adiuwant zastosowano hydroksyfosforosiarczan glinu.
Szczepionka jest zarejestrowana do stosowania dla osób powyżej 9 lat.
Jak działa szczepionka przeciw HPV?
Szczepionki przeciw HPV zawierają oczyszczone wirusopodobne cząstki (VLP) składające się z białka kapsydu L1, które są produkowane za pomocą technologii rekombinacji genetycznej. Po podaniu szczepionki do mięśnia naramiennego, układ odpornościowy wytwarza przeciwciała, które zapewniają długotrwałą odporność na wirus HPV. W przypadku kontaktu z prawdziwym wirusem, przeciwciała te neutralizują wirusa, uniemożliwiając jego wniknięcie do komórek nabłonka i wywołanie zakażenia.
Schemat szczepienia przeciw HPV
Program szczepień w Polsce przewiduje dwudawkowy schemat szczepienia dla dzieci i młodzieży po ukończeniu 9. roku życia, który obejmuje dwie dawki szczepionki podawane w odstępie od 6 do 12 miesięcy. Osoby, które rozpoczęły szczepienie przed ukończeniem 14. roku życia, mają możliwość zakończenia schematu po ukończeniu tego wieku, pod warunkiem, że druga dawka zostanie podana w odpowiednim czasie.
Szczepienie przeciw HPV to skuteczna i bezpieczna metoda prewencji, która chroni przed poważnymi chorobami nowotworowymi, które mogą wynikać z zakażenia tym wirusem. Regularne szczepienie młodszych pokoleń może znacząco zmniejszyć liczbę przypadków raka szyjki macicy i innych nowotworów związanych z HPV, a także poprawić jakość życia osób w przyszłości.
Materiały
Cervarix – charakterystyka produktu leczniczego
Cervarix_-_charakterystyka_produktu_leczniczego.pdf 0.48MB
Gardasil 9 – charakterystyka produktu leczniczego
Gardasil_9_-_charakterystyka_produktu_leczniczego.pdf 0.35MB
Nowotworu się nie dziedziczy, ale można odziedziczyć skłonność do niego