Hematoonkologia wymaga precyzyjnej organizacji. Nowotwory krwi i choroby układu chłonnego należą do tych obszarów medycyny, w których czas, dostęp do diagnostyki i doświadczenie ośrodka mają szczególne znaczenie. Rozpoznania obejmują wiele jednostek chorobowych o różnej biologii, odmiennym tempie przebiegu i zróżnicowanych możliwościach leczenia. W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia pacjenta przez system, który potrafi szybko rozpoznać chorobę, skierować chorego do właściwego ośrodka i zapewnić leczenie zgodne z aktualnymi standardami.
W tym kontekście zapowiedź budowy Krajowej Sieci Hematologicznej jest jednym z ważniejszych projektów organizacyjnych w polskiej hematologii. Informację o rozpoczęciu prac nad jej podstawami ogłosiły 8 kwietnia 2026 roku Ministerstwo Zdrowia oraz Instytut Hematologii i Transfuzjologii. Projekt ma przygotować rozwiązania, które w przyszłości pozwolą ujednolicić opiekę nad pacjentami hematologicznymi w skali kraju.
Pisaliśmy o tym: Rusza budowa Krajowej Sieci Hematologicznej. Hematologia po nowemu: najpierw droga pacjenta, potem system
Koncepcja Krajowej Sieci Hematologicznej powstała w 2023 roku. Zgodnie z zapowiedziami pilotaż ma być realizowany od 1 lipca 2026 roku do września 2029 roku. Jego kluczowym elementem będzie opracowanie 19 standardowych ścieżek terapeutycznych oraz przygotowanie zasad organizacyjnych przyszłego modelu opieki.
Najpierw ścieżka pacjenta, potem sieć
Założenie projektu jest inne niż w wielu wcześniejszych reformach systemowych. Punktem wyjścia nie ma być samo formalne powołanie sieci, lecz wcześniejsze przygotowanie standardów, mierników i zasad współpracy między ośrodkami. W praktyce oznacza to opisanie drogi pacjenta od podejrzenia choroby, przez diagnostykę, kwalifikację do leczenia, terapię, monitorowanie wyników i dalszą opiekę.
Projekt pilotażu realizowany jest przez Instytut Hematologii i Transfuzjologii we współpracy z Centrum e-Zdrowia w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. Standardy mają obejmować zarówno ścieżki diagnostyczno-terapeutyczne, jak i model organizacji leczenia oraz zasady współpracy pomiędzy ośrodkami o różnym poziomie referencyjności.
Takie rozwiązanie ma znaczenie szczególnie w hematologii, gdzie część procedur może być prowadzona bliżej miejsca zamieszkania pacjenta, ale inne wymagają zaplecza wysokospecjalistycznego. Dotyczy to między innymi przeszczepień komórek krwiotwórczych, leczenia komórkowego, kwalifikacji do terapii CAR-T czy diagnostyki molekularnej i patomorfologicznej.
– Projekt pilotażu należy więc postrzegać jako przełomowy krok w kierunku ujednolicenia opieki hematologicznej w Polsce – tym bardziej, że już dziś nasz kraj należy do europejskich liderów w tym obszarze – mówiła podczas konferencji minister Kacperczyk.
Według przedstawionych informacji Polska została sklasyfikowana na trzecim miejscu w Europie pod względem dostępności do terapii hematoonkologicznych. Pacjenci mają dostęp do wielu nowoczesnych metod leczenia, w tym terapii najwyższej generacji. W ostatnim roku około 400 chorych skorzystało z terapii CAR-T, jednej z najbardziej zaawansowanych form leczenia stosowanych w hematoonkologii.
Doświadczenie Krajowej Sieci Onkologicznej jako punkt odniesienia
Przygotowanie Krajowej Sieci Hematologicznej odbywa się w momencie, gdy w systemie funkcjonują już doświadczenia związane z Krajową Siecią Onkologiczną. Jednym z jej elementów jest rola wyspecjalizowanych ośrodków monitorujących jakość leczenia i analizujących dane kliniczne. W przypadku onkologii funkcję Krajowego Ośrodka Monitorującego pełni Narodowy Instytut Onkologii.
Ten model opiera się na zbieraniu danych, analizie wskaźników, monitorowaniu jakości i wspieraniu jednolitego wdrażania standardów. W hematologii podobne narzędzia mogą mieć szczególne znaczenie, ponieważ leczenie pacjentów z chorobami krwi wymaga ścisłej współpracy wielu specjalistów oraz sprawnej komunikacji między ośrodkami.
Budowa sieci hematologicznej ma więc nie tylko określić, gdzie i w jaki sposób pacjent powinien być leczony, ale również umożliwić ocenę jakości całego procesu. Dla systemu oznacza to możliwość porównywania wyników, identyfikowania opóźnień i lepszego planowania zasobów. Dla pacjenta najważniejsza pozostaje natomiast przewidywalna droga przez system oraz dostęp do właściwego leczenia we właściwym czasie.
Zobacz: Prof. Ewa Lech-Marańda: Priorytety w obszarze chorób hematologicznych. Co zmieni się w 2026 roku?
Referencyjność oparta na doświadczeniu
W projektowanym modelu istotne miejsce zajmuje referencyjność ośrodków. Nie chodzi wyłącznie o formalny podział placówek, ale o określenie ich kompetencji, zaplecza diagnostycznego, możliwości terapeutycznych i roli w ścieżce pacjenta. W hematoonkologii ma to szczególne znaczenie, ponieważ nie każdy etap leczenia musi odbywać się w ośrodku najwyższego poziomu, ale każdy powinien być prowadzony zgodnie z jednolitym standardem.
Jednym z przykładów ośrodka, którego doświadczenie wpisuje się w założenia takiego modelu, jest Klinika Nowotworów Układu Chłonnego Narodowego Instytutu Onkologii. Jednostka rozwijana od połowy lat 90. została zorganizowana jako miejsce kompleksowej diagnostyki i leczenia nowotworów układu chłonnego. Jej praca od początku opierała się na współpracy interdyscyplinarnej, obejmującej między innymi patomorfologię, diagnostykę molekularną, obrazowanie i leczenie systemowe.
– Każdego roku trafia do nas blisko sześciuset nowych pacjentów, w tym chorzy z rzadkimi nowotworami układu chłonnego oraz przypadki wymagające leczenia wysokospecjalistycznego, kierowane z całego kraju – wyjaśnia prof. Joanna Romejko-Jarosińska kierująca Kliniką. Prowadzimy także intensywną działalność terapeutyczną, realizując zaawansowane procedury – w tym autotransplantacje komórek krwiotwórczych oraz nowoczesne terapie komórkowe CAR-T, a równolegle rozwijamy działalność naukową i badawczą, obejmująca liczne projekty krajowe i międzynarodowe oraz szeroki portfel badań klinicznych, zapewniających pacjentom dostęp do innowacyjnych metod leczenia – dodaje ekspertka.
Klinika budowana przez dekady
Pozycja Kliniki Nowotworów Układu Chłonnego nie jest wynikiem pojedynczego programu ani ostatnich lat. To efekt konsekwentnego rozwijania kompetencji klinicznych, naukowych i organizacyjnych. Już w latach 90. ośrodek wdrażał intensywne schematy leczenia chłoniaków i uczestniczył w badaniach, które współtworzyły późniejsze standardy terapii.
– W 1996 roku wdrożyliśmy jedną z najbardziej intensywnych terapii dla chłoniaka Burkitta (CODOX/IVAC), uzyskując trwałą remisję u pacjentki, która pozostaje zdrowa do dziś. Równolegle klinika aktywnie uczestniczyła w przełomowych badaniach klinicznych – m.in. tych, które potwierdziły znaczenie włączenia rytuksymabu do leczenia chłoniaków grudkowych, zmieniając standardy terapii na świecie – kontynuuje profesor Romejko-Jarosińska.
Ważnym etapem rozwoju było uruchomienie programu przeszczepowego w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie, zapoczątkowane w 1997 roku przez profesora Jana Walewskiego. Od tego czasu w klinice wykonano ponad 1500 przeszczepień komórek krwiotwórczych. Równolegle rozwijano zaplecze laboratoryjne, współpracę w zakresie terapii komórkowych oraz udział w badaniach klinicznych.
Kolejnym krokiem było wdrożenie w 2024 roku terapii CAR-T. To metoda wykorzystująca zmodyfikowane komórki odpornościowe pacjenta i stosowana u wybranych chorych z określonymi nowotworami hematologicznymi. Jej zastosowanie wymaga nie tylko dostępu do samej technologii, ale również odpowiedniego doświadczenia zespołu, organizacji leczenia, monitorowania działań niepożądanych i współpracy wielu specjalistów.
Zobacz: Prof. Lidia Gil: CAR-T zmienia leczenie szpiczaka plazmocytowego i wydłuża remisję
Nowoczesne leczenie potrzebuje sprawnego systemu
Rozwój terapii hematoonkologicznych w ostatnich latach znacząco zmienił możliwości leczenia wielu pacjentów. Do praktyki klinicznej weszły nowe leki celowane, immunoterapia, przeciwciała bispecyficzne, terapie komórkowe i kolejne generacje leczenia skojarzonego. Wraz z postępem medycyny rośnie jednak także złożoność decyzji terapeutycznych.
Dlatego standardy organizacyjne stają się nie mniej ważne niż dostęp do samych leków. Pacjent musi zostać właściwie zdiagnozowany, zakwalifikowany do terapii, skierowany do odpowiedniego ośrodka i monitorowany po zakończeniu leczenia. W chorobach krwi, które często mają dynamiczny przebieg, opóźnienia na którymkolwiek z tych etapów mogą wpływać na dalsze możliwości postępowania.
Krajowa Sieć Hematologiczna ma uporządkować te procesy. Jej przygotowanie obejmuje nie tylko opis standardów klinicznych, ale także stworzenie narzędzi do monitorowania jakości diagnostyki i leczenia. W tym sensie projekt dotyczy zarówno organizacji świadczeń, jak i sposobu zarządzania informacją o przebiegu leczenia pacjentów.
Światowy Dzień Nowotworów Krwi i kierunek zmian
Światowy Dzień Nowotworów Krwi jest okazją do przypomnienia, że choroby hematologiczne nie stanowią jednej, jednolitej grupy. Obejmują między innymi białaczki, chłoniaki, szpiczaka plazmocytowego i rzadkie nowotwory układu krwiotwórczego. Każda z tych chorób wymaga odrębnej diagnostyki, innego planu leczenia i często długotrwałej obserwacji.
Zapowiedziany pilotaż Krajowej Sieci Hematologicznej wpisuje się w szerszy proces porządkowania opieki specjalistycznej. Jego celem jest przygotowanie systemu, w którym pacjent będzie prowadzony według jasno opisanej ścieżki, a ośrodki będą współpracować zgodnie z zakresem swoich kompetencji. W takim modelu znaczenie mają zarówno ośrodki wysokospecjalistyczne, jak i placówki bliższe miejscu zamieszkania chorego, jeśli działają w ramach wspólnych standardów.
Doświadczenie kliniczne budowane przez dekady, rozwój nowoczesnych terapii i praca nad mierzalnymi standardami opieki tworzą podstawę do dalszych zmian w polskiej hematoonkologii. Krajowa Sieć Hematologiczna ma być kolejnym etapem tego procesu.
Czym jest Krajowa Sieć Hematologiczna?
Krajowa Sieć Hematologiczna ma być modelem organizacji opieki nad pacjentami z chorobami krwi i układu chłonnego. Jej celem jest ujednolicenie diagnostyki, leczenia i monitorowania jakości opieki w różnych ośrodkach w Polsce.
Kiedy ma rozpocząć się pilotaż Krajowej Sieci Hematologicznej?
Zgodnie z zapowiedziami pilotaż ma być realizowany od 1 lipca 2026 roku do września 2029 roku. W tym czasie mają powstać między innymi standardowe ścieżki terapeutyczne i organizacyjne podstawy przyszłej sieci.
Ile ścieżek terapeutycznych ma zostać opracowanych?
W ramach projektu przewidziano opracowanie 19 standardowych ścieżek terapeutycznych. Mają one określać sposób postępowania z pacjentem na kolejnych etapach diagnostyki i leczenia.
Dlaczego referencyjność ośrodków jest ważna w hematologii?
Referencyjność pozwala określić, które ośrodki powinny prowadzić określone etapy diagnostyki i leczenia. W hematoonkologii część procedur wymaga wysokospecjalistycznego zaplecza, natomiast inne elementy opieki mogą być realizowane bliżej miejsca zamieszkania pacjenta, pod warunkiem zachowania wspólnych standardów.
Czym jest terapia CAR-T?
Terapia CAR-T jest nowoczesną metodą leczenia stosowaną u wybranych pacjentów z określonymi nowotworami hematologicznymi. Polega na wykorzystaniu zmodyfikowanych komórek odpornościowych pacjenta. Leczenie wymaga odpowiedniego przygotowania ośrodka, doświadczenia zespołu i ścisłego monitorowania chorego.
Jaką rolę pełnią wyspecjalizowane ośrodki hematoonkologiczne?
Wyspecjalizowane ośrodki prowadzą diagnostykę i leczenie najbardziej złożonych przypadków, realizują procedury wysokospecjalistyczne, uczestniczą w badaniach klinicznych i wdrażają nowe metody terapii. Ich doświadczenie jest istotnym elementem budowy standardów dla całego systemu.
Przeczytaj: Terapia CAR-T dla większej liczby pacjentów? Eksperci wskazują na wyłączenie szpitalne WIDEO