Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną, czyli MASLD, może istotnie zwiększać ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego (HCC). Jej konsekwencją bywa zapalenie, włóknienie, marskość, a u części chorych także nowotwór. Dobra wiadomość jest taka, że choroba rozwija się zwykle latami, dlatego jest czas, by zareagować — przede wszystkim lecząc otyłość i zaburzenia metaboliczne. Już redukcja masy ciała o 7–10 proc. może wyraźnie poprawić stan wątroby.
MASLD: choroba metaboliczna, która może prowadzić do raka wątroby
Nieleczona MASLD, czyli metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease, u części osób może przejść w stłuszczeniowe zapalenie wątroby — dawniej określane jako NASH, obecnie coraz częściej jako MASH. Ten proces może prowadzić do włóknienia, marskości, a w konsekwencji do raka wątrobowokomórkowego. Związek ten jest złożony, ale szczególnie istotną rolę odgrywają przewlekłe uszkodzenie wątroby oraz towarzyszący mu stan zapalny.
Stłuszczona wątroba zwiększa ryzyko raka
Rak wątrobowokomórkowy, czyli hepatocellular cancer (HCC), zazwyczaj rozwija się dynamicznie. Może być wieloogniskowy w samej wątrobie, a także stosunkowo szybko dawać przerzuty do innych narządów, m.in. węzłów chłonnych, płuc czy kości. W przypadku MASLD ryzyko HCC wzrasta nie tylko na ostatnim etapie choroby, czyli przy dokonanej marskości, ale już wtedy, gdy nasileniu zapalenia towarzyszy istotne włóknienie — jeszcze bez marskości.
Wiadomo również, że marskość wątroby wiąże się z częstszym występowaniem innego agresywnego pierwotnego nowotworu wątroby — wewnątrzwątrobowego raka dróg żółciowych, czyli iCCA (intrahepatic cholangiocarcinoma).
HCC początkowo rozwija się podstępnie. U wielu chorych nowotwór rozpoznaje się dopiero w zaawansowanym stadium, kiedy możliwości leczenia radykalnego są ograniczone. Jeśli jednak rak zostanie wykryty odpowiednio wcześnie — najlepiej na etapie pojedynczego, niewielkiego guzka — chory ma szansę na skuteczne leczenie. Dlatego tak ważne jest monitorowanie pacjentów z zaawansowanym włóknieniem i marskością wątroby.
Zaburzony metabolizm prowadzi do stłuszczenia
Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi, czyli MASLD, to termin wprowadzony w ostatnich latach. Zastąpił wcześniejsze określenie: niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, czyli NAFLD. Zmiana nazewnictwa lepiej oddaje związek między zaburzeniami metabolicznymi a gromadzeniem się tłuszczu w wątrobie.
MASLD ściśle wiąże się z otyłością, cukrzycą typu 2, insulinoopornością, nadciśnieniem tętniczym i zaburzeniami lipidowymi.
— Zaczęliśmy bardziej dostrzegać, że coraz więcej pacjentów ma zaawansowane powikłania stłuszczenia wątroby, czyli marskość, niewydolność czy wręcz raka wątrobowokomórkowego, które nie rozwinęły się na tle marskości po alkoholu. MASLD to stan, w którym w komórkach wątroby jest za dużo tłuszczu. Ten stan trwa, a hepatocyty — tak nazywają się komórki tworzące wątrobę — obładowane tłuszczem degenerują. To uruchamia proces zapalny, prowadzi do zwłóknienia i uszkodzenia wątroby — wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym w Warszawie.
Aby rozpoznać MASLD, trzeba stwierdzić stłuszczenie wątroby oraz obecność co najmniej jednego czynnika typowego dla zaburzeń metabolicznych — np. nadwagi lub otyłości, podwyższonego poziomu glukozy, cholesterolu albo trójglicerydów, bądź nadciśnienia tętniczego.
Tak jak w przypadku wielu chorób, które długo nie dają wyraźnych objawów, rozpoznanie bywa przypadkowe. Pacjenci mogą zgłaszać niespecyficzne dolegliwości, np. dyskomfort pod prawym łukiem żebrowym, ale często nie budzą one niepokoju.
— Dyskomfort pod prawym żebrem ma każdy po obfitym śniadaniu wielkanocnym i to nie budzi specjalnych obaw, zwłaszcza jeśli ktoś je tłusto. Nieprawidłowości wykrywa się w badaniach laboratoryjnych — próbach wątrobowych — które obecnie wykonujemy rutynowo. Na przykład w diabetologii zawsze oznaczamy przynajmniej jedną, dwie aktywności enzymów, czyli ALAT i ASPAT — mówi prof. Czupryniak.
W diagnostyce znaczenie ma także USG jamy brzusznej, które może wykazać stłuszczenie miąższu wątroby. Do oceny stopnia uszkodzenia wykorzystuje się również elastografię — nieinwazyjne i bezbolesne badanie, które mierzy sztywność tkanek. Chorobowo zmieniona wątroba, zwłaszcza objęta włóknieniem, jest twardsza niż zdrowa. Z klinicznego punktu widzenia elastografia pozwala więc dokładniej ocenić zaawansowanie choroby.
Zobacz: Prof. Alina Kuryłowicz: Otyłość trzeba leczyć wcześniej, zanim pojawią się powikłania. WIDEO
Leczenie warto zacząć od redukcji masy ciała
Wątroba jest jednym z narządów, które szczególnie cierpią z powodu otyłości.
— Około 80 proc., jeśli nie więcej, pacjentów ze stłuszczeniem wątroby to osoby z nadwagą lub otyłością. Ale są też pacjenci, którzy nie mają nawet nadwagi, a mimo to mają MASLD. To jest dla nas pewna zagadka — nie wiemy do końca, dlaczego tak się dzieje — zaznacza ekspert.
Leczenie powinno zacząć się jak najwcześniej, zanim dojdzie do zaawansowanego włóknienia. Bardzo trudno jest sprawić, by uszkodzone hepatocyty wróciły do prawidłowej funkcji, ale na wcześniejszych etapach można zahamować proces chorobowy. Pomocne są leki stosowane w leczeniu otyłości i cukrzycy, m.in. analogi GLP-1 oraz nowsze podwójne i potrójne agonisty receptorowe. Coraz więcej badań wskazuje, że mogą one korzystnie wpływać także na stłuszczenie wątroby.
— Jeżeli już doszło do zwłóknienia, niewiele można zrobić. Wcześniej możemy zahamować ten proces, co pozwala choremu żyć lata z czymś, co nazywamy stabilną albo wyrównaną marskością wątroby. Wymaga to już stałego leczenia, kontroli, a przede wszystkim świadomości i dyscypliny pacjenta — podkreśla prof. Czupryniak.
Podstawą interwencji pozostaje redukcja masy ciała. Dotyczy to nie tylko osób z bardzo dużą otyłością, ale również pacjentów z nadwagą. Już zmniejszenie masy ciała o około 10 proc. może znacząco poprawić czynność wątroby, co znajduje odzwierciedlenie w wynikach badań laboratoryjnych. Ważne są także odpowiednie odżywianie, regularna aktywność fizyczna, leczenie cukrzycy i zaburzeń lipidowych oraz unikanie alkoholu.
Pojawiają się leki celowane w chorobę wątroby
W Unii Europejskiej warunkowe pozwolenie na dopuszczenie do obrotu otrzymał pierwszy lek ukierunkowany na leczenie MASH u dorosłych pacjentów bez marskości, ale z umiarkowanym lub zaawansowanym włóknieniem. W Polsce jego dostępność i refundacja pozostają osobną kwestią.
— Na razie Ozempic i Mounjaro mają bardzo dobre dane, jeśli chodzi o odtłuszczanie wątroby. Inhibitory SGLT-2 też tak działają. Będziemy mieli coraz więcej leków celowanych. Surwodutyd z grupy podwójnych agonistów receptorów GLP-1 i glukagonu będzie kolejnym lekiem celującym w stłuszczoną wątrobę — mówi prof. Czupryniak.
Eksperci podkreślają jednak, że leki nie zastąpią wczesnego rozpoznania i leczenia przyczyn choroby metabolicznej. Najważniejsze pozostają: redukcja masy ciała, kontrola glikemii i lipidów, aktywność fizyczna, unikanie alkoholu oraz regularne monitorowanie pacjentów z włóknieniem i marskością. To właśnie na tych etapach najłatwiej przerwać drogę od stłuszczenia wątroby do raka.
Zobacz: Otyłość pod kontrolą: leczenie, system i realne koszty choroby. WIDEO
Pytania i odpowiedzi dotyczące MASLD, stłuszczenia wątroby i ryzyka raka
Czy stłuszczenie wątroby może prowadzić do raka?
Tak. U części osób stłuszczenie wątroby związane z zaburzeniami metabolicznymi może prowadzić do zapalenia, włóknienia, marskości, a w konsekwencji do raka wątrobowokomórkowego.
Co to jest MASLD?
MASLD to stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną. Oznacza nadmierne gromadzenie się tłuszczu w komórkach wątroby u osób z zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak otyłość, cukrzyca typu 2, nadciśnienie czy zaburzenia lipidowe.
Czym MASLD różni się od dawnej NAFLD?
MASLD zastąpiło wcześniejszy termin NAFLD, czyli niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby. Nowa nazwa lepiej podkreśla metaboliczne przyczyny choroby, a nie tylko brak związku z alkoholem.
Czy MASLD dotyczy tylko osób z otyłością?
Nie. Większość pacjentów ze stłuszczeniem wątroby ma nadwagę lub otyłość, ale choroba może występować także u osób szczupłych.
Jakie objawy daje stłuszczenie wątroby?
MASLD często długo nie daje wyraźnych objawów. Niektórzy pacjenci odczuwają dyskomfort pod prawym łukiem żebrowym, ale zwykle choroba wykrywana jest przypadkowo w badaniach krwi lub podczas USG jamy brzusznej.
Jak diagnozuje się MASLD?
Podstawą jest stwierdzenie stłuszczenia wątroby oraz obecność co najmniej jednego czynnika metabolicznego, np. nadwagi, otyłości, podwyższonego poziomu glukozy, cholesterolu, trójglicerydów lub nadciśnienia. Pomocne są także próby wątrobowe, USG i elastografia.
Co to jest elastografia wątroby?
Elastografia to nieinwazyjne, bezbolesne badanie oceniające sztywność wątroby. Im większa sztywność, tym większe prawdopodobieństwo włóknienia.
Czy redukcja masy ciała może poprawić stan wątroby?
Tak. Już redukcja masy ciała o 7–10 proc. może poprawić stan wątroby, zmniejszyć stłuszczenie i korzystnie wpłynąć na wyniki badań laboratoryjnych.
Jak można zmniejszyć ryzyko powikłań MASLD?
Najważniejsze są: redukcja masy ciała, regularna aktywność fizyczna, zdrowe odżywianie, leczenie cukrzycy i zaburzeń lipidowych, kontrola ciśnienia tętniczego oraz unikanie alkoholu.
Czy są leki na stłuszczeniową chorobę wątroby?
Pojawiają się nowe terapie celowane w chorobę stłuszczeniową wątroby. Korzystne działanie mogą mieć także niektóre leki stosowane w leczeniu otyłości i cukrzycy, m.in. analogi GLP-1 oraz inhibitory SGLT-2. Leczenie zawsze powinno być prowadzone przez lekarza.
Zobacz: Choroba otyłościowa: przewlekła, możliwa do kontroli, wciąż niedostatecznie leczona
• Artykuł zaktualizowano: