Procedura ratunkowego dostępu do technologii lekowych (RDTL) od kilku lat stanowi ważny element polskiego systemu ochrony zdrowia, szczególnie w sytuacjach, gdy pacjenci wyczerpali już dostępne i finansowane ze środków publicznych opcje terapeutyczne. Najnowsze podsumowanie Ministerstwa Zdrowia pokazuje, że w 2025 roku mechanizm ten zyskał jeszcze większe znaczenie, umożliwiając tysiącom pacjentów dostęp do nowoczesnych terapii, które nie są standardowo refundowane w danym wskazaniu lub do któych dostęp jest utrudniony. Dane opublikowane przez Ministerstwo Zdrowia wskazują również na rosnącą skalę finansowania i coraz większą liczbę placówek korzystających z tej możliwości.
Czym jest ratunkowy dostęp do technologii lekowych
Procedura RDTL funkcjonuje w polskim systemie prawnym od 26 listopada 2020 roku. Jej głównym celem jest umożliwienie leczenia pacjentów, którzy wyczerpali już wszystkie dostępne i finansowane ze środków publicznych opcje terapeutyczne w danym wskazaniu. W takich sytuacjach lekarz prowadzący może wystąpić o zgodę na zastosowanie leku, który nie jest standardowo refundowany w danej chorobie.
Dzięki temu pacjenci mają szansę skorzystać z innowacyjnych terapii, często stanowiących zupełnie nową linię leczenia. W wielu przypadkach może to oznaczać zahamowanie progresji choroby, wydłużenie życia przy zachowaniu dobrej jakości funkcjonowania, a czasem także osiągnięcie długotrwałej remisji.
Istotnym elementem procedury jest fakt, że po uzyskaniu zgody na finansowanie leczenia pacjent nie ponosi kosztów terapii. Cena leku pokrywana jest ze środków subfunduszu terapeutyczno-innowacyjnego Funduszu Medycznego.
Wyraźny wzrost liczby zgód na leczenie
Dane Ministerstwa Zdrowia wskazują, że zainteresowanie procedurą RDTL rośnie. W 2025 roku wydano 26 557 zgód na finansowanie leczenia, co oznacza wzrost o ponad 20 procent w porównaniu z rokiem 2024. Zgody dotyczyły 309 produktów leczniczych obejmujących 251 substancji czynnych lub ich kombinacji.
Równocześnie wzrosła liczba pacjentów korzystających z tej możliwości terapeutycznej. W 2025 roku z leczenia w ramach RDTL skorzystało 5 229 osób, w tym 1 234 pacjentów poniżej 18. roku życia. Oznacza to wzrost odpowiednio o 14 procent w całej populacji oraz o 19 procent w grupie pediatrycznej w porównaniu z rokiem poprzednim.
Onkologia nadal ważna, ale rośnie znaczenie innych chorób
Przez pierwsze lata funkcjonowania RDTL procedura była wykorzystywana przede wszystkim w leczeniu chorób nowotworowych. W 2025 roku po raz pierwszy odnotowano jednak niewielką przewagę zgód dotyczących wskazań nieonkologicznych.
Leki stosowane poza onkologią odpowiadały za 13 627 zgód, czyli 51,3 procent wszystkich decyzji, podczas gdy terapie onkologiczne stanowiły 12 930 zgód, czyli 48,7 procent.
Wśród wskazań onkologicznych najwięcej zgód dotyczyło leczenia nowotworów hematologicznych, takich jak ostre białaczki czy szpiczak plazmocytowy. Dużą grupę stanowiły także nowotwory układu pokarmowego, zwłaszcza rak jelita grubego, a także nowotwory żeńskiego układu rozrodczego, w tym rak trzonu macicy. Wysoką liczbę decyzji odnotowano również w przypadku nowotworów tkanek miękkich, nerwów obwodowych oraz nowotworów układu moczowego.
Jeżeli chodzi o choroby nieonkologiczne, najwięcej zgód dotyczyło leczenia schorzeń układu krwiotwórczego i odpornościowego, chorób układu pokarmowego oraz zaburzeń endokrynologicznych i metabolicznych. Znaczna liczba decyzji dotyczyła także chorób reumatologicznych o podłożu autoimmunologicznym.
Najwięcej zgód – choroby onkologiczne:
– nowotwory hematologiczne – 3 302 zgody (niemal 2/3 dotyczyło terapii ostrej białaczki
szpikowej, ostrej białaczki limfoblastycznej oraz szpiczaka)
– nowotwory układu pokarmowego – 2 077 zgód (niemal 1500 zgód na leki stosowane w terapii raka jelita grubego)
– nowotwory żeńskiego układu rozrodczego – 1 504 zgody (niemal połowa
dotyczyła leków stosowanych w terapii raka trzonu macicy)
– nowotwory tkanek miękkich i nerwów obwodowych – 1 473 zgody (niemal połowa dotyczyła leków finansowanych w leczeniu nowotworu o typie neuroblastoma)
– nowotwory układu moczowego – 1 038 zgód (niemal 80 procent stanowiły zgody na finansowanie leków stosowanych w terapii nowotworu złośliwego nerki)
Najmniej zgód na sfinansowanie leków stosowanych w leczeniu chorób onkologicznych wydano na produkty lecznicze stosowane w terapii nowotworów o nieokreślonym umiejscowieniu lub punkcie wyjścia (201), skóry (184, z czego 133 na leki stosowane w terapii czerniaka), szyi i głowy (139, z czegoaż 125 zgód dotyczyło leków stosowanych w terapii raka ślinianki), męskiego układu rozrodczego (103, z których 97 dotyczyło zgód na sfinansowanie leków stosowanych w terapii raka gruczołukrokowego).
Najwięcej zgód – choroby nieonkologiczne:
– choroby układu krwiotwórczego i odpornościowego – 2 764 zgody (ponad 1 000 zgód na
sfinansowanie leków stosowanych w leczeniu przewlekłych zespołów mieloproliferacyjnych, nadpłytkowości samoistnej, małopłytkowości immunologicznej oraz innych zaburzeń czynności układu immunologicznego)
– choroby układu pokarmowego – 2 482 zgody (niemal 2 tys. dotyczyło leków stosowanych w terapii choroby Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącego zapalenia jelita grubego)
– choroby endokrynologiczne i metaboliczne – 2 314 zgód (651 dotyczyło leków
stosowanych w terapii zespołu Cushinga lub hipercholesterolemii)
– choroby reumatologiczne – 1 602 zgody (z których 589 dotyczyło leków stosowanych w terapii
twardziny uogólnionej, zespołu Churg-Straussa oraz choroby Takayasu)
Najmniej zgód dotyczących finansowania leków stosowanych we wskazaniach nieonkologicznych
stwierdzono dla produktów leczniczych stosowanych w terapii chorób zakaźnych i
pasożytniczych, chorób narządu wzroku i słuchu oraz chorób nerek (odpowiednio: 91,
95 oraz 107 zgód).
Koszty terapii i skala finansowania
Koszt terapii finansowanych w ramach RDTL jest bardzo zróżnicowany. W 2025 roku w pojedynczych decyzjach kwartalnych lub obejmujących trzy cykle leczenia wynosił od około 1 zł do ponad 570 tysięcy złotych. Tak duża rozpiętość wynika z faktu, że część leków jest już refundowana w innych wskazaniach, natomiast inne nie są finansowane ze środków publicznych w ogóle i ich koszt opiera się na cenach rynkowych.
Średni koszt terapii w ramach RDTL w 2025 roku wyniósł około 14 tysięcy złotych i był najwyższy od początku funkcjonowania procedury. Jednocześnie mediana kosztów spadła do około 6,7 tysiąca złotych, co jest najniższą wartością od 2021 roku.
Na finansowanie leczenia w ramach tej procedury w 2025 roku przeznaczono ponad 430 milionów złotych. Ostateczne wydatki wyniosły około 372 miliony złotych, co stanowiło wykorzystanie ponad 86 procent zaplanowanego budżetu.
Coraz więcej szpitali korzysta z procedury
O finansowanie leczenia w ramach RDTL mogą ubiegać się wybrane placówki medyczne (świadczeniodawcy zakwalifikowani do systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej), w tym szpitale III stopnia referencyjności, ośrodki ogólnopolskie oraz szpitale onkologiczne, pulmonologiczne i pediatryczne.
W 2025 roku co najmniej jedną zgodę na leczenie uzyskało 124 świadczeniodawców z całej Polski. Najwięcej takich placówek działało w województwach mazowieckim, śląskim i dolnośląskim.
Średnie wydatki na finansowanie leków w przeliczeniu na jednego świadczeniodawcę wynosiły około 2,45 mln zł, choć różnice między regionami były znaczne. Z kolei średni koszt terapii przypadający na jednego pacjenta przekroczył 71 tys. zł.
Średnie wydatki na finansowanie leków w ramach RDTL w przeliczeniu na świadczeniodawcę wahały sięod około 580 tys. zł w województwie opolskim do nieco ponad 6,4 mln zł w województwie pomorskim. Średnie wydatki na finansowanie leków w ramach RDTL bez podziałuna województwa wyniosłyokoło 2,45 mln zł.
Zapowiedź MZ: RDTL pozostanie ważnym elementem systemu
Ministerstwo Zdrowia zapowiada, że procedura ratunkowego dostępu do technologii lekowych będzie kontynuowana również w 2026 roku. Na jej finansowanie zaplanowano maksymalnie ponad 365 mln 125 tys. zł.
Jednocześnie resort podkreśla, że decyzja o rozpoczęciu procedury RDTL należy zawsze do lekarza prowadzącego pacjenta, który ocenia możliwość zastosowania takiej formy leczenia w indywidualnym przypadku. W praktyce oznacza to, że RDTL pozostaje jednym z kluczowych narzędzi umożliwiających dostęp do innowacyjnych terapii dla pacjentów z ciężkimi i rzadkimi chorobami, w tym także dla chorych onkologicznie.
RDTL – co na to środowisko lekarzy?
W praktyce wielu lekarzy i klinicystów zwraca uwagę, że procedura ratunkowego dostępu do technologii lekowych (RDTL), choć niezwykle ważna dla pacjentów, bywa trudna do zastosowania w codziennej pracy klinicznej. Problemy nie wynikają z samej idei mechanizmu, ale przede wszystkim z jego organizacji, formalności oraz czasu potrzebnego na przejście całej ścieżki administracyjnej.
Złożona procedura formalna
Aby pacjent mógł otrzymać lek w ramach RDTL, lekarz prowadzący musi przygotować szczegółowy wniosek uzasadniający zastosowanie danej terapii. Dokumentacja obejmuje opis stanu klinicznego pacjenta, historię leczenia oraz uzasadnienie, dlaczego wszystkie dostępne i refundowane opcje terapeutyczne zostały już wyczerpane. Konieczne jest również wskazanie konkretnego produktu leczniczego oraz przedstawienie dowodów naukowych potwierdzających zasadność jego zastosowania.
Wniosek nie kończy się na poziomie lekarza. Musi zostać zatwierdzony przez konsultanta krajowego lub wojewódzkiego w danej dziedzinie medycyny, a następnie trafia do Ministerstwa Zdrowia, które podejmuje decyzję o finansowaniu leczenia.
Lekarze podkreślają, że przygotowanie takiego wniosku wymaga dużego nakładu czasu i pracy administracyjnej. W wielu ośrodkach brakuje dedykowanego wsparcia administracyjnego, dlatego część obowiązków spoczywa bezpośrednio na lekarzach prowadzących.
Czas oczekiwania na decyzję
Kolejnym wyzwaniem jest czas potrzebny na rozpatrzenie wniosku. Choć w wielu przypadkach decyzje zapadają stosunkowo szybko, w praktyce proces może trwać od kilku dni do nawet kilku tygodni. W przypadku chorób szybko postępujących, zwłaszcza w onkologii czy hematoonkologii, każdy dodatkowy czas oczekiwania może mieć znaczenie dla dalszego przebiegu choroby.
Lekarze wskazują również, że procedura wymaga regularnego odnawiania zgód. Finansowanie terapii w ramach RDTL przyznawane jest zwykle na określony czas, na przykład kilka cykli leczenia, co oznacza konieczność ponownego przygotowywania dokumentacji.
Ograniczenia organizacyjne w szpitalach
Z procedury mogą korzystać tylko wybrane placówki – głównie szpitale o najwyższym stopniu referencyjności, ośrodki onkologiczne oraz specjalistyczne kliniki. W praktyce oznacza to, że nie każdy pacjent może być zgłoszony do RDTL w swoim lokalnym szpitalu.
Dodatkowym wyzwaniem jest organizacja samego leczenia. Szpital musi mieć możliwość zakupu leku, prowadzenia terapii oraz rozliczenia jej w ramach Funduszu Medycznego. W przypadku bardzo drogich terapii pojawiają się także kwestie logistyczne i finansowe po stronie placówki.
Dlaczego lekarze mimo wszystko korzystają z RDTL
Mimo licznych trudności RDTL pozostaje ważnym narzędziem terapeutycznym. W wielu przypadkach jest to jedyna możliwość uzyskania dostępu do nowoczesnych leków, które nie są jeszcze objęte refundacją w danym wskazaniu.
Dlatego lekarze często podejmują wysiłek związany z przeprowadzeniem procedury, szczególnie gdy istnieją przesłanki, że dana terapia może realnie pomóc pacjentowi. W praktyce RDTL bywa dla części chorych jedyną szansą na zastosowanie innowacyjnego leczenia.
Coraz częściej pojawiają się postulaty zmian
Środowisko medyczne od kilku lat postuluje uproszczenie procedury oraz skrócenie ścieżki decyzyjnej. Wśród proponowanych rozwiązań pojawiają się m.in. większe wsparcie administracyjne dla szpitali, uproszczenie dokumentacji czy możliwość szybszego podejmowania decyzji w przypadkach pilnych.
Dyskusja o przyszłości RDTL trwa, jednak większość ekspertów jest zgodna co do jednego – mimo niedoskonałości procedura ta pozostaje ważnym elementem systemu, który pozwala wielu pacjentom uzyskać dostęp do terapii niedostępnych w standardowym systemie refundacji.
Ratunkowy dostęp do terapii lekowych. Nowe dane Ministerstwa Zdrowia styczeń – luty 2026
RDTL w 2025 r.: według MZ korzysta coraz więcej pacjentów, lekarze wskazują na trudną procedurę
Lista produktów leczniczych niepodlegających finansowaniu w ramach procedury RDTL
Nowy wykaz leków poza finansowaniem RDTL. Ministerstwo publikuje listę i zasady kontynuacji terapii