W Mazowieckim Centrum Leczenia Chorób Płuc i Gruźlicy w Otwocku wdrożono nowe rozwiązania wspierające diagnostykę i leczenie raka płuca. Bronchonawigacja ma ułatwić pobieranie materiału z trudno dostępnych zmian, badania NGS – pomóc w kwalifikowaniu chorych do leczenia ukierunkowanego molekularnie, a nowoczesne wyposażenie bloku operacyjnego – zwiększyć możliwości wykonywania zabiegów oszczędzających zdrowy miąższ płuca. Wartość inwestycji przekroczyła 104 mln zł.
Podejrzenie raka płuca uruchamia proces, który powinien jak najszybciej doprowadzić do jednoznacznego rozpoznania i wyboru leczenia. Nie zawsze jest to jednak prosta droga. Zmiana może być niewielka, położona głęboko albo w obwodowej części płuca, gdzie trudno dotrzeć standardowym bronchoskopem. Nawet jeżeli uda się pobrać próbkę, materiał musi być odpowiedniej jakości i w wystarczającej ilości, aby można było określić typ nowotworu, a u części chorych wykonać także badania molekularne. Zdarza się, że zbyt mała lub niereprezentatywna próbka oznacza konieczność powtórzenia procedury.
Właśnie ten etap diagnostyki ma usprawnić nowe wyposażenie Mazowieckiego Centrum Leczenia Chorób Płuc i Gruźlicy w Otwocku. Placówka zainwestowała między innymi w system nawigacji bronchoskopowej, nowoczesne bronchoskopy i endoskopy, sprzęt do biopsji wykonywanej pod kontrolą tomografii komputerowej oraz rozwiązania wspierające diagnostykę patomorfologiczną i molekularną. Rozbudowane zostało również zaplecze chirurgiczne, a część badań i terapii ma być prowadzona bez konieczności kilkudniowego pobytu w szpitalu.
Łączna wartość inwestycji wyniosła ponad 104 mln zł. Środki pochodziły z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz od Samorządu Województwa Mazowieckiego.
Dotarcie do zmiany bywa najtrudniejszym etapem diagnostyki
Bronchoskopia pozwala lekarzowi obejrzeć wnętrze dróg oddechowych i pobrać materiał do badania. Metoda ma jednak swoje ograniczenia, zwłaszcza gdy podejrzana zmiana leży na obwodzie płuca i nie jest widoczna bezpośrednio w świetle oskrzela. System bronchonawigacji pomaga zaplanować drogę do takiego miejsca na podstawie wcześniej wykonanych badań obrazowych, a następnie prowadzi lekarza podczas zabiegu. Rozwiązanie umożliwia głębsze i bardziej precyzyjne dotarcie do zmian obwodowych w miąższu płucnym. Trafność pobrania materiału może sięgać 90 proc. Dla pacjenta oznacza to większą szansę, że próbka uzyskana podczas jednego badania wystarczy do przeprowadzenia dalszej diagnostyki.
W Centrum rozwijane są także procedury EBUS i EUS, wykorzystujące ultrasonografię wykonywaną od strony dróg oddechowych lub przełyku. Pozwalają one nie tylko pobrać materiał, lecz również ocenić struktury znajdujące się poza zasięgiem zwykłej bronchoskopii, w tym węzły chłonne. Ich zbadanie jest ważne przy określaniu stopnia zaawansowania nowotworu i podejmowaniu decyzji, czy możliwe jest leczenie operacyjne. Nie każda zmiana nadaje się jednak do pobrania od strony oskrzeli. Jeżeli guz jest położony bliżej ściany klatki piersiowej, lepszym rozwiązaniem może być biopsja przezskórna. W Otwocku można ją przeprowadzić z wykorzystaniem systemu nawigacji laserowej współpracującego z tomografem komputerowym. Obrazowanie pomaga lekarzowi precyzyjnie zaplanować tor wkłucia i pobrać fragment tkanki w znieczuleniu miejscowym. O tym, która metoda będzie właściwa, nie przesądza sama dostępność urządzenia. Lekarz bierze pod uwagę położenie i wielkość zmiany, jej relację do oskrzeli i innych struktur oraz stan chorego. Rozbudowanie zaplecza diagnostycznego daje możliwość wyboru procedury najlepiej dopasowanej do konkretnej sytuacji.
Placówka została również wyposażona w aparat USG z elastografią fali poprzecznej i zaawansowaną analizą obrazu wspieraną przez sztuczną inteligencję. Technologia ta może pomagać w wykrywaniu nieprawidłowych tkanek, ocenie charakteru zmian oraz poszukiwaniu cech mogących wskazywać na ich dalsze rozprzestrzenianie.
Dobra próbka jest potrzebna nie tylko do potwierdzenia raka. Materiał pobrany podczas bronchoskopii lub biopsji trafia do zakładu patomorfologii. Tam lekarz ocenia, czy znajdują się w nim komórki nowotworowe, oraz ustala typ raka. Informatyzacja zakładu patomorfologii w Otwocku ma usprawnić obieg próbek i wyników, a w konsekwencji skrócić czas oczekiwania na rozpoznanie. W raku płuca wynik badania histopatologicznego często nie zamyka diagnostyki. U części chorych, szczególnie z niedrobnokomórkowym rakiem płuca, konieczne jest poszukiwanie zmian w genach komórek nowotworowych. Obecność określonej mutacji lub rearanżacji może decydować o możliwości zastosowania leczenia ukierunkowanego molekularnie. Do prowadzenia takiej diagnostyki służy między innymi sekwencjonowanie nowej generacji, czyli NGS. Zamiast sprawdzać pojedyncze zmiany jedna po drugiej, metoda pozwala równocześnie przeanalizować wiele genów. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy ilość pobranej tkanki jest ograniczona, a zakres potrzebnych oznaczeń szeroki.
Badanie NGS nie oznacza przygotowania osobnego cytostatyku dla konkretnej osoby. Dostarcza natomiast informacji o biologii nowotworu i może wskazać zmianę, przeciwko której istnieje odpowiednio dobrany lek. Wynik staje się wówczas jednym z elementów kwalifikacji do leczenia. Ostateczna decyzja zależy również od rodzaju i zaawansowania raka, ogólnego stanu chorego, wcześniejszej terapii oraz kryteriów konkretnego programu lekowego.
Pacjenci Mazowieckiego Centrum mają dostęp do pięciu programów lekowych, w tym programu B.6 obejmującego leczenie niedrobnokomórkowego i drobnokomórkowego raka płuca oraz międzybłoniaka opłucnej. W zależności od sytuacji klinicznej program umożliwia stosowanie między innymi terapii ukierunkowanych molekularnie, immunoterapii, immunochemioterapii oraz leczenia przed- i pooperacyjnego.
Ośrodek prowadzi ponadto badania kliniczne w onkologii i chorobach płuc. Dalszy rozwój tej działalności ma wspierać planowane Centrum Wsparcia Badań Klinicznych dla Mazowsza Zachodniego.
Czytaj także: Program B.6 w praktyce – jakie leczenie raka płuca jest dostępne dla pacjentów?
Nowoczesne terapie raka płuca i potrzeby pacjentów z mutacją EGFR
Operacja z zachowaniem większej części płuca
Inwestycje objęły również wyposażenie bloku operacyjnego. Nowy tor wizyjny wykorzystujący zieleń indocyjaninową, czyli ICG, wspiera chirurgów podczas wykonywania segmentektomii. Taki zabieg polega na usunięciu segmentu płuca wraz z guzem, bez konieczności wycinania całego płata. Po podaniu zieleni indocyjaninowej chirurg może dokładniej zobaczyć granicę między poszczególnymi segmentami. Ułatwia to wyznaczenie obszaru, który powinien zostać usunięty, i pozwala zachować większą część prawidłowo funkcjonującego miąższu płucnego.
Nie każdy pacjent z rakiem płuca może być leczony w ten sposób. Znaczenie mają wielkość i umiejscowienie guza, stopień zaawansowania nowotworu, stan węzłów chłonnych, możliwość uzyskania odpowiedniego marginesu chirurgicznego oraz wydolność oddechowa chorego. Jeśli warunki pozwalają na wykonanie segmentektomii, mniejszy zakres resekcji może ułatwić powrót do sprawności i ograniczyć utratę czynnej tkanki płucnej.
Diagnostyka i leczenie bez niepotrzebnego pobytu w szpitalu
Zmiana ma objąć nie tylko sposób wykonywania badań, ale również organizację opieki. W Centrum rozwijana jest diagnostyka bronchoskopowa w trybie pobytu trwającego do 12 godzin. Część pacjentów będzie mogła zgłosić się do szpitala na zaplanowaną procedurę, przejść badanie i okres obserwacji, a następnie wrócić do domu tego samego dnia. Oczywiście pod warunkiem, że pozwolą na to rodzaj zabiegu i stan chorego.
W placówce powstają Dzienny Pododdział Diagnostyki Bronchoskopowej oraz Oddział Dzienny Chemioterapii i Immunoterapii. Ten drugi ma umożliwić podawanie części leczenia systemowego bez przyjmowania pacjenta na oddział stacjonarny. Dla osób, które regularnie wracają do szpitala na kolejne cykle terapii, krótszy pobyt oznacza mniej czasu poza domem i codziennymi obowiązkami.
Za sprawne przeprowadzenie chorego przez kolejne etapy mają odpowiadać także przeszkoleni koordynatorzy opieki onkologicznej. Ich zadaniem jest między innymi pomoc w organizacji badań, konsultacji i leczenia. Centrum dysponuje ponadto karetką transportową typu T, która ułatwia przewożenie pacjentów kierowanych na radioterapię.
Zmodernizowano również Pawilon A i poprawiono warunki w Pawilonie C, gdzie między innymi powstały węzły sanitarne przy salach chorych. Są to zmiany mniej spektakularne niż zakup nowoczesnej aparatury, ale dla osób wymagających hospitalizacji mają bezpośrednie znaczenie. – Dla naszych pacjentów najważniejsze jest to, żeby diagnoza była szybka, badanie jak najmniej uciążliwe, a leczenie zaczęło się bez zbędnej zwłoki. Dzięki tym inwestycjom możemy realnie skrócić tę drogę i dać pacjentom więcej czasu w domu, a mniej w szpitalu – mówi Anna Kamińska, dyrektor naczelna Mazowieckiego Centrum Leczenia Chorób Płuc i Gruźlicy w Otwocku.
Kolejnym kierunkiem rozwoju mają być badania przesiewowe z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej u osób z grup ryzyka. Ich celem jest wykrywanie zmian w płucach na etapie, kiedy nie powodują jeszcze objawów i mogą być znacznie mniejsze niż guzy rozpoznawane u pacjentów zgłaszających się do lekarza z dolegliwościami.
Samo uwidocznienie guzka w tomografii nie jest jednak równoznaczne z rozpoznaniem raka. W zależności od jego wyglądu i wielkości pacjent może zostać skierowany na kontrolne badanie obrazowe albo na pogłębioną diagnostykę. Właśnie wtedy znaczenie mają możliwości ośrodka: dostęp do różnych metod pobrania materiału, sprawna patomorfologia, badania molekularne oraz zespół, który na podstawie kompletu wyników może zaplanować dalsze postępowanie.
Centrum zamierza również rozbudować poradnie chorób płuc, chirurgii klatki piersiowej i onkologicznej. Plany obejmują ponadto nowe procedury dla chorych z przewlekłą niewydolnością oddechową oraz zwiększenie dostępu do nieinwazyjnej wentylacji mechanicznej.
Co to oznacza dla pacjenta?
Najważniejszą zmianą jest możliwość przeprowadzenia kolejnych etapów diagnostyki i leczenia w jednym ośrodku dysponującym kilkoma metodami pobierania materiału. Jeśli zmiana jest trudno dostępna podczas zwykłej bronchoskopii, lekarz może rozważyć bronchonawigację. Jeśli jej położenie przemawia za dostępem przez ścianę klatki piersiowej, możliwa jest biopsja pod kontrolą tomografii komputerowej. Odpowiednio pobrany materiał może zostać wykorzystany do ustalenia rodzaju raka i – kiedy jest to potrzebne – wykonania badań molekularnych. Ich wynik pomaga określić, czy pacjent może skorzystać z leczenia ukierunkowanego na konkretną zmianę w komórkach nowotworowych. Jeżeli chorobę można leczyć operacyjnie, nowe wyposażenie bloku operacyjnego zwiększa możliwości wykonywania zabiegów oszczędzających zdrowy miąższ płuca. Rozwój oddziałów dziennych ma natomiast sprawić, że część diagnostyki, chemioterapii i immunoterapii nie będzie wymagała kilkudniowego pobytu w szpitalu.
Czytaj także: Jak skrócić drogę pacjenta od diagnostyki do specjalistycznego leczenia?
Inwestycje z KPO w ochronie zdrowia – czy pacjenci odczują ich efekty?
• Artykuł zaktualizowano: