W czasopiśmie naukowym The New England Journal of Medicine opublikowano wyniki randomizowanego badania fazy III PATINA, oceniającego zastosowanie palbociclibu w leczeniu podtrzymującym u chorych na zaawansowanego raka piersi z ekspresją receptorów hormonalnych i HER2. Badanie objęło ponad 500 pacjentek i pacjentów, którzy nie doświadczyli progresji choroby po standardowej chemioterapii i leczeniu anty-HER2. Uzyskane dane wskazują na istotne wydłużenie czasu wolnego od progresji choroby przy zastosowaniu palbociclibu w skojarzeniu z terapią anty-HER2 oraz leczeniem hormonalnym. Wyniki wpisują się w rosnącą liczbę dowodów naukowych wskazujących, że rak piersi z przerzutami w wybranych podtypach biologicznych może być leczony długoterminowo jako choroba przewlekła.
Rak piersi HR+ HER2+ w stadium zaawansowanym: nowe dane z badania PATINA i ich znaczenie dla pacjentów
Rak piersi to nie jedna choroba – znaczenie podtypu HR+ HER2+
Rak piersi jest obecnie rozpoznawany jako grupa różnych chorób nowotworowych, które różnią się mechanizmem rozwoju, przebiegiem oraz odpowiedzią na leczenie. Jednym z najlepiej poznanych podtypów jest rak piersi z dodatnimi receptorami hormonalnymi, czyli estrogenowym i/lub progesteronowym, oraz jednoczesną nadekspresją receptora HER2. Oznacza to, że wzrost komórek nowotworowych jest stymulowany zarówno przez hormony, jak i przez białko HER2 odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów proliferacyjnych.
Ten typ raka piersi dotyczy znacznej części chorych z HER2-dodatnim nowotworem i wymaga leczenia skojarzonego, które oddziałuje na kilka mechanizmów biologicznych jednocześnie. W przypadku choroby zaawansowanej lub przerzutowej celem terapii nie jest wyleczenie, lecz jak najdłuższe zahamowanie rozwoju nowotworu, ograniczenie objawów i utrzymanie jakości życia.
U pacjentów z zaawansowanym rakiem piersi HR+ HER2+ leczenie rozpoczyna się zazwyczaj od chemioterapii połączonej z lekami anty-HER2, najczęściej trastuzumabem i pertuzumabem. Taki schemat pozwala na szybkie zmniejszenie masy nowotworu i opanowanie choroby. Po kilku cyklach chemioterapii, jeśli nie dochodzi do progresji, leczenie przechodzi w fazę podtrzymującą.
Leczenie podtrzymujące polega na kontynuowaniu terapii anty-HER2 oraz włączeniu hormonoterapii, bez dalszego stosowania chemioterapii. Ten etap leczenia jest kluczowy, ponieważ może trwać miesiące lub lata. Jednym z największych wyzwań pozostaje jednak rozwój oporności nowotworu, który z czasem może przestać reagować na dotychczasowe leczenie.
Dlaczego zwrócono uwagę na palbociclib
Palbociclib jest lekiem należącym do grupy inhibitorów CDK4/6, które hamują podziały komórek nowotworowych poprzez wpływ na cykl komórkowy. Od kilku lat leki z tej grupy są standardem leczenia raka piersi hormonozależnego bez nadekspresji HER2. W przypadku nowotworów HR+ HER2+ ich rola nie była dotąd jednoznacznie określona.
Badania laboratoryjne wykazały jednak, że szlaki sygnałowe związane z receptorem HER2, receptorami hormonalnymi oraz cyklem komórkowym są ze sobą powiązane. Jednoczesne blokowanie tych mechanizmów może zmniejszać ryzyko rozwoju oporności i wydłużać czas skuteczności leczenia. To założenie stało się podstawą do zaprojektowania badania PATINA.
Jak zaprojektowano badanie PATINA
Badanie PATINA było randomizowanym badaniem klinicznym fazy III, przeprowadzonym w wielu krajach i ośrodkach onkologicznych. Wzięło w nim udział 518 pacjentów z zaawansowanym rakiem piersi HR+ HER2+, którzy wcześniej ukończyli leczenie początkowe obejmujące chemioterapię i terapię anty-HER2, bez cech pogorszenia choroby.
Po zakończeniu tego etapu pacjentów losowo przydzielono do dwóch grup. Jedna grupa otrzymywała standardowe leczenie podtrzymujące obejmujące terapię anty-HER2 i hormonoterapię. Druga grupa otrzymywała to samo leczenie, ale z dodatkiem palbociclibu. Głównym celem badania było porównanie czasu, przez jaki choroba pozostawała pod kontrolą w obu grupach.
Co oznacza czas wolny od progresji dla pacjenta
Czas wolny od progresji, określany skrótem PFS, to okres, w którym choroba nie wykazuje oznak pogorszenia. Oznacza to brak wzrostu guza, brak pojawienia się nowych przerzutów oraz brak konieczności zmiany leczenia z powodu nieskuteczności. Dla pacjenta jest to czas stabilizacji choroby, często związany z lepszym samopoczuciem i mniejszą intensywnością leczenia.
W chorobie przerzutowej wydłużenie czasu wolnego od progresji jest jednym z kluczowych celów terapii, ponieważ przekłada się na możliwość dłuższego funkcjonowania z chorobą jako schorzeniem przewlekłym.
Wyniki badania i ich znaczenie
Po medianie obserwacji przekraczającej cztery lata wykazano, że pacjenci otrzymujący palbociclib w leczeniu podtrzymującym mieli istotnie dłuższy czas wolny od progresji choroby niż pacjenci leczeni standardowo. Mediana PFS w grupie z palbociclibem wyniosła 44,3 miesiąca, podczas gdy w grupie bez tego leku 29,1 miesiąca.
Różnica ta oznacza, że u części chorych możliwe było utrzymanie kontroli nad chorobą przez ponad trzy i pół roku bez pogorszenia stanu klinicznego. Odsetek pacjentów odnoszących tzw. korzyść kliniczną był również wyższy w grupie otrzymującej palbociclib. Dane dotyczące całkowitego przeżycia są nadal analizowane, jednak już teraz wyniki pokazują długotrwałe działanie leczenia pierwszej linii.
Bezpieczeństwo terapii i możliwe działania niepożądane
Leczenie z zastosowaniem palbociclibu wiązało się z częstszym występowaniem działań niepożądanych, przede wszystkim obniżeniem liczby białych krwinek, czyli neutropenią. Jest to znane i monitorowane działanie tego leku, wymagające regularnych badań krwi. U części pacjentów obserwowano także zmęczenie, biegunkę oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego.
W trakcie badania możliwe było dostosowanie dawki leku do tolerancji pacjenta, a w niektórych przypadkach konieczne było czasowe lub trwałe przerwanie terapii palbociclibem. Nie stwierdzono jednak zgonów, które badacze uznaliby za bezpośrednio związane z leczeniem.
Zdaniem specjalistów onkologii klinicznej wyniki badania PATINA potwierdzają zasadność stosowania terapii skojarzonej w leczeniu zaawansowanego raka piersi HR+ HER2+. Wydłużenie czasu kontroli choroby wskazuje, że u części pacjentów możliwe jest wieloletnie leczenie z zachowaniem stabilizacji nowotworu.
Eksperci podkreślają również, że decyzje terapeutyczne zawsze muszą być podejmowane indywidualnie, z uwzględnieniem stanu pacjenta, tolerancji leczenia oraz aktualnych wytycznych. Wyniki badania stanowią jednak istotny punkt odniesienia dla dalszego rozwoju strategii leczenia.
Wyniki I fazy badań klinicznych nad szczepionką zapobiegającą potrójnie ujemnemu rakowi piersi
Pytania i odpowiedzi
Czego dotyczyło badanie PATINA?
Badanie sprawdzało, czy dodanie palbociclibu do leczenia podtrzymującego może wydłużyć czas kontroli choroby u pacjentów z zaawansowanym rakiem piersi HR+ HER2+.
Co oznacza wydłużenie czasu wolnego od progresji?
Oznacza to dłuższy okres bez pogorszenia choroby, bez konieczności zmiany leczenia i często z lepszą jakością życia.
Czy leczenie palbociclibem jest bezpieczne?
Profil bezpieczeństwa był zgodny z wcześniejszymi doświadczeniami, jednak wymaga regularnych kontroli i indywidualnego dostosowania dawki.
Czy wyniki badania zmieniają leczenie pacjentów już teraz?
Badanie dostarcza ważnych danych naukowych, które mogą wpłynąć na przyszłe wytyczne, ale decyzje kliniczne zależą od aktualnych rekomendacji i dostępności terapii.
Dla kogo te informacje są najważniejsze?
Dla pacjentów z zaawansowanym rakiem piersi HR+ HER2+, ich bliskich oraz zespołów medycznych planujących leczenie długoterminowe.
Źródło: NEJM: Palbociclib for Hormone-Receptor–Positive, HER2-Positive Advanced Breast Cancer, 28.01.2026 r. Autorzy: Otto Metzger, M.D., Sumithra Mandrekar, Ph.D., Shom Goel, M.D., Joseph Gligorov, M.D., Elgene Lim, M.D., Eva Ciruelos, M.D., Sibylle Loibl, M.D., +31 , Lisa A. Carey, M.D. Dostęp: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2511218
Medycyna spersonalizowana zamiast schematów: czego Polki oczekują od systemu w raku piersi