Chrypka najczęściej towarzyszy infekcji, przeciążeniu głosu lub innym łagodnym problemom z krtanią. Jeśli jednak nie ustępuje przez kilka tygodni, nie powinna być ignorowana. W przypadku raka rozwijającego się w obrębie fałdów głosowych zmiana głosu może pojawić się stosunkowo wcześnie. Nie każdy rak krtani zaczyna się jednak od chrypki – objawy zależą od części narządu, w której rozwija się choroba.
Krtań kojarzymy przede wszystkim z głosem, ale jej zadania są znacznie szersze. Uczestniczy w oddychaniu i chroni drogi oddechowe podczas połykania, zapobiegając przedostawaniu się pokarmu do tchawicy. Dlatego zarówno sam nowotwór, jak i jego leczenie mogą wpływać na funkcje szczególnie ważne dla codziennego życia pacjenta.
Rak krtani należy do nowotworów głowy i szyi, ale nie jest tym samym co rak gardła. Krtań i gardło są odrębnymi strukturami anatomicznymi. Znajdują się blisko siebie, a część objawów może być podobna, jednak diagnostyka, klasyfikacja i sposób leczenia zależą od dokładnego miejsca powstania choroby.
Rak krtani może objawiać się przewlekłą chrypką, zmianą głosu, bólem przy połykaniu lub guzem na szyi. Sprawdź, jak wygląda diagnostyka, leczenie i rehabilitacja.
Gdzie rozwija się rak krtani?
Krtań znajduje się pomiędzy gardłem a tchawicą. Anatomicznie dzieli się na trzy główne obszary:
- nadgłośnię – górną część krtani, położoną powyżej fałdów głosowych,
- głośnię – obszar obejmujący fałdy głosowe,
- podgłośnię – część znajdującą się poniżej fałdów głosowych.
Miejsce powstania nowotworu wpływa na pierwsze objawy i moment, w którym choroba może zostać zauważona.
Niewielki guz rozwijający się bezpośrednio na fałdzie głosowym może wcześnie zaburzyć jego drgania. Pacjent zauważa wtedy zmianę barwy głosu, osłabienie głosu albo utrzymującą się chrypkę, mimo że sam guz jest jeszcze stosunkowo mały.
Nowotwory nadgłośni nie muszą od razu wpływać na głos. Mogą początkowo powodować ból gardła, dyskomfort podczas połykania, uczucie przeszkody albo ból promieniujący do ucha. Nadgłośnia ma również bogatszą sieć naczyń limfatycznych, dlatego choroba może wcześniej ujawnić się poprzez powiększony węzeł chłonny na szyi.
Rak podgłośni występuje rzadziej. Ponieważ rozwija się poniżej fałdów głosowych, pierwsze objawy mogą pojawić się później i obejmować zmianę głosu, kaszel, duszność albo narastające problemy z oddychaniem.
Jakie są pierwsze objawy raka krtani?
Najbardziej charakterystycznym objawem jest utrzymująca się zmiana głosu. Może to być chrypka, osłabienie głosu, jego niższa lub bardziej szorstka barwa, a czasem konieczność wkładania większego wysiłku w mówienie.
Nie oznacza to, że każda chrypka wskazuje na nowotwór. Jest to bardzo częsta dolegliwość występująca podczas infekcji, po intensywnym używaniu głosu, w przebiegu refluksu, alergii, zapalenia krtani, zmian łagodnych na fałdach głosowych oraz porażenia fałdu głosowego.
Znaczenie ma przede wszystkim czas utrzymywania się objawu oraz to, czy pojawiają się dodatkowe dolegliwości.
Do możliwych objawów raka krtani należą:
- chrypka lub inna trwała zmiana głosu,
- ból gardła, który nie ustępuje,
- przewlekły kaszel,
- ból albo trudności podczas połykania,
- uczucie przeszkody w gardle,
- ból ucha bez widocznej choroby ucha,
- guz lub powiększony węzeł chłonny na szyi,
- krztuszenie się podczas jedzenia lub picia,
- odkrztuszanie krwi,
- głośny, świszczący oddech,
- duszność i narastające trudności z oddychaniem,
- niezamierzona utrata masy ciała.
Objawy te nie są swoiste dla raka i znacznie częściej wynikają z chorób łagodnych. Jeśli jednak nie ustępują, nasilają się albo występują głównie po jednej stronie, wymagają wyjaśnienia.
Chrypka – kiedy należy zgłosić się do lekarza?
Chrypka to zmiana jakości głosu. Może sprawić, że głos staje się szorstki, matowy, osłabiony, drżący albo niższy niż zwykle. Czasem pacjent nie mówi typowo „ochryple”, ale zauważa, że głos szybciej się męczy, łamie albo zanika.
Jeżeli chrypka pojawiła się podczas infekcji i stopniowo ustępuje, zwykle nie ma powodów do niepokoju. Konsultacji wymaga natomiast zmiana głosu utrzymująca się przez ponad trzy–cztery tygodnie, szczególnie gdy nie było wyraźnej infekcji albo gdy pozostałe objawy przeziębienia już minęły.
W europejskiej edukacji dotyczącej nowotworów głowy i szyi stosowana jest zasada „1 przez 3”: jeden charakterystyczny objaw utrzymujący się przez ponad trzy tygodnie powinien skłonić do konsultacji.
Nie warto czekać kilku tygodni, jeśli chrypce towarzyszą:
- guz na szyi,
- trudności w oddychaniu,
- głośny lub świszczący oddech,
- odkrztuszanie krwi,
- narastające problemy z połykaniem,
- ból ucha,
- niezamierzona utrata masy ciała.
Szybszej oceny wymagają również osoby palące lub używające innych wyrobów tytoniowych, a także pacjenci po wcześniejszym leczeniu nowotworu głowy i szyi.
→ Nowotwory głowy i szyi – objawy. Których sygnałów nie należy ignorować?
Dlaczego guz głośni może zostać wykryty wcześniej?
Fałdy głosowe muszą drgać w bardzo precyzyjny sposób, aby powstawał czysty głos. Nawet niewielka zmiana może zaburzyć ich pracę i spowodować chrypkę.
Z tego powodu rak głośni bywa rozpoznawany wcześniej niż nowotwory innych części krtani. Warunkiem jest jednak to, aby utrzymująca się zmiana głosu nie została zbagatelizowana.
Pacjent nie jest w stanie na podstawie samego brzmienia głosu ocenić przyczyny chrypki. Zmiany łagodne i nowotworowe mogą powodować podobne dolegliwości. Konieczne jest obejrzenie krtani.
Rak nadgłośni nie zawsze zaczyna się od chrypki
Brak chrypki nie wyklucza raka krtani. Nowotwór nadgłośni może rozwijać się powyżej fałdów głosowych, początkowo nie zaburzając ich pracy.
Pierwszym objawem może być wówczas ból lub dyskomfort w gardle, trudność podczas przełykania, uczucie obecności ciała obcego albo ból promieniujący do ucha. Pacjent może również zauważyć, że częściej krztusi się podczas jedzenia.
Z czasem mogą pojawić się zmiana jakości głosu i problemy z oddychaniem. Choroba może również ujawnić się poprzez powiększony węzeł chłonny na szyi, nawet jeśli dolegliwości ze strony samej krtani są niewielkie.
Ból ucha może pochodzić z krtani
Ból ucha nie zawsze oznacza chorobę samego ucha. Struktury ucha, gardła i krtani są częściowo unerwione przez te same nerwy. W efekcie ból powstający w krtani może być odczuwany jako dolegliwość w uchu. Jest to tzw. ból rzutowany.
Utrzymujący się, jednostronny ból ucha wymaga uwagi szczególnie wtedy, gdy badanie ucha nie wykazuje przyczyny, a jednocześnie występują chrypka, ból podczas połykania, guz na szyi albo przewlekły ból gardła.
Nie oznacza to, że każdy ból ucha wskazuje na raka. Jest to jednak objaw, którego nie należy przez długi czas leczyć wyłącznie przeciwbólowo bez ustalenia źródła dolegliwości.
Problemy z oddychaniem wymagają szybkiej oceny
Rosnący guz może zwężać światło krtani i utrudniać przepływ powietrza. Początkowo pacjent może zauważyć zadyszkę podczas wysiłku albo głośniejszy niż zwykle oddech.
Szczególnie niepokojący jest stridor – wysoki, świszczący dźwięk pojawiający się podczas oddychania. Może świadczyć o istotnym zwężeniu dróg oddechowych.
Narastająca duszność, problemy z zaczerpnięciem powietrza, sinienie, gwałtownie pogarszający się oddech albo niemożność swobodnego mówienia wymagają pilnej pomocy medycznej. W takiej sytuacji nie należy czekać na planową wizytę.
Guz na szyi nie zawsze boli
Powiększone węzły chłonne najczęściej towarzyszą infekcjom. Po ustąpieniu zakażenia powinny jednak stopniowo się zmniejszać.
W przypadku raka krtani guz na szyi może oznaczać zajęcie regionalnego węzła chłonnego. Dotyczy to szczególnie nowotworów nadgłośni, które częściej niż wczesne guzy głośni szerzą się drogami limfatycznymi.
Konsultacji wymaga guzek, który pojawił się bez wyraźnej infekcji, nie ustępuje, powiększa się albo jest twardy i słabo przesuwalny. Brak bólu nie świadczy o jego łagodnym charakterze.
Lekarz może zlecić USG szyi, a następnie biopsję cienkoigłową lub gruboigłową. Samo badanie dotykiem nie pozwala ustalić, z jaką zmianą mamy do czynienia.
Jakie są czynniki ryzyka raka krtani?
Najważniejszym czynnikiem ryzyka raka krtani jest używanie tytoniu. Ryzyko dotyczy nie tylko papierosów, ale również innych wyrobów tytoniowych.
Istotne znaczenie ma także spożywanie alkoholu. Szczególnie niekorzystne jest łączne działanie tytoniu i alkoholu.
Ryzyko zwiększa się wraz z czasem i intensywnością ekspozycji. Nie oznacza to jednak, że raka krtani rozpoznaje się wyłącznie u osób palących. Brak typowych czynników ryzyka nie powinien być powodem do ignorowania utrzymującej się chrypki lub innych objawów.
Zaprzestanie palenia ma znaczenie także po rozpoznaniu choroby. Może zmniejszyć ryzyko powikłań leczenia, problemów z gojeniem, rozwoju kolejnych nowotworów oraz nawrotu choroby. Pacjent nie powinien pozostawać z tym zadaniem sam – warto zapytać o profesjonalne leczenie uzależnienia od nikotyny.
Czy HPV powoduje raka krtani?
HPV ma dobrze udokumentowane znaczenie przede wszystkim w raku części ustnej gardła, zwłaszcza w nowotworach migdałków podniebiennych i nasady języka.
Nie odgrywa takiej samej roli w typowych rakach krtani. Dlatego wyników p16 i HPV nie interpretuje się w raku krtani w taki sam sposób jak w raku części ustnej gardła.
Samo wykrycie wirusa w materiale biologicznym nie oznacza również, że HPV był przyczyną konkretnego nowotworu.
→ HPV i p16 w nowotworach głowy i szyi – co oznacza wynik?
Jak wygląda diagnostyka raka krtani?
Diagnostyka rozpoczyna się od rozmowy z pacjentem. Lekarz pyta o czas utrzymywania się chrypki, zmianę charakteru głosu, problemy z połykaniem, ból, kaszel, duszność, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu.
Następnie bada jamę ustną, gardło i szyję. Kluczowym etapem jest jednak obejrzenie samej krtani.
Można to zrobić za pomocą cienkiego, giętkiego endoskopu wprowadzanego przez nos. Badanie pozwala ocenić nadgłośnię, fałdy głosowe i ich ruchomość, a także obszar podgłośni w zakresie możliwym do uwidocznienia.
Badanie najczęściej odbywa się w gabinecie laryngologicznym. Trwa krótko i nie wymaga wykonywania cięcia. Lekarz może wcześniej zastosować miejscowy środek znieczulający oraz preparat zmniejszający obrzęk błony śluzowej nosa.
Pacjent może odczuwać ucisk, łzawienie, kichanie albo potrzebę przełykania, ale zwykle może normalnie oddychać przez cały czas badania.
Wideostroboskopia – ocena pracy fałdów głosowych
W niektórych przypadkach lekarz może wykonać wideostroboskopię. Badanie pozwala dokładniej ocenić drgania fałdów głosowych podczas wydawania dźwięku.
Może być szczególnie przydatne u pacjentów z chrypką, gdy podczas podstawowego badania nie widać jednoznacznej przyczyny albo trzeba dokładniej ocenić wpływ niewielkiej zmiany na pracę fałdu głosowego.
Wideostroboskopia nie zastępuje biopsji, jeśli lekarz stwierdzi zmianę podejrzaną o nowotwór.
Biopsja rozstrzyga o charakterze zmiany
Obraz krtani może wzbudzić podejrzenie raka, ale nie pozwala na postawienie ostatecznego rozpoznania. Do tego potrzebny jest materiał tkankowy.
Pobranie wycinka najczęściej odbywa się podczas bezpośredniego badania krtani, zwykle w znieczuleniu ogólnym. Lekarz może dokładnie obejrzeć zmianę i pobrać jej fragment do oceny.
Materiał trafia do pracowni patomorfologicznej. Patomorfolog określa, czy znajdują się w nim komórki nowotworowe i z jakim typem nowotworu mamy do czynienia.
Najczęstszym nowotworem złośliwym krtani jest rak płaskonabłonkowy.
Biopsja nie powoduje „rozsiania” raka. Jest standardowym i niezbędnym badaniem pozwalającym ustalić rozpoznanie oraz zaplanować właściwe leczenie.
→ Nie każdy guzek tarczycy oznacza raka. Kiedy potrzebna jest dalsza diagnostyka?
→ Wynik histopatologiczny – przewodnik dla pacjentów
Najpierw obejrzenie krtani, potem obrazowanie
Przy przewlekłej chrypce najważniejsze jest obejrzenie krtani. Tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny nie powinny zastępować tego badania.
Jeśli zostanie stwierdzona podejrzana zmiana, wykonuje się dalsze badania potrzebne do określenia jej zasięgu. Mogą to być tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, USG szyi, a u wybranych pacjentów również PET-CT.
Badania obrazowe pomagają ocenić wielkość guza, naciekanie chrząstek krtani i sąsiednich struktur, stan węzłów chłonnych oraz obecność zmian w innych częściach organizmu.
Nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich tych badań. Ich zakres zależy od lokalizacji i zaawansowania nowotworu oraz wyniku badania histopatologicznego.
→ Diagnostyka nowotworów głowy i szyi krok po kroku
Jak określa się zaawansowanie raka krtani?
Po potwierdzeniu nowotworu lekarze oceniają cechy guza pierwotnego, stan regionalnych węzłów chłonnych oraz obecność lub brak przerzutów odległych. Informacje te opisuje klasyfikacja TNM.
Znaczenie ma nie tylko wielkość guza. Lekarze oceniają także ruchomość fałdów głosowych, naciekanie chrząstek krtani, szerzenie się nowotworu poza krtań oraz zajęcie sąsiednich struktur.
Ten sam rozmiar zmiany może mieć inne znaczenie w zależności od tego, czy powstała ona w głośni, nadgłośni czy podgłośni.
Dopiero zestawienie wyniku histopatologicznego, badań obrazowych i badania krtani pozwala zaplanować leczenie.
→ Klasyfikacja TNM – jak ją rozumieć?
Jak leczy się raka krtani?
Nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla każdego pacjenta. Wybór terapii zależy od lokalizacji guza, jego zaawansowania, zajęcia węzłów chłonnych, obecności przerzutów, wyniku histopatologicznego oraz ogólnego stanu chorego.
Bardzo ważna jest również przewidywana funkcja krtani po leczeniu. Sam fakt, że narząd pozostanie na swoim miejscu, nie gwarantuje prawidłowego głosu, bezpiecznego połykania ani swobodnego oddychania.
W leczeniu wykorzystuje się:
- operacje endoskopowe,
- częściowe usunięcie krtani,
- całkowite usunięcie krtani,
- radioterapię,
- jednoczasową radiochemioterapię,
- leczenie systemowe,
- w chorobie nawrotowej lub przerzutowej także immunoterapię u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.
Plan leczenia powinien być ustalany przez wielodyscyplinarny zespół specjalistów.
Leczenie wczesnego raka głośni
Niewielki rak ograniczony do głośni może być leczony operacyjnie albo za pomocą radioterapii.
Leczenie chirurgiczne często wykonuje się przez jamę ustną, bez zewnętrznego cięcia na szyi. Podczas zabiegu endoskopowego lekarz usuwa zmianę, nierzadko z wykorzystaniem lasera.
Zakres operacji zależy od wielkości i położenia guza. Może obejmować fragment fałdu głosowego albo większą część struktur głośni.
Alternatywą może być radioterapia. Obie metody mogą zapewniać skuteczną kontrolę wczesnego nowotworu, ale różnią się przebiegiem leczenia, działaniami niepożądanymi oraz wpływem na jakość głosu.
Wybór powinien uwzględniać nie tylko skuteczność onkologiczną, ale także zawód pacjenta, jego potrzeby głosowe, stan zdrowia i przewidywany efekt funkcjonalny.
Leczenie raka nadgłośni
Wczesne guzy nadgłośni mogą być leczone radioterapią albo operacyjnie. U wybranych pacjentów możliwe są zabiegi endoskopowe lub częściowe operacje oszczędzające krtań.
Ze względu na większe ryzyko szerzenia się choroby do węzłów chłonnych plan leczenia często obejmuje również szyję, nawet jeśli węzły nie są wyraźnie powiększone.
Po częściowych operacjach nadgłośni szczególnie ważna jest ocena połykania. Usunięcie struktur chroniących wejście do dróg oddechowych może zwiększać ryzyko krztuszenia się i zachłyśnięcia.
Leczenie miejscowo zaawansowanego raka krtani
W bardziej zaawansowanej chorobie możliwe są różne strategie. U części pacjentów stosuje się jednoczasową radiochemioterapię, której celem jest wyleczenie choroby bez chirurgicznego usuwania całej krtani.
Nie każdy guz nadaje się jednak do takiego postępowania. Przy rozległym naciekaniu chrząstek, szerzeniu się nowotworu poza krtań, znacznych problemach z oddychaniem albo niesprawnej już przed leczeniem krtani bezpieczniejszą metodą może być całkowita laryngektomia.
Operację uzupełnia się niekiedy radioterapią albo radiochemioterapią. Zależy to od wyniku badania usuniętego guza i węzłów chłonnych, radykalności zabiegu oraz obecności cech zwiększających ryzyko nawrotu.
Całkowita laryngektomia jest również ważną metodą leczenia niektórych nawrotów po wcześniejszej radioterapii lub radiochemioterapii.
Czy rak krtani zawsze oznacza usunięcie całej krtani?
Nie. Samo rozpoznanie raka krtani nie jest równoznaczne z koniecznością całkowitego usunięcia narządu.
W zależności od lokalizacji i stadium choroby możliwe są operacje endoskopowe, zabiegi częściowe, radioterapia albo radiochemioterapia. Metody te mogą pozwolić na zachowanie krtani.
Nie każda próba zachowania narządu będzie jednak najlepszym rozwiązaniem. Krtań pozostawiona po leczeniu może być anatomicznie obecna, ale nie zawsze zachowuje pełną sprawność. Jeśli pacjent nie może bezpiecznie połykać, stale się zachłystuje, ma poważne problemy z oddychaniem albo wymaga trwałej rurki tracheostomijnej, funkcjonalny efekt leczenia może być niezadowalający.
Dlatego decyzja nie powinna sprowadzać się do pytania: „czy można uniknąć operacji?”. Trzeba również zapytać, jaka jest szansa na skuteczne leczenie i jak po każdej z rozważanych metod mogą wyglądać oddychanie, mówienie oraz połykanie.
Co dzieje się po całkowitym usunięciu krtani?
Podczas całkowitej laryngektomii usuwa się krtań, a droga oddechowa zostaje trwale oddzielona od jamy ustnej i nosa. Tchawicę wyprowadza się na przednią powierzchnię szyi, tworząc stały otwór oddechowy – tracheostomę.
Po zabiegu pacjent oddycha wyłącznie przez otwór na szyi. Powietrze nie przechodzi już przez nos i usta. Nie jest więc w naturalny sposób ogrzewane, nawilżane i filtrowane.
Z tego powodu ważna jest właściwa pielęgnacja tracheostomy oraz stosowanie systemów pomagających nawilżać i filtrować wdychane powietrze. Pacjent uczy się również bezpiecznego kaszlu, oczyszczania wydzieliny i ochrony otworu oddechowego.
Po całkowitej laryngektomii woda nie może dostać się do tracheostomy. Kąpiel, prysznic i aktywność w pobliżu wody wymagają odpowiednich zabezpieczeń. Pływanie bez specjalistycznego sprzętu i przeszkolenia jest niebezpieczne.
Oddzielenie drogi oddechowej od jamy ustnej zmniejsza ryzyko zachłyśnięcia pokarmem, ale połykanie może wymagać rehabilitacji, zwłaszcza jeśli operacja obejmowała również część gardła.
Czy po usunięciu krtani można mówić?
Usunięcie całej krtani oznacza utratę naturalnego głosu powstającego dzięki drganiom fałdów głosowych. Nie oznacza jednak utraty możliwości porozumiewania się.
Jedną z najczęściej stosowanych metod jest proteza głosowa umieszczana w niewielkim połączeniu między tchawicą a przełykiem. Podczas wydechu powietrze może zostać skierowane do przełyku, wprawiając w drgania tkanki i umożliwiając wytworzenie głosu zastępczego.
Inną możliwością jest nauka mowy przełykowej. Pacjent może również korzystać z elektrolarynxu – niewielkiego urządzenia wytwarzającego drgania, które są przekształcane w mowę za pomocą ruchów języka i ust.
Dobór metody zależy od zakresu operacji, sprawności pacjenta, możliwości anatomicznych i jego preferencji. Nauka nowego sposobu mówienia wymaga współpracy z logopedą specjalizującym się w rehabilitacji osób po laryngektomii.
Głos po leczeniu oszczędzającym krtań również może się zmienić
Zachowanie krtani nie zawsze oznacza zachowanie głosu sprzed choroby.
Po operacji endoskopowej, częściowym usunięciu krtani, radioterapii lub radiochemioterapii głos może stać się bardziej szorstki, osłabiony, cichszy albo szybciej się męczyć.
Na jakość głosu wpływają zakres usuniętych tkanek, blizny, obrzęk, suchość błony śluzowej oraz ruchomość pozostałych struktur. Pomocna może być rehabilitacja głosu prowadzona przez logopedę lub foniatrę.
Celem rehabilitacji nie zawsze jest przywrócenie dawnego brzmienia głosu. Często chodzi o wypracowanie sposobu mówienia, który będzie zrozumiały, możliwie swobodny i nie będzie prowadził do nadmiernego przeciążenia.
Dlaczego trzeba ocenić połykanie i stan odżywienia?
Rak krtani oraz jego leczenie mogą powodować ból podczas połykania, krztuszenie się, utratę apetytu, zaburzenia smaku i spadek masy ciała.
Przed rozpoczęciem leczenia warto ocenić stan odżywienia pacjenta oraz sprawność połykania. Jeśli występują problemy, potrzebna może być konsultacja dietetyczna i logopedyczna.
Podczas radioterapii lub radiochemioterapii ból i zapalenie błony śluzowej mogą czasowo znacznie utrudniać jedzenie. Wczesne włączenie leczenia objawowego i wsparcia żywieniowego pomaga ograniczyć utratę masy ciała i zmniejszyć ryzyko przerw w terapii.
W wybranych sytuacjach konieczne może być czasowe żywienie przez zgłębnik albo gastrostomię. Nie oznacza to niepowodzenia leczenia. Jest to sposób na bezpieczne dostarczenie organizmowi energii, białka i płynów w okresie, gdy jedzenie drogą doustną jest niewystarczające.
Opieka stomatologiczna przed radioterapią
Jeżeli plan leczenia obejmuje napromienianie obszaru jamy ustnej, gardła i szyi, przed rozpoczęciem radioterapii potrzebna jest ocena stomatologiczna.
Nieleczone stany zapalne, chore zęby i problemy przyzębia mogą zwiększać ryzyko powikłań. Konieczne leczenie stomatologiczne należy zaplanować z odpowiednim wyprzedzeniem, aby tkanki miały czas na wygojenie.
Radioterapia może powodować suchość jamy ustnej, zwiększoną podatność zębów na próchnicę, zapalenie błony śluzowej, zaburzenia smaku i trudności w jedzeniu. Opieka stomatologiczna jest więc potrzebna również po zakończeniu leczenia.
Rehabilitacja zaczyna się przed leczeniem
W przypadku raka krtani rehabilitacja nie powinna być odkładana do momentu zakończenia terapii. Już przed operacją lub radiochemioterapią pacjent powinien wiedzieć, jak leczenie może wpłynąć na jego głos, połykanie i oddychanie.
Jeżeli planowana jest całkowita laryngektomia, spotkanie z logopedą przed zabiegiem pozwala omówić dostępne metody komunikacji. Pomocna może być również rozmowa z osobą, która przeszła podobne leczenie i nauczyła się mówić głosem zastępczym.
Po terapii pacjent może potrzebować wsparcia:
- logopedy lub foniatry,
- dietetyka klinicznego,
- fizjoterapeuty,
- stomatologa,
- pielęgniarki uczącej pielęgnacji tracheostomy,
- psychoonkologa,
- specjalisty leczenia bólu.
Celem jest nie tylko zakończenie leczenia nowotworu, ale również odzyskanie możliwie największej samodzielności.
Do kogo zgłosić się z przewlekłą chrypką?
Pierwszym krokiem może być konsultacja z lekarzem POZ lub bezpośrednio z laryngologiem. Najważniejsze jest obejrzenie krtani, jeśli chrypka nie ustępuje.
Nie należy miesiącami stosować kolejnych antybiotyków, steroidów czy leków na refluks bez oceny fałdów głosowych, jeśli przyczyna zmiany głosu pozostaje nieznana.
Do lekarza warto zgłosić się, gdy:
- chrypka utrzymuje się przez ponad trzy–cztery tygodnie,
- zmiana głosu pojawiła się bez wyraźnej infekcji,
- głos stopniowo się pogarsza,
- występuje ból podczas połykania,
- pojawił się jednostronny ból ucha,
- na szyi wyczuwalny jest guz,
- pojawia się krwioplucie,
- występują trudności z oddychaniem,
- dochodzi do niezamierzonej utraty masy ciała.
Konsultacja nie oznacza jeszcze podejrzenia raka. Pozwala natomiast obejrzeć krtań i ustalić rzeczywistą przyczynę dolegliwości.
O co zapytać po rozpoznaniu raka krtani?
Po otrzymaniu rozpoznania warto zapytać lekarza:
- W której części krtani znajduje się guz?
- Czy dotyczy głośni, nadgłośni czy podgłośni?
- Jakie jest stadium choroby?
- Czy zajęte są węzły chłonne?
- Czy krtań jest obecnie sprawna pod względem oddychania i połykania?
- Jakie są możliwości leczenia?
- Czy możliwe jest leczenie oszczędzające krtań?
- Jak każda z metod może wpłynąć na głos, połykanie i oddychanie?
- Czy po operacji potrzebna będzie tracheostoma?
- Jak będzie wyglądała rehabilitacja głosu?
- Czy przed leczeniem potrzebna jest konsultacja stomatologiczna, dietetyczna lub logopedyczna?
Szczegółowe omówienie tych kwestii pozwala lepiej zrozumieć zarówno cel terapii, jak i jej możliwe konsekwencje.
FAQ: rak krtani
Jakie są pierwsze objawy raka krtani?
Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest utrzymująca się chrypka, szczególnie w nowotworach głośni. Możliwe są również ból gardła, trudności w połykaniu, ból ucha, przewlekły kaszel oraz guz na szyi.
Czy chrypka oznacza raka krtani?
Najczęściej nie. Chrypka ma wiele łagodnych przyczyn. Jeśli jednak utrzymuje się przez ponad trzy–cztery tygodnie, pogłębia się albo towarzyszą jej inne niepokojące objawy, należy obejrzeć krtań.
Czy rak krtani boli?
Może powodować ból gardła, ból podczas połykania albo ból promieniujący do ucha. Wczesny rak głośni może jednak objawiać się wyłącznie zmianą głosu, bez bólu.
Czy rak krtani i rak gardła to to samo?
Nie. Krtań i gardło są odrębnymi strukturami anatomicznymi. Nowotwory tych lokalizacji różnią się objawami, klasyfikacją i sposobem leczenia.
Jak wygląda badanie krtani?
Najczęściej wykonuje się je cienkim, giętkim endoskopem wprowadzanym przez nos. Badanie trwa krótko i pozwala ocenić wygląd oraz ruchomość fałdów głosowych.
Czy biopsja krtani powoduje rozsiew nowotworu?
Nie. Biopsja jest standardowym badaniem koniecznym do potwierdzenia rozpoznania i nie powoduje rozsiewu raka.
Czy rak krtani zawsze wymaga usunięcia całej krtani?
Nie. W zależności od lokalizacji i zaawansowania choroby możliwe są operacje endoskopowe, zabiegi częściowe, radioterapia albo radiochemioterapia. Całkowita laryngektomia jest potrzebna u części pacjentów z bardziej zaawansowanym guzem lub nawrotem choroby.
Czy po całkowitym usunięciu krtani można mówić?
Tak. Naturalny głos krtaniowy zostaje utracony, ale możliwa jest komunikacja za pomocą protezy głosowej, mowy przełykowej albo elektrolarynxu.
Czy po laryngektomii można oddychać przez nos?
Nie. Po całkowitym usunięciu krtani pacjent oddycha przez stałą tracheostomę na szyi. Nos i usta nie są już połączone z drogą oddechową.
Czy po laryngektomii można normalnie jeść?
Wielu pacjentów wraca do jedzenia drogą doustną, ale może być potrzebna rehabilitacja połykania i stopniowe rozszerzanie diety. Sytuacja zależy od zakresu operacji i ewentualnego leczenia uzupełniającego.
Czy rak krtani jest wyleczalny?
Możliwość wyleczenia zależy od lokalizacji, zaawansowania nowotworu, stanu węzłów chłonnych, ogólnej kondycji pacjenta i możliwości zastosowania leczenia radykalnego. Wczesne rozpoznanie zwykle zwiększa szanse skutecznej terapii i zachowania funkcji krtani.
• Artykuł zaktualizowano: