Ultrasonografia przezpochwowa (USG) jest podstawą diagnostyki raka endometrium/raka trzonu macicy. Kolejne etapy obejmują badanie histopatologiczne, a następnie pogłębione analizy molekularne. Badania immunohistochemiczne i profilowanie genetyczne powinny być wykonywane rutynowo – już na etapie rozpoznania. Tylko wtedy możliwe jest wdrożenie terapii dostosowanej do biologii nowotworu.
USG pokazuje nieprawidłowe zmiany, ale do pełnego rozpoznania potrzebne są dodatkowe informacje, czyli charakterystyka guza. Dopiero połączenie diagnostyki histopatologicznej i molekularnej pozwala poznać charakter guza i wybrać najskuteczniejsze leczenie. Rak endometrium to nie jest jedna choroba, lecz grupa nowotworów, których biologiczne różnice mają kluczowe znaczenie dla rokowania.
Rozrost endometrium sygnałem ostrzegawczym
Pacjentki powinny pamiętać, że nieprawidłowy obraz endometrium nie zawsze jest powodem do niepokoju – może być fizjologiczną reakcją organizmu związaną z cyklem miesiączkowym. Niemniej jest to niepokojący symptom, którego nie wolno bagatelizować. Natomiast rozrost endometrium, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, to już stan wymagający dalszej diagnostyki. Nieleczony może doprowadzić do powstania raka trzonu macicy, który jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych u kobiet – tłumaczy prof. dr hab. n. med. Anita Chudecka-Głaz, kierownik Kliniki Ginekologii Operacyjnej i Onkologii Ginekologicznej Dorosłych i Dziewcząt w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym Nr 2 PUM w Szczecinie.
Rozrost endometrium jest związany z zaburzeniami równowagi hormonalnej polegającymi na zwiększeniu stężenia estrogenów przy braku lub niskim stężeniu progestagenu. Dotyczy on ok. 130/100 tys. kobiet. Rozróżnia się dwa główne typy rozrostu endometrium. Rozrost bez atypii charakteryzuje się namnażaniem prawidłowych komórek endometrium i małym ryzykiem rozwoju raka. Rozrost z atypią polega na namnażaniu się nieprawidłowych komórek endometrium i może przekształcić się w raka endometrium.
Diagnostyka molekularna dopiero od dwóch lat
Nieprawidłowość w obrazie endometrium potwierdzana jest w kolejnym kroku w badaniu histopatologicznym. Po nim następuje diagnostyka pogłębiona z oceną molekularną. Na podstawie zebranych w badaniach informacji specjalista klasyfikuje nowotwory według skali FIGO. Co ciekawe, dopiero od dwóch lat w ocenie stopnia zaawansowania raka endometrium uwzględnia się diagnostykę molekularną, która w tym czasie zdążyła już zmienić podejście do leczenia raka trzonu macicy.
Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej kompleksowe profilowanie genomowe wykonywane metodą NGS jest obowiązkowym elementem postępowania terapeutycznego. Badanie to pozwala na jednoczesną analizę wielu markerów genetycznych z jednej próbki, co umożliwia precyzyjne dopasowanie leczenia do indywidualnych cech molekularnych nowotworu.
Badania immunohistochemiczne i profilowanie genetyczne powinny być wykonywane rutynowo – już na etapie rozpoznania. Tylko wtedy możliwe jest wdrożenie terapii dostosowanej do biologii nowotworu.
Rak endometrium nie jest jedną chorobą
Przez lata biologia raka endometrium była słabo poznana. Sytuacja diametralnie zmieniła się w 2013 r., w którym formalnie wyróżniono typy molekularne tego nowotworu. Dziś wiadomo, że rak endometrium nie jest jedną chorobą, lecz grupą nowotworów o odmiennych cechach biologicznych. Wiedza ta pozwoliła na dalsze badania i opracowanie innowacyjnych terapii, które zmieniają sytuację wielu chorych.
W diagnostyce molekularnej kluczowe znaczenie ma status mechanizmu naprawy niesparowanych zasad DNA – MMR (DNA mismatch repair), który usuwa błędy powstałe podczas replikacji DNA. Aktualnie, ze względu na zarejestrowane terapie, pacjentki dzieli się na dwie grupy: dMMR (z deficytem mechanizmu naprawy DNA) oraz non-dMMR tzw. pMMR (z prawidłowym mechanizmem naprawy). Komórki nowotworowe typu dMMR są widoczne dla układu odpornościowego, dzięki czemu lepiej reagują na immunoterapię. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja pacjentek z typem non-dMMR, które stanowią większość. Ich nowotwory to tzw. guzy zimne – mniej immunogenne, a więc słabiej reagujące na immunoterapię. Niezależnie od statusu molekularnego, jego znajomość daje możliwość doboru dopasowanej terapii.
Każda pacjentka, niezależnie od typu molekularnego nowotworu, powinna mieć równy dostęp do skutecznego leczenia. Obecnie czekamy na decyzje Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozszerzenia programu lekowego dla chorych z rakiem endometrium należących do grupy pMMR. Decyzja ma zapaść w październiku – podkreśla prof. dr hab. n. med. Anita Chudecka-Głaz.
Aktualnie wiedza o typie molekularnym guza jest kluczowa dla dobrania skutecznej terapii. Ogromnie cieszą nas zmiany wprowadzane w programie lekowym B.148, dzięki którym pacjentki z „ciepłym” guzem, czyli dMMR, mają dostęp do przełomowej immunoterapii przynoszącej bardzo dobre efekty i długotrwałe odpowiedzi. Wierzymy, że również grupa chorych z „zimnymi” guzami non-dMMR, niedługo otrzyma swoją szansę. Dzięki dodaniu inhibitora PARP do immunoterapii możliwe stało się bowiem „podgrzanie” guza, co sprawia, że jest on bardziej podatny na działanie układu odpornościowego. Dlatego z nadzieją czekamy na dostęp do terapii skojarzonej, która daje najdłuższą odpowiedź na leczenie – dodaje Pola Król, prezeska Fundacji Onkologicznej Życie z Rakiem.
Co sprzyja pojawieniu się raka endometrium?
Do czynników ryzyka rozwoju raka trzonu macicy należą m.in. nadwaga i otyłość, cukrzyca, długotrwała estrogenowa hormonalna terapia zastępcza, bezdzietność, zaburzenia miesiączkowania, wczesna pierwsza miesiączka, późny wiek menopauzy. Na zachorowanie na raka endometrium narażone są też kobiety z zespołem policystycznych jajników i zespołem Lyncha. Ryzyko rozwoju nowotworu wzrasta ponadto, gdy choroba pojawiła się u krewnej pierwszego stopnia, a więc matki, siostry bądź córki, a także, gdy zdiagnozowano u nich raka jajnika lub sutka.
Czy przerost endometrium zawsze oznacza raka trzonu macicy?
Pogrubienie endometrium nie musi oznaczać raka, ale trzeba mieć na uwadze, że może dawać początek procesowi nowotworowemu. W celu dokładnej oceny zmian wykonuje się badanie histopatologiczne. Jeśli nie wykaże ono nieprawidłowych komórek, lekarz zaleca zwykle terapię hormonalną. U niektórych pacjentek zmiany ustępują samoistnie, ale zaleca się ich regularną kontrolę.
Jakie objawy mogą sugerować raka endometrium?
Pierwszym i najważniejszym objawem są krwawienia międzymiesiączkowe w okresie przedmenopauzalnym, wydłużone, bardziej obfite miesiączki niż dotychczas lub wszelkie krwawienia z dróg rodnych po menopauzie. Niezależnie od wieku jest to zawsze sygnał nieprawidłowości, który powinien być bodźcem do wizyty u ginekologa. Oczywiście, nie każde nietypowe krwawienie oznacza raka, ale każde trzeba pod tym kątem sprawdzić. Inne, rzadsze objawy to: bóle podbrzusza i okolicy krzyżowej, upławy o charakterze ropno-krwistym, obrzękikończyn dolnych, utrata masy ciała, niedokrwistość
Czy rak endometrium jest wyleczalny?
Tak, rak endometrium jest wyleczalny, zwłaszcza gdy zostanie wykryty na wczesnym etapie. Rokowanie jest wtedy dobre, a szanse na 5-letnie przeżycie sięgają 80-90 proc. Kluczowe dla powodzenia leczenia jest szybkie zgłoszenie się do lekarza w przypadku niepokojących objawów, o których była mowa wyżej.
Rak endometrium – na czym polega „podgrzewanie” guza i co daje
Co to jest rak endometrium?
Rak endometrium to nowotwór złośliwy trzonu macicy, który obejmuje różne typy biologiczne. Dokładne określenie rodzaju guza wymaga badań histopatologicznych i molekularnych.
Jakie badania wykonuje się w diagnostyce raka endometrium?
Podstawowe badanie to USG przezpochwowe, następnie histopatologia i diagnostyka molekularna, w tym profilowanie genetyczne i badania immunohistochemiczne.
Czy rozrost endometrium zawsze oznacza raka?
Nie. Rozrost może być fizjologiczną reakcją organizmu, ale w przypadku atypii wymaga dalszej diagnostyki, ponieważ może prowadzić do rozwoju raka.
Jakie są objawy raka endometrium?
Najczęstsze objawy to krwawienia między miesiączkami, obfite lub wydłużone miesiączki oraz krwawienia po menopauzie. Mogą też wystąpić bóle podbrzusza, upławy, obrzęki kończyn dolnych, utrata masy ciała i niedokrwistość.
Jakie czynniki zwiększają ryzyko raka endometrium?
Do czynników ryzyka należą otyłość, cukrzyca, długotrwała terapia estrogenowa, zaburzenia miesiączkowania, bezdzietność, zespół policystycznych jajników, zespół Lyncha oraz rodzinne występowanie nowotworów endometrium, jajnika lub sutka.
Czy rak endometrium jest wyleczalny?
Tak, zwłaszcza przy wczesnym wykryciu. Wczesne leczenie chirurgiczne, czasem wspierane terapią celowaną lub immunoterapią, daje 5-letnie przeżycie na poziomie 80–90%.
Rak szyjki macicy i rak endometrium – gdzie jesteśmy, dokąd zmierzamy