Rak dróg żółciowych należy do rzadkich nowotworów, które przez długi czas mogą rozwijać się bez charakterystycznych objawów. To jedna z przyczyn, dla których choroba bywa rozpoznawana późno, często już w stadium zaawansowanym. Dolegliwości takie jak ból brzucha, zmiana koloru stolca, ciemny mocz czy świąd skóry mogą być początkowo bagatelizowane albo wiązane z innymi schorzeniami układu pokarmowego. Tymczasem w przypadku raka dróg żółciowych czas rozpoznania ma istotne znaczenie dla dalszego leczenia.
Czym jest rak dróg żółciowych?
Rak dróg żółciowych to nowotwór rozwijający się w przewodach transportujących żółć oraz w pęcherzyku żółciowym. Drogi żółciowe łączą wątrobę z pęcherzykiem żółciowym i jelitem cienkim, umożliwiając przepływ żółci niezbędnej w procesach trawienia.
Choroba występuje głównie u osób po 50. roku życia i jest uznawana za bardzo rzadki nowotwór. Stanowi około 1 proc. wszystkich nowotworów. W Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii roczny wskaźnik zachorowań wynosi od 0,3 do 3,5 rozpoznania na 100 tys. osób. Znacznie wyższą częstość zachorowań obserwuje się w krajach tropikalnych, gdzie częstsze jest zakażenie motylicą wątrobową. W Tajlandii wskaźnik ten sięga 90 zachorowań na 100 tys. osób rocznie.
Różne lokalizacje nowotworu
Rak dróg żółciowych nie jest jednorodną chorobą. Jego typ zależy od miejsca, w którym rozwija się nowotwór.
Wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych występuje w częściach dróg żółciowych położonych w wątrobie. Bywa czasem klasyfikowany jako rodzaj raka wątroby i odpowiada za 10–20 proc. przypadków raka dróg żółciowych.
Guz Klatskina, określany także jako guz hilarny lub rak okołowrotny, rozwija się tuż poza wątrobą, w miejscu, gdzie łączą się lewy i prawy przewód wątrobowy. Ten typ odpowiada za około połowę przypadków raka dróg żółciowych.
Dystalny rak dróg żółciowych pojawia się w części przewodu żółciowego położonej najbliżej jelita cienkiego. Nazywany jest również pozawątrobowym rakiem dróg żółciowych i stanowi 30–40 proc. nowotworów tej lokalizacji.
Do nowotworów tego obszaru zalicza się także raka pęcherzyka żółciowego, którego większość przypadków wywodzi się z komórek gruczołowych, oraz raka brodawki większej dwunastnicy, czyli brodawki Vatera. Jest to miejsce, w którym przewody z wątroby i trzustki łączą się z jelitem cienkim. Ten nowotwór występuje ekstremalnie rzadko.
Dlaczego rak dróg żółciowych bywa wykrywany późno?
Wczesne stadia raka dróg żółciowych mogą nie dawać wyraźnych objawów. Gdy symptomy się pojawiają, nie zawsze od razu wskazują na chorobę nowotworową. Ból brzucha, zmęczenie, gorączka czy utrata masy ciała mogą mieć wiele przyczyn, dlatego pacjenci często trafiają do lekarza dopiero wtedy, gdy choroba jest bardziej zaawansowana.
Późne rozpoznanie utrudnia skuteczne leczenie. Z tego powodu ważne jest, aby nie lekceważyć utrzymujących się lub niepokojących objawów, zwłaszcza jeśli dotyczą przewodu pokarmowego, koloru skóry, moczu albo stolca.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Rak powstaje wtedy, gdy w komórkach dróg żółciowych dochodzi do zmian w DNA. Zmienione komórki zaczynają namnażać się w sposób niekontrolowany, tworząc masę komórek, czyli guz. Taki guz może naciekać i niszczyć zdrowe tkanki organizmu.
Dokładne przyczyny raka dróg żółciowych nie są dobrze poznane. Zidentyfikowano jednak czynniki, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania. Należą do nich przewlekłe choroby dróg żółciowych i wątroby, w tym pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, marskość wątroby, kamienie w drogach żółciowych lub pęcherzyku żółciowym oraz inne przewlekłe choroby wątroby.
Ryzyko może być większe także u osób z wrodzonymi problemami dotyczącymi dróg żółciowych, na przykład torbielą dróg żółciowych, która powoduje rozszerzenie i nieregularność przewodów. Wśród czynników ryzyka wymienia się również zakażenie przywrą wątrobową lub innymi pasożytami, infekcję wirusem zapalenia wątroby typu B lub C, wiek powyżej 50 lat, palenie tytoniu, cukrzycę i otyłość.
Znaczenie mogą mieć również niektóre choroby dziedziczne, w tym mukowiscydoza i zespół Lyncha, a także mutacje genetyczne, występowanie nowotworu dróg żółciowych w najbliższej rodzinie oraz polipy pęcherzyka żółciowego.
Czy można zmniejszyć ryzyko zachorowania?
Nie wszystkim czynnikom ryzyka można zapobiec, ale część z nich wiąże się ze stylem życia i ogólną dbałością o zdrowie wątroby. Ryzyko można ograniczać poprzez rzucenie palenia oraz unikanie działań sprzyjających uszkodzeniu wątroby. Znaczenie ma między innymi ograniczenie spożycia alkoholu, ponieważ zmniejsza to ryzyko marskości wątroby. W profilaktyce ważne są także zdrowa, zrównoważona dieta oraz unikanie kontaktu z substancjami toksycznymi. Takie działania nie dają gwarancji uniknięcia choroby, ale mogą zmniejszać wpływ niektórych czynników ryzyka.
Objawy raka dróg żółciowych
Rak dróg żółciowych może przez długi czas nie powodować objawów. Kiedy symptomy się pojawiają, mogą obejmować zażółcenie skóry i białek oczu, czyli żółtaczkę, intensywny świąd skóry, jasne lub białe stolce oraz ciemny mocz. Objawy te mogą świadczyć o zaburzeniach odpływu żółci.
Do możliwych symptomów należą również zmęczenie, ból brzucha po prawej stronie pod żebrami, utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny, gorączka i nocne poty. Nie są to objawy charakterystyczne wyłącznie dla raka dróg żółciowych, dlatego wymagają oceny lekarskiej.
W przypadku utrzymujących się niepokojących dolegliwości należy zgłosić się do lekarza. Objawy mogą mieć inne, nienowotworowe przyczyny, ale to lekarz może ocenić sytuację i w razie potrzeby skierować pacjenta do specjalisty chorób układu pokarmowego, czyli gastroenterologa, albo do onkologa.
Zobacz: Rak dróg żółciowych: pierwsze objawy, diagnostyka, leczenie i rokowania pacjentów
Rak pęcherza moczowego czy infekcja? Objawy, które powinny zaniepokoić
Czym jest rak dróg żółciowych?
Rak dróg żółciowych to nowotwór, który rozwija się w przewodach transportujących żółć oraz w pęcherzyku żółciowym. Drogi żółciowe łączą wątrobę z pęcherzykiem żółciowym i jelitem cienkim.
Czy rak dróg żółciowych jest częsty?
Nie. Jest to bardzo rzadki nowotwór, stanowiący około 1 proc. wszystkich nowotworów. W Europie, USA i Australazji rozpoznaje się rocznie od 0,3 do 3,5 przypadku na 100 tys. osób.
Kto jest szczególnie narażony na raka dróg żółciowych?
Ryzyko zachorowania wzrasta między innymi u osób po 50. roku życia, palących tytoń, chorujących na przewlekłe choroby wątroby i dróg żółciowych, marskość wątroby, cukrzycę lub otyłość. Znaczenie mogą mieć także zakażenia pasożytnicze, wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C oraz niektóre choroby dziedziczne.
Jakie są objawy raka dróg żółciowych?
Objawy mogą obejmować żółtaczkę, intensywny świąd skóry, białe stolce, ciemny mocz, zmęczenie, ból brzucha po prawej stronie pod żebrami, utratę masy ciała bez wyraźnej przyczyny, gorączkę i nocne poty.
Czy objawy zawsze oznaczają raka?
Nie. Wymienione objawy mogą mieć także inne przyczyny niż nowotwór. Wymagają jednak konsultacji z lekarzem, który oceni sytuację i zdecyduje, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka lub konsultacja specjalistyczna.
Czy można zmniejszyć ryzyko raka dróg żółciowych?
Część czynników ryzyka można ograniczać. W przekazanym materiale wskazano przede wszystkim rzucenie palenia, dbanie o wątrobę, ograniczenie spożycia alkoholu, zdrową i zrównoważoną dietę oraz unikanie kontaktu z substancjami toksycznymi.
Rak pęcherza moczowego – eksperci apelują o refundację chirurgii robotowej i terapii skojarzonej
Rak pęcherza moczowego u kobiet: dlaczego choroba bywa rozpoznawana zbyt późno?
• Artykuł zaktualizowano:
