Diagnoza nowotworu wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne. U części pacjentów wywołuje długotrwały lęk, poczucie utraty kontroli, bezsenność, trudności z koncentracją i obawę przed śmiercią. Obciążające mogą być także operacja, zmiana wyglądu, działania niepożądane leczenia, oczekiwanie na wyniki badań oraz niepewność związana z przyszłością zawodową i rodzinną. Wsparcia psychologicznego mogą potrzebować również osoby, które zakończyły terapię, ale nadal żyją z lękiem przed nawrotem choroby.
Pomoc psychoonkologiczna nie jest przeznaczona wyłącznie dla pacjentów z zaawansowanym nowotworem ani dla osób, które „nie radzą sobie” z chorobą. Może być elementem opieki na każdym jej etapie: od podejrzenia i diagnostyki, przez aktywne leczenie, rehabilitację i kontrole, aż po opiekę paliatywną. Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje, że dostępne formy wsparcia obejmują między innymi konsultacje indywidualne, pomoc dla rodzin, spotkania grupowe oraz działania pomagające radzić sobie ze stresem i praktycznymi konsekwencjami choroby.
Pacjent może szukać pomocy w ośrodku onkologicznym, poradni zdrowia psychicznego, centrum zdrowia psychicznego, hospicjum, organizacji pacjentów lub fundacji. Od 17 września 2025 roku do psychologa udzielającego świadczeń w ramach NFZ można zgłosić się bez skierowania. Skierowania nie potrzeba również do psychiatry ani do centrum zdrowia psychicznego.
Kim jest psychoonkolog?
Psychoonkolog zajmuje się psychicznymi i społecznymi następstwami choroby nowotworowej. Pomaga pacjentowi i jego bliskim przejść przez diagnozę, leczenie, zmianę wyglądu i sprawności, powrót do codziennego życia oraz okres niepewności związany z kontrolami.
W praktyce określenie „psychoonkolog” może odnosić się do psychologa, psychoterapeuty albo innego specjalisty, który ukończył dodatkowe szkolenie w obszarze psychoonkologii i pracuje z osobami chorującymi na nowotwory. Sama nazwa poradni lub gabinetu nie wyjaśnia jeszcze kwalifikacji danej osoby. Pacjent ma prawo zapytać, jakie wykształcenie ma specjalista, czy jest psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem oraz jakie ma doświadczenie w pracy onkologicznej.
Psychoonkolog może pomagać w rozpoznawaniu i nazywaniu emocji, przygotowaniu do trudnej rozmowy z rodziną, podejmowaniu decyzji medycznych, radzeniu sobie z lękiem przed badaniami i nawrotem, przystosowaniu do stomii, utraty piersi, blizn, ograniczenia sprawności lub zmian w życiu seksualnym.
Nie zastępuje jednak onkologa i nie podejmuje decyzji o leczeniu przeciwnowotworowym. Nie powinien też przekonywać pacjenta do odrzucenia terapii ani interpretować wyników badań poza zakresem swoich kompetencji.
Czy do psychoonkologa na NFZ potrzebne jest skierowanie?
Od 17 września 2025 roku skierowanie do psychologa nie jest wymagane. Zmiana objęła bezpośredni dostęp do psychologa udzielającego świadczeń finansowanych przez NFZ. Pacjent może zatem skontaktować się z placówką i zapytać o możliwość zapisania się bez wcześniejszej wizyty u lekarza rodzinnego.
W praktyce dostęp do konkretnego psychoonkologa zależy jednak od organizacji placówki. Psycholog może pracować jako członek zespołu ośrodka onkologicznego i przyjmować głównie pacjentów leczonych w tym miejscu. Inna placówka może prowadzić poradnię zdrowia psychicznego albo odrębną poradnię psychoonkologiczną.
Brak obowiązku posiadania skierowania nie oznacza, że każda poradnia przyjmie pacjenta natychmiast. Może obowiązywać rejestracja i lista oczekujących. Dlatego przed wizytą warto zadzwonić i ustalić, czy placówka zapewnia pomoc osobom z chorobą nowotworową, czy konsultuje także członków rodzin i jakie dokumenty należy zabrać.
Jeśli pacjent przebywa w szpitalu, może poprosić lekarza, pielęgniarkę lub koordynatora opieki onkologicznej o kontakt z psychologiem pracującym na oddziale. W takiej sytuacji zwykle nie jest potrzebna odrębna procedura kierowania do zewnętrznej poradni.
Czy lekarz rodzinny może pomóc znaleźć psychoonkologa?
Tak. Chociaż skierowanie do psychologa nie jest obecnie konieczne, lekarz rodzinny nadal może odegrać ważną rolę. Może ocenić nasilenie objawów, wykluczyć somatyczne przyczyny pogorszenia samopoczucia i pomóc zdecydować, czy pacjent potrzebuje przede wszystkim konsultacji psychologicznej, psychoterapii czy pilnej oceny psychiatrycznej. Bezsenność, osłabienie, problemy z koncentracją i utrata apetytu mogą wynikać zarówno z obciążenia psychicznego, jak i z niedokrwistości, zaburzeń hormonalnych, bólu, działania leków, infekcji albo samej choroby. Nie należy automatycznie przypisywać każdego objawu depresji lub lękowi.
Lekarz POZ może również skontaktować pacjenta z lokalnymi świadczeniami zdrowia psychicznego i kontynuować opiekę nad chorobami współistniejącymi. Nie powinien jednak uzależniać pomocy psychologicznej od tego, czy pacjent „wygląda na wystarczająco chorego”.
Gdzie szukać pomocy w ośrodku onkologicznym?
Pierwszym miejscem może być szpital lub poradnia prowadząca leczenie. W części dużych ośrodków działają poradnie psychoonkologiczne, pracownie psychologii klinicznej albo psycholodzy przypisani do konkretnych oddziałów. W wykazie komórek Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie znajduje się między innymi poradnia psychoonkologii, co pokazuje, że takie świadczenia mogą być organizowane bezpośrednio w centrum onkologicznym.
Pacjent może zapytać lekarza prowadzącego, koordynatora opieki onkologicznej, pielęgniarkę oddziałową albo rejestrację, czy w placówce pracuje psycholog. Nie trzeba czekać do momentu załamania lub rezygnacji z leczenia.
Wsparcie w ośrodku ma tę zaletę, że specjalista zna realia diagnostyki i terapii przeciwnowotworowej. Może pomóc pacjentowi przygotować się do operacji, przejść przez zmianę schematu leczenia, poradzić sobie z utratą włosów, zmęczeniem, bólem lub koniecznością rozmowy z dziećmi.
Dostępność nie jest jednak jednakowa w całej Polsce. Nie każdy szpital ma stały zespół psychoonkologiczny, a liczba konsultacji może być ograniczona. W takiej sytuacji pacjent może korzystać z systemu opieki zdrowia psychicznego poza ośrodkiem onkologicznym.
Pomoc w poradni zdrowia psychicznego
Poradnia zdrowia psychicznego przyjmuje osoby z różnymi problemami psychicznymi, nie tylko pacjentów onkologicznych. Może zapewniać konsultacje psychologa, psychoterapeuty i psychiatry.
Do psychologa i psychiatry można zgłosić się bez skierowania. Pacjent powinien poinformować podczas rejestracji, że jest w trakcie leczenia onkologicznego albo zakończył terapię i potrzebuje pomocy związanej z chorobą.
Nie każdy psycholog pracujący w poradni będzie psychoonkologiem. Może jednak mieć doświadczenie w pomocy osobom przewlekle chorym, leczeniu lęku, bezsenności, reakcji adaptacyjnych lub depresji. Jeżeli sytuacja pacjenta wymaga specjalistycznej wiedzy dotyczącej raka, warto zapytać o możliwość konsultacji z osobą mającą takie doświadczenie.
Placówki i aktualne terminy można sprawdzać w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ. Dane w wyszukiwarce mogą się zmieniać, dlatego termin trzeba potwierdzić bezpośrednio w poradni.
Centrum zdrowia psychicznego bez skierowania i wcześniejszej rejestracji
Osoba dorosła może zgłosić się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego centrum zdrowia psychicznego właściwego dla obszaru jej zamieszkania. Nie potrzebuje skierowania, wcześniejszej rejestracji ani zapowiedzi wizyty. Na miejscu sytuację może ocenić psycholog, psychoterapeuta, pielęgniarka psychiatryczna lub psychiatra.
Centrum nie jest poradnią przeznaczoną wyłącznie dla pacjentów onkologicznych. Może jednak być ważnym miejscem pomocy, gdy u chorego pojawia się nasilony kryzys, depresja, lęk, zaburzenia snu, trudność w codziennym funkcjonowaniu albo myśli rezygnacyjne.
Zespół może zaproponować konsultację, plan dalszej opieki, psychoterapię, pomoc środowiskową lub leczenie psychiatryczne. Dostępność poszczególnych form zależy od potrzeb i organizacji centrum.
Centra działają terytorialnie, dlatego trzeba sprawdzić, które obejmuje miejsce zamieszkania pacjenta. Jeśli na danym obszarze centrum jeszcze nie funkcjonuje, pomoc można uzyskać w zwykłej poradni zdrowia psychicznego.
Psycholog, psychoterapeuta i psychiatra – do kogo się zgłosić?
Psycholog pomaga rozpoznawać emocje, mechanizmy radzenia sobie i trudności wynikające z choroby. Może prowadzić konsultacje, diagnozę psychologiczną i wsparcie, ale nie jest lekarzem i nie przepisuje leków.
Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię, czyli systematyczny proces leczenia problemów psychicznych i emocjonalnych. W zależności od nurtu i problemu terapia może trwać od kilku spotkań do wielu miesięcy. Pacjent powinien sprawdzić kwalifikacje terapeuty i zasady prowadzenia procesu.
Psychiatra jest lekarzem. Może rozpoznać depresję, zaburzenia lękowe, bezsenność i inne zaburzenia psychiczne, przepisywać leki oraz wystawiać zwolnienia lekarskie, jeśli istnieją wskazania. Pacjent.gov.pl wyjaśnia różnice między tymi specjalistami i wskazuje, że pomoc można uzyskać w placówkach mających umowę z NFZ.
W praktyce pacjent może korzystać równolegle z kilku form pomocy. Rozmowy z psychologiem lub psychoterapia nie wykluczają leczenia farmakologicznego, jeśli objawy są nasilone.
Kiedy konsultacja psychiatryczna może być potrzebna?
Konsultację psychiatryczną warto rozważyć, gdy objawy są długotrwałe, bardzo nasilone albo uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie. Niepokojące mogą być niemal całkowita bezsenność, utrzymująca się utrata zainteresowań, silny lęk, napady paniki, poczucie beznadziejności, odmowa jedzenia, niemożność wykonywania podstawowych czynności lub myśli o śmierci.
Psychiatra może ocenić, czy występuje depresja, zaburzenie lękowe, reakcja na ciężki stres, majaczenie lub inne zaburzenie wymagające leczenia. Powinien również uwzględnić leki onkologiczne, choroby współistniejące i ryzyko interakcji.
Pacjent musi przekazać psychiatrze pełną listę stosowanych leków, w tym preparatów przeciwwymiotnych, przeciwbólowych, hormonalnych, nasennych i suplementów. Niektóre leki wpływające na psychikę mogą wchodzić w interakcje z terapią przeciwnowotworową lub nasilać senność.
Psychiatra nie jest specjalistą wyłącznie dla osób z ciężką chorobą psychiczną. Wczesna konsultacja może zapobiec pogłębianiu się objawów i ułatwić kontynuację leczenia onkologicznego.
Czy leki przeciwdepresyjne można stosować podczas leczenia raka?
Mogą być stosowane, ale decyzję powinien podjąć lekarz po przeanalizowaniu całego leczenia pacjenta. Dobór preparatu zależy od rodzaju objawów, chorób współistniejących, ryzyka działań niepożądanych i możliwych interakcji.
Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci przyjmujący wiele leków, mający zaburzenia rytmu serca, choroby wątroby, padaczkę, problemy z krzepnięciem albo nasilone nudności i utratę masy ciała.
Nie należy samodzielnie rozpoczynać, odstawiać ani zmniejszać dawki leków psychotropowych. Część preparatów zaczyna działać po kilku tygodniach, a nagłe odstawienie może wywołać objawy niepożądane.
Informację o leczeniu psychiatrycznym powinien otrzymać onkolog, szczególnie gdy pacjent rozpoczyna nowy lek lub zmienia jego dawkę.
Czy psychoonkolog pomaga także rodzinie?
Tak. Choroba nowotworowa zmienia sytuację całej rodziny. Bliscy mogą doświadczać lęku, przeciążenia, bezradności, złości i poczucia winy. Często próbują jednocześnie opiekować się pacjentem, wykonywać obowiązki zawodowe i chronić pozostałych członków rodziny przed trudnymi informacjami.
Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje, że pomoc psychologiczna może obejmować zarówno pacjentów, jak i ich rodziny. Dostępne mogą być konsultacje indywidualne, rodzinne, grupowe i psychoedukacyjne.
Bliski może szukać pomocy również wtedy, gdy pacjent nie chce rozmawiać z psychologiem. Nie jest konieczne oczekiwanie na zgodę chorego, aby opiekun skonsultował własne emocje i wyczerpanie. Specjalista nie może jednak bez zgody pacjenta ujawniać jego poufnych informacji medycznych.
Wsparcie rodziny może poprawić komunikację i ograniczyć sytuacje, w których każda ze stron ukrywa własny lęk, próbując „chronić” pozostałych.
Jak rozmawiać z dzieckiem o chorobie rodzica?
Dziecko zwykle zauważa, że w domu dzieje się coś niepokojącego. Widzi nieobecności, zmianę wyglądu rodzica, rozmowy prowadzone szeptem i napięcie dorosłych. Całkowite ukrywanie choroby może zwiększać lęk i prowadzić do błędnych wyobrażeń.
Informacje powinny być prawdziwe, ale dostosowane do wieku. Nie trzeba przekazywać wszystkich szczegółów medycznych. Warto wyjaśnić, co się dzieje, jak może wyglądać leczenie, kto będzie opiekował się dzieckiem i które elementy codzienności pozostaną bez zmian.
Nie należy obiecywać pewnego wyleczenia, jeśli lekarze nie mogą tego zagwarantować. Można natomiast powiedzieć, że zespół medyczny robi wszystko, aby leczyć chorobę i łagodzić objawy.
Psychoonkolog może pomóc rodzicom przygotować rozmowę, dobrać język i odpowiedzieć na pytania dziecka. Gdy u dziecka pojawiają się utrzymujące problemy ze snem, zachowaniem, nauką, jedzeniem lub silny lęk, potrzebna może być także konsultacja psychologa dziecięcego.
Czy pacjent może odmówić rozmowy z psychologiem?
Tak. Pomoc psychologiczna jest dobrowolna. Pacjent może odmówić konsultacji albo przerwać spotkania.
Rodzina i personel nie powinni przedstawiać wizyty jako kary lub dowodu, że chory „źle sobie radzi”. Można spokojnie wyjaśnić, na czym polega pomoc i że pierwsze spotkanie nie zobowiązuje do długiej terapii.
Odmowa może wynikać z obawy przed oceną, braku prywatności, zmęczenia albo wcześniejszych złych doświadczeń. Czasem pacjent łatwiej przyjmuje propozycję rozmowy, gdy specjalista przychodzi na oddział i przedstawia się jako członek zespołu wspierającego leczenie.
Wyjątkiem są sytuacje zagrożenia życia lub poważnego kryzysu, w których personel musi podjąć działania zapewniające bezpieczeństwo, nawet jeśli pacjent nie chce standardowej konsultacji.
Poufność rozmowy z psychoonkologiem
Psychologa i psychoterapeutę obowiązuje ochrona informacji uzyskanych podczas udzielania świadczeń. Rodzina nie otrzymuje automatycznie informacji o treści rozmów dorosłego pacjenta. Pacjent może zgodzić się, aby część informacji została przekazana bliskim albo zespołowi medycznemu. Taka współpraca może być pomocna, jeśli objawy wpływają na leczenie, przyjmowanie leków lub bezpieczeństwo w domu. Poufność ma jednak granice. Jeśli specjalista rozpoznaje bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta lub innych osób, może być zobowiązany do podjęcia działań ochronnych. Zasady te powinny zostać wyjaśnione na początku kontaktu.
Czy psycholog może przekonać pacjenta do leczenia?
Rolą psychologa nie jest wywieranie presji ani podejmowanie decyzji za pacjenta. Może natomiast pomóc zrozumieć, z czego wynika odmowa lub wahanie.
Pacjent może obawiać się bólu, okaleczenia, działań niepożądanych, utraty pracy albo zależności od innych. Czasem decyzja jest podejmowana pod wpływem depresji, nieprawdziwych informacji lub doświadczeń bliskiej osoby.
Rozmowa może uporządkować obawy i ułatwić przygotowanie pytań do onkologa. Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje, że wsparcie psychologa lub psychiatry może pomagać pacjentowi zrozumieć własne obawy i świadomie podejmować decyzje dotyczące leczenia.
Ostateczna zgoda albo odmowa należą jednak do świadomego pacjenta po uzyskaniu informacji medycznych.
Lęk przed badaniami i nawrotem choroby
Nasilenie lęku przed kontrolnym badaniem obrazowym lub wizytą u onkologa jest częstym doświadczeniem. Pacjent może przez kilka tygodni obserwować ciało, interpretować każdy ból jako objaw nawrotu i mieć trudności ze snem.
Samo pojawienie się lęku nie musi oznaczać zaburzenia psychicznego. Pomoc jest szczególnie wskazana, gdy obawa przejmuje kontrolę nad codziennym życiem, prowadzi do unikania badań, częstego sprawdzania objawów albo uniemożliwia powrót do aktywności.
Psycholog może pomóc odróżniać realne sygnały medyczne od automatycznych katastroficznych interpretacji, przygotować plan radzenia sobie w okresie oczekiwania i ograniczyć zachowania podtrzymujące lęk.
Nie należy jednak tłumaczyć każdego nowego objawu „nerwami”. Dolegliwości wymagające oceny onkologicznej powinny zostać zgłoszone lekarzowi.
Problemy ze snem podczas leczenia
Bezsenność może wynikać z lęku, bólu, pobytu w szpitalu, stosowania glikokortykosteroidów, zmian hormonalnych albo nieregularnego rytmu dnia. Przed rozpoczęciem leczenia trzeba ustalić możliwą przyczynę. Psycholog może pomóc w zmianie nawyków związanych ze snem, ograniczeniu napięcia i pracy nad natrętnymi myślami. Przy ciężkiej bezsenności potrzebna może być konsultacja lekarska. Pacjent nie powinien samodzielnie łączyć kilku leków nasennych, uspokajających, alkoholu i preparatów ziołowych. Takie połączenia mogą nasilać senność, zaburzenia oddychania i ryzyko upadków.
Obniżony nastrój czy depresja?
Smutek, płacz i niepokój po diagnozie są naturalnymi reakcjami i nie zawsze oznaczają depresję. Znaczenie ma czas trwania, nasilenie i wpływ objawów na funkcjonowanie. Depresję może sugerować utrzymujące się poczucie beznadziejności, utrata zainteresowań, wycofanie, poczucie winy, niemożność odczuwania przyjemności oraz myśli o śmierci. U pacjenta onkologicznego objawy somatyczne, takie jak zmęczenie, brak apetytu i problemy ze snem, mogą wynikać zarówno z depresji, jak i z leczenia. Dlatego potrzebna jest całościowa ocena. Nie należy mówić choremu, że musi „myśleć pozytywnie”. Presja na utrzymywanie dobrego nastroju może prowadzić do ukrywania emocji i poczucia winy.
Depresja wymaga leczenia. Jak rozpoznać chorobę i gdzie szukać pomocy?
Wsparcie psychologiczne pacjentów onkologicznych – jak leczenie depresji i lęku wpływa na terapię?
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny wymaga sytuacja, w której pacjent mówi, że nie chce żyć, planuje odebranie sobie życia, gromadzi leki w tym celu, żegna się z bliskimi albo jest tak pobudzony lub zdezorientowany, że nie można zapewnić mu bezpieczeństwa.
Nie należy pozostawiać takiej osoby samej ani traktować wypowiedzi jako próby zwrócenia uwagi. Potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy korzystać z numeru alarmowego lub zgłosić się do najbliższej izby przyjęć.
Nagłe splątanie, omamy, dezorientacja lub wyraźna zmiana zachowania nie zawsze są wynikiem choroby psychicznej. Mogą być spowodowane zakażeniem, zaburzeniami elektrolitowymi, lekami, przerzutami, odwodnieniem lub niewydolnością narządową i wymagają pilnej diagnostyki.
Wsparcie w opiece paliatywnej i hospicjum
Pomoc psychologiczna jest także częścią opieki paliatywnej. Może dotyczyć lęku przed bólem i śmiercią, rozmów o dalszym leczeniu, pożegnania, konfliktów rodzinnych oraz przygotowania bliskich do opieki i straty.
Wsparcie może być udzielane pacjentowi, opiekunowi oraz innym członkom rodziny. Nie musi ograniczać się do ostatnich dni życia.
Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje hospicja jako jedno z miejsc, w których pacjenci i rodziny mogą otrzymać bezpłatną pomoc psychologiczną.
Po śmierci pacjenta część hospicjów prowadzi również wsparcie dla osób w żałobie. Zakres trzeba sprawdzić w konkretnej placówce.
Grupy wsparcia i organizacje pacjentów
Grupa wsparcia umożliwia rozmowę z osobami mającymi podobne doświadczenia. Może zmniejszać poczucie osamotnienia i dostarczać praktycznych informacji dotyczących życia po operacji, zmian wyglądu, pracy czy relacji.
Nie każda grupa jest prowadzona przez psychologa. Przed dołączeniem warto sprawdzić, kto ją organizuje, jakie obowiązują zasady poufności i czy spotkania nie służą promowaniu niepotwierdzonych terapii lub sprzedaży produktów.
Organizacje pacjentów mogą oferować konsultacje psychoonkologiczne, grupy, infolinie informacyjne i wsparcie dla rodzin. NFZ publikuje informacje o organizacjach pomagających pacjentom, a portal Pacjent.gov.pl wskazuje miejsca, w których można znaleźć opiekę z zakresu psychoonkologii oraz wykazy fundacji i stowarzyszeń.
Wsparcie organizacji społecznej nie zastępuje jednak leczenia psychiatrycznego, gdy występują ciężkie objawy depresji lub bezpośrednie zagrożenie.
Czy pomoc online może zastąpić wizytę?
Konsultacja online może być dobrym rozwiązaniem dla pacjenta osłabionego, mieszkającego daleko od ośrodka albo mającego obniżoną odporność. Umożliwia również kontynuowanie kontaktu podczas hospitalizacji lub pobytu poza miejscem zamieszkania.
Nie każda sytuacja nadaje się jednak do prowadzenia wyłącznie zdalnego. Przy ciężkim kryzysie, podejrzeniu zaburzeń świadomości, bezpośrednim zagrożeniu życia albo konieczności dokładnej diagnozy potrzebna może być pomoc stacjonarna.
Pacjent powinien korzystać z usług osoby o możliwych do sprawdzenia kwalifikacjach. Samo określenie „terapeuta onkologiczny” w mediach społecznościowych nie potwierdza wykształcenia ani uprawnień.
Ile trwa pomoc psychoonkologiczna?
Nie ma jednego schematu. Część pacjentów potrzebuje jednej lub kilku konsultacji w konkretnym kryzysie, na przykład przed operacją albo po otrzymaniu niekorzystnego wyniku. Inni korzystają z dłuższego wsparcia lub psychoterapii. Forma powinna odpowiadać celowi. Krótkie spotkania mogą pomagać w przygotowaniu do rozmowy z dziećmi, opanowaniu lęku przed badaniem lub podjęciu decyzji. Dłuższa terapia może być potrzebna przy depresji, utrwalonym lęku, traumatycznych doświadczeniach albo poważnych zmianach w relacjach. Pacjent powinien wiedzieć, jak często będą odbywały się spotkania, jaki jest ich przewidywany cel i w jaki sposób będzie oceniany postęp.
Co zrobić, gdy w ośrodku nie ma psychoonkologa?
Można poprosić lekarza lub koordynatora o wskazanie innej placówki, a następnie skontaktować się bezpośrednio z poradnią zdrowia psychicznego lub centrum zdrowia psychicznego. Skierowanie do psychologa i psychiatry nie jest potrzebne. Warto również sprawdzić ofertę organizacji pacjentów oraz ośrodków zajmujących się konkretnym typem nowotworu. Niektóre prowadzą konsultacje zdalne lub grupy dla pacjentów z całej Polski. Brak specjalisty w szpitalu nie oznacza, że pacjent musi czekać do zakończenia terapii. Leczenie psychiczne i onkologiczne mogą być prowadzone równolegle.
Co oznacza to dla pacjenta?
Pacjent onkologiczny może korzystać ze wsparcia psychologicznego na każdym etapie choroby, również po zakończeniu leczenia i w okresie kontroli.
Od 17 września 2025 roku do psychologa na NFZ można zgłosić się bez skierowania. Skierowanie nie jest potrzebne także do psychiatry ani do centrum zdrowia psychicznego.
Pomocy można szukać w ośrodku onkologicznym, poradni zdrowia psychicznego, centrum zdrowia psychicznego, hospicjum, organizacji pacjentów albo fundacji.
Psychoonkolog może wspierać zarówno chorego, jak i jego rodzinę. Pomaga między innymi w radzeniu sobie z lękiem, zmianą wyglądu, trudnymi decyzjami, powrotem do pracy oraz rozmowami z dziećmi.
Przy ciężkiej depresji, długotrwałej bezsenności, napadach paniki albo myślach o śmierci potrzebna może być konsultacja psychiatryczna. W bezpośrednim zagrożeniu życia należy natychmiast skorzystać z pomocy ratunkowej.
Dr Grajek: psychoonkologia powinna być standardem w opiece nad pacjentem onkologicznym
Jak wspierać dziecko w kryzysie emocjonalnym podczas choroby onkologicznej?
Czy do psychoonkologa potrzebne jest skierowanie?
Do psychologa udzielającego świadczeń na NFZ skierowanie nie jest potrzebne. Organizacja przyjęć może jednak zależeć od placówki.
Od kiedy można iść do psychologa bez skierowania?
Bezpośredni dostęp do psychologa obowiązuje od 17 września 2025 roku.
Czy lekarz rodzinny musi wystawić skierowanie?
Nie. Może jednak pomóc ocenić objawy i wskazać odpowiednie miejsce.
Czy do psychiatry potrzebne jest skierowanie?
Nie.
Czy do centrum zdrowia psychicznego potrzebne jest skierowanie?
Nie. Do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego można zgłosić się bez wcześniejszej rejestracji.
Czy każdy psycholog jest psychoonkologiem?
Nie. Psychoonkolog ma dodatkową wiedzę i doświadczenie związane z chorobami nowotworowymi.
Czy psychoonkolog może przepisać leki?
Psycholog nie może wystawiać recept. Leki może przepisać psychiatra lub inny lekarz posiadający odpowiednie uprawnienia.
Czy psychoonkolog może wystawić L4?
Psycholog nie wystawia zwolnień lekarskich. Może je wystawić lekarz, na przykład psychiatra.
Czy pomoc jest tylko dla osób z depresją?
Nie. Można z niej korzystać przy lęku, trudnościach adaptacyjnych, problemach rodzinnych, bezsenności i obawie przed nawrotem.
Czy trzeba czekać do zakończenia leczenia?
Nie. Pomoc może być prowadzona równolegle z terapią onkologiczną.
Czy pacjent w remisji może korzystać z psychoonkologa?
Tak. Lęk przed nawrotem i trudność w powrocie do normalnego życia mogą utrzymywać się po leczeniu.
Czy rodzina może otrzymać pomoc?
Tak. Wsparcie może obejmować partnera, dzieci, opiekunów i innych bliskich.
Czy bliski może iść do psychologa bez pacjenta?
Tak. Może konsultować własne emocje i przeciążenie.
Czy psychoonkolog powie rodzinie, o czym rozmawiał z pacjentem?
Nie bez jego zgody, poza sytuacjami związanymi z bezpośrednim zagrożeniem bezpieczeństwa.
Czy psycholog może namawiać do chemioterapii?
Może pomóc zrozumieć obawy i przygotować pytania do lekarza, ale nie powinien podejmować decyzji za pacjenta.
Czy można brać leki przeciwdepresyjne podczas chemioterapii?
Czasami tak, ale dobór wymaga oceny możliwych interakcji przez lekarza.
Czy psychoonkolog pomaga przy lęku przed wynikami?
Tak. Jest to jeden z częstych powodów konsultacji.
Czy płacz po diagnozie oznacza depresję?
Nie. Smutek może być naturalną reakcją. O depresji decyduje cały obraz objawów, ich nasilenie i czas trwania.
Czy „pozytywne myślenie” leczy raka?
Nie. Nastawienie psychiczne może wpływać na jakość życia i radzenie sobie, ale nie zastępuje leczenia przeciwnowotworowego.
Czy pomoc psychologiczna może poprawić wyniki leczenia?
Może wspierać radzenie sobie z chorobą, komunikację i przestrzeganie zaleceń, ale nie jest samodzielną metodą leczenia nowotworu.
Czy można korzystać online?
Tak, jeśli dana placówka lub specjalista oferuje taką formę i jest ona bezpieczna w sytuacji pacjenta.
Czy grupa wsparcia zastępuje terapię?
Nie zawsze. Może być ważnym uzupełnieniem, ale przy ciężkich objawach potrzebna jest profesjonalna diagnoza i leczenie.
Czy hospicjum zapewnia psychologa?
Pomoc psychologiczna może być częścią opieki hospicyjnej dla pacjenta i rodziny. Zakres należy sprawdzić w placówce.
Co zrobić, gdy szpital nie ma psychoonkologa?
Skontaktować się z poradnią zdrowia psychicznego, centrum zdrowia psychicznego lub organizacją pacjentów.
Czy pacjent może odmówić rozmowy?
Tak. Konsultacja jest dobrowolna, poza szczególnymi sytuacjami zagrożenia bezpieczeństwa.
Kiedy pomoc jest pilna?
Gdy pojawiają się myśli samobójcze, plan odebrania sobie życia, ciężkie pobudzenie, dezorientacja lub niemożność zapewnienia pacjentowi bezpieczeństwa.
Źródło: Narodowy Portal Onkologiczny – informacje o dostępnych formach pomocy psychologicznej dla pacjentów onkologicznych i ich rodzin, wsparciu emocjonalnym, grupach oraz pomocy w ośrodkach, hospicjach i organizacjach pacjentów. Rzecznik Praw Pacjenta – informacja o rozszerzeniu od 17 września 2025 roku listy specjalistów dostępnych bez skierowania o psychologa. Ministerstwo Zdrowia i Pacjent.gov.pl – zasady uzyskiwania pomocy w centrum zdrowia psychicznego bez skierowania, bez wcześniejszej rejestracji i bez zapowiadania wizyty. Pacjent.gov.pl – wyjaśnienie kompetencji psychologa, psychoterapeuty i psychiatry oraz możliwości uzyskania pomocy w placówkach mających umowę z NFZ. Narodowy Fundusz Zdrowia – Informator o Terminach Leczenia i wykazy placówek realizujących świadczenia zdrowia psychicznego oraz psychoonkologiczne.
• Artykuł zaktualizowano: