Informacja o węzłach chłonnych w wyniku histopatologicznym często wywołuje silny niepokój. Pacjent może przeczytać, że w jednym, kilku albo większej liczbie węzłów stwierdzono komórki nowotworowe, i od razu utożsamić taki zapis z chorobą rozsianą. Tymczasem obecność przerzutów w regionalnych węzłach chłonnych i obecność przerzutów odległych to dwa różne elementy oceny zaawansowania nowotworu.
Węzły chłonne są częścią układu odpornościowego. W zależności od lokalizacji guza lekarze określają, które z nich są regionalne, czyli znajdują się w naturalnym obszarze odpływu chłonki z danego narządu. W części nowotworów komórki mogą przemieszczać się najpierw właśnie do tych węzłów. Ocena ich stanu pomaga ustalić zasięg choroby i zaplanować dalsze leczenie.
Wynik nie powinien być jednak odczytywany poza kontekstem. Liczy się nie tylko fakt, czy węzeł jest dodatni, lecz także rodzaj nowotworu, liczba ocenionych węzłów, liczba węzłów zajętych przez komórki nowotworowe, wielkość ognisk oraz wyniki badań obrazowych.
Dlaczego bada się węzły chłonne?
Węzły chłonne mogą zostać usunięte podczas operacji razem z guzem albo pobrane oddzielnie w celu oceny. Patomorfolog bada je pod mikroskopem, aby sprawdzić, czy zawierają komórki nowotworowe. W niektórych sytuacjach lekarz decyduje o biopsji węzła wartowniczego. Jest to węzeł lub grupa węzłów, do których komórki nowotworowe najprawdopodobniej dotarłyby jako pierwsze z obszaru guza. Ocena węzła wartowniczego może pomóc w ustaleniu, czy potrzebne są dalsze działania chirurgiczne lub inne leczenie. W innych przypadkach podczas operacji usuwa się większą grupę regionalnych węzłów chłonnych. Zakres takiego zabiegu zależy od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji i obowiązujących zasad leczenia.
Co oznacza zapis „0/12 węzłów chłonnych”?
W opisach często pojawia się zapis przypominający ułamek, na przykład „0/12” albo „2/15”. Pierwsza liczba oznacza zazwyczaj liczbę węzłów, w których stwierdzono komórki nowotworowe, a druga – liczbę wszystkich węzłów zbadanych przez patomorfologa. Zapis „0/12” oznacza więc, że oceniono dwanaście węzłów chłonnych i w żadnym nie znaleziono komórek nowotworowych. Zapis „2/15” zwykle oznacza, że w dwóch z piętnastu zbadanych węzłów wykryto przerzuty. To ważna informacja, ale nie jest samodzielnym opisem całego stadium choroby. Lekarz musi odnieść ją do rodzaju nowotworu, rozmiaru guza, jego cech biologicznych i wyników obrazowania.
Węzeł dodatni nie oznacza automatycznie przerzutów odległych
Regionalne węzły chłonne znajdują się w pobliżu miejsca, z którego wywodzi się nowotwór. Ich zajęcie jest opisywane w klasyfikacji TNM literą N. Przerzuty odległe, na przykład do innych narządów, opisuje natomiast litera M. Oznacza to, że pacjent może mieć dodatnie węzły chłonne, ale nie mieć potwierdzonych przerzutów odległych. Jednocześnie u części pacjentów potrzebne są dodatkowe badania obrazowe, aby ocenić pełen zasięg choroby. Wynik histopatologiczny z operacji nie zawsze odpowiada na wszystkie pytania dotyczące narządów odległych. To rozróżnienie ma znaczenie również dlatego, że w wielu nowotworach decyzje dotyczące leczenia pooperacyjnego zależą od stanu regionalnych węzłów chłonnych, ale nie oznacza to automatycznie, że sytuacja jest taka sama jak w chorobie z przerzutami odległymi.
Mikroprzerzuty i pojedyncze komórki – dlaczego opis może być bardziej złożony?
W części wyników patomorfologicznych można znaleźć informacje o mikrorprzerzutach albo pojedynczych komórkach nowotworowych. Takie zapisy odnoszą się do wielkości ogniska komórek stwierdzonego w węźle chłonnym. Znaczenie tych danych zależy od rodzaju nowotworu i zasad klasyfikacji stosowanych w danej chorobie. W niektórych sytuacjach nawet bardzo niewielkie ognisko może zostać szczegółowo opisane, ale jego wpływ na stadium i leczenie nie jest taki sam dla wszystkich rozpoznań. To przykład sytuacji, w której samodzielne szukanie definicji w internecie może nie wystarczyć. Lekarz prowadzący musi wyjaśnić, czy dany zapis wpływa na klasyfikację N, czy wymaga dodatkowej diagnostyki oraz jakie ma znaczenie dla planu leczenia.
Co jeszcze może zawierać opis węzłów chłonnych?
Raport może podawać liczbę węzłów z przerzutami, największy wymiar ogniska nowotworowego, lokalizację zajętych węzłów oraz obecność naciekania poza węzeł. Zakres tych informacji zależy od rodzaju operacji i standardu opisu dla konkretnego nowotworu. Czasami wynik określa, że węzły są „ujemne”, „bez przerzutów” albo „bez cech nowotworu”. W innym przypadku może pojawić się informacja o zmianach reaktywnych, które nie oznaczają obecności komórek nowotworowych, lecz mogą wynikać na przykład z odpowiedzi układu odpornościowego. Z tego względu nie należy interpretować samego słowa „węzeł” jako sygnału choroby nowotworowej. Istotne jest dokładne brzmienie rozpoznania.
Czy liczba pobranych węzłów ma znaczenie?
Liczba zbadanych węzłów może być ważna, ale nie istnieje jedna liczba właściwa dla wszystkich nowotworów. Zależy ona od typu choroby, lokalizacji guza, rodzaju zabiegu oraz anatomii pacjenta. W części nowotworów standardy leczenia określają, jaka ocena węzłów jest uznawana za odpowiednią do rzetelnej klasyfikacji. W innych wystarczająca może być ocena węzła wartowniczego. Nie należy więc porównywać własnego wyniku z opisem pacjenta leczonego z powodu innego nowotworu.
Ten temat jest częścią poradnika:
WYNIK HISTOPATOLOGICZNY – JAK GO CZYTAĆ I CO OZNACZAJĄ NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA?
ILE CZEKA SIĘ NA WYNIK HISTOPATOLOGICZNY? CO WPŁYWA NA CZAS OCZEKIWANIA?
BIOPSJA, CYTOLOGIA I HISTOPATOLOGIA – CZYM RÓŻNIĄ SIĘ TE BADANIA I KIEDY SIĘ JE WYKONUJE?
KLASYFIKACJA TNM – CO OZNACZAJĄ LITERY T, N I M W OPISIE NOWOTWORU?
IMMUNOHISTOCHEMIA I BADANIA MOLEKULARNE – CO POKAZUJĄ I JAK POMAGAJĄ W LECZENIU NOWOTWORÓW?
MARGINESY CHIRURGICZNE – CO OZNACZA WYNIK DODATNI I UJEMNY PO OPERACJI NOWOTWORU?
STOPIEŃ ZŁOŚLIWOŚCI G1, G2, G3 – CO OZNACZA I JAK INTERPRETOWAĆ WYNIK?
PRZERZUTY DO WĘZŁÓW CHŁONNYCH – CO OZNACZAJĄ W WYNIKU HISTOPATOLOGICZNYM?
CO ZNACZY „DO KORELACJI KLINICZNEJ”? JAK ROZUMIEĆ ZAPIS W WYNIKU?
BADANIA MOLEKULARNE W NOWOTWORACH: KIEDY POMAGAJĄ DOBRAĆ LECZENIE CELOWANE?
Wynik niejednoznaczny, niediagnostyczny lub niewystarczający – co oznacza dla pacjenta?
Co oznacza wynik dla dalszego leczenia?
Zajęcie węzłów chłonnych może wpłynąć na decyzje dotyczące dalszego leczenia po operacji. Lekarz może rozważać radioterapię, leczenie systemowe, intensywniejszą obserwację albo dodatkową diagnostykę. Wybór zależy od rodzaju nowotworu i całej sytuacji klinicznej. W wielu przypadkach decyzja jest omawiana na konsylium, czyli spotkaniu zespołu specjalistów. Uczestniczą w nim zwykle lekarze różnych dziedzin: chirurdzy, onkolodzy kliniczni, radioterapeuci, radiolodzy i patomorfolodzy. Celem jest ustalenie postępowania najlepiej dopasowanego do konkretnego rozpoznania.
Jak przygotować się do rozmowy o wyniku?
Na wizytę warto zabrać pełen opis histopatologiczny, wypis ze szpitala, opis operacji oraz wyniki badań obrazowych. Przydatne może być zapisanie pytań: ile węzłów zbadano, ile z nich zawierało komórki nowotworowe, czy wynik wpływa na klasyfikację TNM i czy potrzebne są dalsze badania. Warto też zapytać, czy opis dotyczy węzłów regionalnych, czy istnieje potrzeba oceny innych obszarów oraz jak wynik zmienia plan leczenia. Taka rozmowa pozwala uniknąć najczęstszego nieporozumienia, czyli utożsamienia każdego dodatniego węzła z chorobą rozsianą.
Czy przerzut do węzła chłonnego oznacza stadium IV?
Nie. Zajęcie regionalnych węzłów chłonnych jest opisywane kategorią N, a przerzuty odległe kategorią M. Dokładne stadium zależy od rodzaju nowotworu i całej klasyfikacji.
Co oznacza zapis 1/8 węzłów?
Zwykle oznacza, że w jednym z ośmiu zbadanych węzłów chłonnych stwierdzono komórki nowotworowe.
Czy ujemne węzły wykluczają przerzuty w innych narządach?
Nie zawsze. Wynik węzłów jest ważnym elementem oceny, ale zasięg choroby ocenia się także na podstawie badań obrazowych i innych danych klinicznych.
Czy każdy pacjent ma pobierane węzły chłonne?
Nie. Decyzja zależy od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji i planowanego leczenia.
Czy mikrorprzerzuty są tym samym co pełne przerzuty?
Są to różne określenia dotyczące wielkości ogniska komórek nowotworowych. Ich znaczenie zależy od konkretnego rozpoznania.
Źródło: National Cancer Institute – materiały dotyczące raportów patomorfologicznych, węzłów chłonnych oraz biopsji węzła wartowniczego. SEER Training Modules – materiały dotyczące raportowania liczby regionalnych węzłów chłonnych i ognisk przerzutowych. College of American Pathologists – standardy raportowania preparatów onkologicznych.
• Artykuł zaktualizowano:
