„Sprawmy, żeby nasz styl życia, nasze codzienne życie było takie, żebyśmy zminimalizowali zagrożenie zachorowania na nowotwór. Nie jesteśmy w stanie całkowicie wyeliminować ryzyka, ale jeżeli możemy je zmniejszyć, róbmy to” – apelowała minister zdrowia Izabela Leszczyna 4 lutego w Światowym Dniu Walki z Rakiem podczas konferencji w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie. Tymczasem dyrektor NIO dr hab. Beata Jagielska ogłosiła, że wkrótce wejdzie w życie rozporządzenie finansujące kompleksowe profilowanie genomowe metoda CGP NGS dla grupy pacjentów z rakiem płuca spełniających określone kryteria.
Profilaktyka, wczesna diagnostyka i nowoczesne leczenie nowotworów – od świadomości do działania
Minister Leszczyna była gościem konferencji „Profilaktyka, wczesna diagnostyka i nowoczesne leczenie nowotworów – od świadomości do działania”, którą zorganizował Narodowym Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie wspólnie z Polskim Towarzystwem Onkologicznym i Fundacją To się leczy!
Szefowa resortu zdrowia podkreśliła, że styl życia odgrywa zasadniczą rolę w minimalizowaniu ryzyka nowotworów. Niezdrowe nawyki, takie jak palenie papierosów – zarówno tradycyjnych, jak i elektronicznych – spożywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej oraz dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność, znacząco zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania. Europejski Kodeks Walki z Rakiem wskazuje 12 zasad profilaktyki, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania. Niestety, stosowanie się do nich przez Polaków wciąż pozostawia wiele do życzenia. Dlatego tak istotne są wszelkie działania zwiększające świadomość społeczną.
Dwie ustawy antynikotynowe
“Prawa pacjenta są święte i kiedy staje przed nami chory, my musimy “stanąć na głowie”, żeby go uratować. Ale musimy dużo i być może coraz więcej i coraz głośniej mówić o obowiązkach pacjentów. O tym, że ich zdrowie jest w dużej części w ich rękach. I od tego jak kształtują i układają swoje życie zależy bardzo, bardzo dużo. Oczywiście rząd musi zrobić wszystko, żeby wspierać swoich obywateli w takim właśnie stylu życia” – podkreśliła Izabela Leszczyna.
I rząd podjął konkretne kroki w zakresie ograniczenia czynników ryzyka nowotworów. „Dwa tygodnie temu Rada Ministrów wreszcie przyjęła dwie ustawy antynikotynowe. To znaczy całkowity zakaz sprzedaży elektronicznych papierosów, obojętnie jakich. Tych bez nikotyny, także dzieciom i młodzieży do 18. roku życia. Przyjęliśmy też ustawę, która mówi o zakazie aromatów charakterystycznych w nowatorskich wyrobach tytoniowych. Te wszystkie podgrzewane wyroby, które wydaje się, że pachną poziomkami, miętą i innymi przyjemnymi zapachami, tak naprawdę są przecież trucizną i są dla naszego zdrowia bardzo groźne. Z drugiej strony jest mi wstyd za polityków, także z mojego środowiska, którzy uważają, że zakaz sprzedaży alkoholu na stacji benzynowej jest atakiem na wolność. Alkohol na stacji benzynowej to głupota. Nie ma nic wspólnego z wolnością” – stwierdziła minister zdrowia.
Podejście do przedmiotu szkolnego edukacja zdrowotna, który miał być obowiązkowy od roku szkolnego 2025/2026 to – według Izabeli Leszczyny – kolejny przykład braku świadomości także wśród polityków. „Wprowadzimy od września nieobowiązkową edukację zdrowotną, a do lekarzy, do organizacji pacjenckich zwracam się z gorącą prośbą. Spotykacie się z pacjentami, z rodzicami, przekonujcie ich, że edukacja zdrowotna to jest szansa na lepsze, na zdrowsze życie dla dzieci, że zbrodnią jest nieposłanie dziecka na edukację zdrowotną. Jestem przekonana, że stanie się niebawem przedmiotem obowiązkowym”.
Nowe badania w programie profilaktyki raka szyjki macicy
Minister zdrowia zwróciła uwagę, że oprócz świadomości i związanej z nią edukacji niezmiernie ważne są badania przesiewowe, umożliwiające wczesne wykrycie nowotworów. Przypomniała, że w 2023 r. zaszły zmiany w programie wczesnego wykrywania raka piersi i raka szyjki macicy, które rozszerzyły grupę kobiet uprawnionych do finansowanych przez państwo badaniach. Teraz bez skierowania bezpłatną mammografię mogą wykonać kobiety w wieku 45-74 lat, a bezpłatną cytologię – w wieku 25-64 lat. Izabela Leszczyna zapowiedziała, że już za kilka dni czekają nas kolejne zmiany w programie profilaktyki raka szyjki macicy. Od 7 lutego znajdą się w nim testy HPV HR i cytologia na podłożu płynnym.
Pozostając w temacie profilaktyki raka szyjki macicy, minister wspomniała o wprowadzonych do szkół szczepieniach przeciwko wirusowi HPV. „Jestem szczęśliwa, że sprowadziliśmy do szkół szczepienie przeciwko wirusowi HPV. 37 proc. szkół bierze już udział w tym projekcie, a to dopiero początek. Zrobimy wszystko, żeby kolejne pokolenia naszych dzisiaj dzieci, kiedyś dorosłych, były wolne przynajmniej od niektórych bardzo groźnych raków” – powiedziała Izabela Leszczyna.
Test HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym (LBC) w programie profilaktyki raka szyjki macicy
Zwiększa się wsparcie finansowe dla onkologii
„Ponieważ wszyscy zawsze narzekają na Ministerstwo Zdrowia, to muszę powiedzieć coś dobrego. W ubiegłym roku wprowadziliśmy na listy refundacyjne 36 nowych terapii onkologicznych. Na pierwszej tegorocznej liście znalazło się ich 13, m.in. w raku szyjki macicy, raku nerki, gruczołu krokowego, jelita grubego oraz ostrej białaczce szpikowej” – dodała szefowa MZ.
Zwiększa się wsparcie finansowe dla onkologii – w ubiegłym roku przeznaczono 400 mln zł z Narodowej Strategii Onkologicznej na sprzęt diagnostyczny, a w lutym rozstrzygnięty zostanie konkurs wartości 5,2 mld zł dla placówek onkologicznych działających w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej. Te środki mają na celu zwiększenie komfortu leczenia pacjentów, poprawę jego skuteczności oraz skrócenie czasu oczekiwania na diagnozę. „Wierzę, że wygrają najlepsi, ci, którzy najlepiej pomagają pacjentom i ci, którzy będą mogli wykorzystać te pieniądze, żeby zwiększyć komfort leczenia, a także jego efektywność” – podkreśliła minister Leszczyna.
Kompleksowe badanie genetyczne metodą NGS wkrótce będą refundowane
Dyrektor NIO-PIB dr hab. Beata Jagielska ogłosiła podczas konferencji bardzo dobrą wiadomość dla chorych na raka płuca – wkrótce wejdzie w życie rozporządzenie finansujące kompleksowe profilowanie genomowe metoda CGP NGS dla grupy pacjentów z rakiem płuca spełniających określone kryteria. Dotyczy pacjentów, u których wykonuje się badania molekularne czyli rak niedrobnokomórkowy gruczołowy oraz NOS. „W ciągu najbliższych tygodni powinno zostać opublikowane rozporządzenie, które będzie dopuszczało finansowanie kompleksowego badania genetycznego (wielopanelowego) nie tylko w raku jajnika, ale również w raku płuca”. Informację potwierdziła wiceminister Urszula Demkow. “Wiele miesięcy pracy, rozmów i w końcu mamy sukces” – dodała dr Jagielska.
Dzięki badaniom genetycznym wykonywanym metodą NGS (wysokoprzepustowe sekwencjonowanie następnej generacji) – bo o nich mowa – możliwe będzie jednoczasowe sprawdzenie wielu nieprawidłowości molekularnych, które mają znaczenie prognostyczne i predykcyjne. To pozwoli na wybór najodpowiedniejszej dla chorego terapii celowanej. Można też będzie przewidzieć odpowiedź na zastosowane leczenie. Technika ta wykorzystuje jednorazowo pobrany do badań materiał, a w raku płuca, kiedy diagnostyka się przedłuża, może tego materiału zabraknąć, przy czym nie zawsze udaje się powtórnie go uzyskać.