Usunięcie całej piersi lub jej znacznej części może zmienić wygląd sylwetki, sposób układania się ubrania oraz rozłożenie ciężaru po obu stronach klatki piersiowej. Nie każda pacjentka decyduje się na rekonstrukcję, nie każda może też przejść ją bezpośrednio podczas operacji onkologicznej. W okresie oczekiwania na zabieg odtwórczy albo przy rezygnacji z rekonstrukcji pomocna może być zewnętrzna proteza piersi noszona w specjalnym biustonoszu.
Proteza piersi jest wyrobem medycznym refundowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Z refundacji można skorzystać po operacyjnym leczeniu nowotworu piersi, a także w przypadku określonych wad rozwojowych lub następstw urazów. Oddzielne zlecenie może zostać wystawione na biustonosz pooperacyjny albo biustonosz przeznaczony do noszenia protezy.
Aktualny limit finansowania wynosi 350 zł dla protezy jednowarstwowej oraz 450 zł dla protezy wielowarstwowej. Osoba dorosła ponosi 10-procentowy udział własny w limicie. Oznacza to, że przy wyrobie kosztującym dokładnie tyle, ile wynosi limit, pacjentka zapłaci odpowiednio 35 zł albo 45 zł. Jeżeli wybierze produkt droższy, pokryje również całą różnicę ponad limit. Proteza może być refundowana raz na dwa lata.
Biustonosz pooperacyjny lub przeznaczony do protezy piersi ma oddzielny limit w wysokości 120 zł. Dorosła pacjentka ponosi 10 proc. udziału własnego, czyli co najmniej 12 zł. Zlecenie na biustonosz może zostać wystawione raz w roku.
Proteza zewnętrzna nie jest tym samym co implant
Zewnętrzna proteza piersi jest noszona na ciele, zwykle w kieszeni specjalnego biustonosza. Nie wymaga operacji i może zostać zdjęta w dowolnym momencie. Jej zadaniem jest uzupełnienie ubytku po mastektomii lub innym zabiegu oraz wyrównanie sylwetki.
Implant piersiowy umieszcza się natomiast wewnątrz ciała podczas operacji rekonstrukcyjnej. Rekonstrukcja może zostać wykonana równocześnie z mastektomią albo w późniejszym terminie. W zależności od sytuacji wykorzystuje się implant lub własne tkanki pacjentki. Decyzja zależy między innymi od zakresu operacji, planowanego leczenia, stanu tkanek i preferencji chorej. Korzystanie z protezy zewnętrznej nie zamyka drogi do późniejszej rekonstrukcji. Może być rozwiązaniem przejściowym, ale część pacjentek wybiera ją na stałe, ponieważ nie chce kolejnego zabiegu albo istnieją przeciwwskazania do operacji odtwórczej.
Kiedy można zacząć nosić protezę?
Bezpośrednio po mastektomii rana i okolica blizny mogą być obrzęknięte, tkliwe oraz wrażliwe na ucisk. W pierwszym okresie częściej stosuje się lekkie, miękkie wypełnienie pooperacyjne, które nie obciąża gojących się tkanek. Termin przejścia na stałą protezę powinien zostać ustalony po ocenie rany. Nie należy dobierać ciężkiej protezy, gdy utrzymuje się sączenie, nasilony obrzęk, zakażenie, rozejście rany lub duża bolesność. Najpierw potrzebna jest konsultacja chirurga albo pielęgniarki prowadzącej opiekę pooperacyjną. Odpowiedni moment może być różny u poszczególnych pacjentek. Znaczenie mają zakres zabiegu, usunięcie węzłów chłonnych, obecność powikłań, radioterapia oraz tempo gojenia. Warto poprosić lekarza lub fizjoterapeutę o potwierdzenie, że można już rozpocząć regularne używanie pełnej protezy.
Proteza jednowarstwowa i wielowarstwowa – na czym polega różnica?
Przepisy przewidują dwa poziomy finansowania: 350 zł dla protezy jednowarstwowej i 450 zł dla protezy wielowarstwowej. Nie oznacza to jednak, że każdy model wielowarstwowy będzie automatycznie najlepszy dla każdej pacjentki. Protezy różnią się kształtem, masą, elastycznością, sposobem przylegania i materiałem. Niektóre są symetryczne i mogą być noszone po prawej lub lewej stronie. Inne mają budowę anatomiczną przeznaczoną dla określonej strony ciała. Dostępne są także modele o zmniejszonej masie, które mogą być lepiej tolerowane przez osoby odczuwające ciężar w obrębie barku albo mające nasilony obrzęk. Dobór powinien uwzględniać nie tylko rozmiar drugiej piersi. Ważne są szerokość klatki piersiowej, położenie blizny, nierówności po operacji, kształt biustonosza, ruchomość barku i codzienna aktywność. Produkt, który dobrze wygląda w pozycji stojącej, może przesuwać się podczas siedzenia albo schylania, dlatego protezę warto przymierzyć w kilku pozycjach.
Kto może wystawić zlecenie?
Zlecenie na protezę piersi oraz biustonosz pooperacyjny lub do protezy może wystawić między innymi chirurg ogólny, chirurg onkologiczny, ginekolog, ginekolog onkologiczny, onkolog kliniczny, radioterapeuta, lekarz rehabilitacji, lekarz rodzinny albo lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Uprawnienie obejmuje również wskazanych w przepisach fizjoterapeutów. W praktyce pierwsze zlecenie może zostać wystawione podczas kontroli chirurgicznej po operacji. Jeżeli pacjentka nie otrzymała dokumentu w szpitalu, może zwrócić się do poradni prowadzącej dalsze leczenie albo do lekarza POZ, przedstawiając wypis i informację o przeprowadzonej mastektomii. Zlecenia na protezę oraz biustonosz są odrębne. Otrzymanie jednego produktu nie oznacza, że drugi zostanie wydany automatycznie. Warto podczas wizyty powiedzieć lekarzowi, że potrzebne są oba wyroby.
Jak działa e-zlecenie?
Zlecenia na wyroby medyczne są obsługiwane elektronicznie. Po ich wystawieniu pacjentka otrzymuje kod dostępu albo wydruk informacyjny. W punkcie realizacji podaje numer PESEL i kod. Nie trzeba wcześniej potwierdzać dokumentu w oddziale NFZ. Informacje o wystawionych i zrealizowanych e-zleceniach można sprawdzić na Internetowym Koncie Pacjenta. Konto pozwala także zweryfikować, czy dokument został już wykorzystany. Zlecenie należy zrealizować w sklepie medycznym, salonie protetyki piersi lub innym punkcie mającym umowę z NFZ na wydawanie danego rodzaju wyrobów. Nie każdy sklep oferujący protezy lub bieliznę rozlicza refundację. Pacjentka może wybrać punkt na terenie całego kraju. Nie musi korzystać z miejsca wskazanego przez szpital.
Ile zapłaci pacjentka?
Wysokość dopłaty zależy od rodzaju protezy i jej ceny.
Przy protezie jednowarstwowej limit wynosi 350 zł. Dorosła pacjentka ponosi 10 proc. limitu, czyli 35 zł. Jeżeli proteza kosztuje 500 zł, trzeba zapłacić 35 zł udziału własnego oraz 150 zł różnicy ponad limit — łącznie 185 zł.
Przy protezie wielowarstwowej limit wynosi 450 zł. Minimalny udział dorosłej pacjentki to 45 zł. Jeżeli produkt kosztuje 600 zł, dopłata wyniesie 45 zł oraz 150 zł ponad limit, czyli łącznie 195 zł.
W przypadku biustonosza limit wynosi 120 zł. Przy produkcie kosztującym 120 zł osoba dorosła zapłaci 12 zł. Jeśli cena wynosi 200 zł, dopłata obejmie 12 zł udziału własnego i 80 zł ponad limit, czyli 92 zł.
Punkt realizacji powinien przed sfinalizowaniem zakupu wyjaśnić cenę, kwotę finansowaną przez NFZ oraz wysokość dopłaty. Pacjentka może wybrać droższy wyrób, ale Fundusz nie zwiększy z tego powodu swojego udziału.
Czy można otrzymać protezę bez dopłaty?
W przypadku osoby dorosłej przepisy przewidują 10-procentowy udział własny, dlatego nawet produkt mieszczący się w limicie nie jest standardowo całkowicie bezpłatny. Dzieci do ukończenia 18. roku życia mają zerowy udział własny w limicie. Jeżeli dorosła pacjentka posiada szczególne uprawnienia wynikające z innych przepisów, sposób rozliczenia warto sprawdzić w punkcie realizacji lub oddziale NFZ. Nie należy jednak zakładać, że samo orzeczenie o niepełnosprawności automatycznie znosi dopłatę do każdego wyrobu. Zakup protezy za pełną cenę przed wystawieniem zlecenia nie jest zwykłym wydatkiem zwracanym później przez Fundusz. Refundację rozlicza bezpośrednio punkt mający umowę z NFZ.
Jak dobrać właściwy rozmiar?
Proteza powinna możliwie naturalnie wyrównywać sylwetkę, ale nie może nadmiernie obciążać klatki piersiowej ani przesuwać się podczas chodzenia. Dobór rozpoczyna się zwykle od pomiaru obwodu pod biustem i wielkości zachowanej piersi.
Pacjentka powinna przymierzać protezę razem z odpowiednim biustonoszem. Kieszeń musi utrzymywać wyrób blisko ciała, ale nie może uciskać blizny. Ramiączka powinny być na tyle szerokie i regulowane, aby ciężar rozkładał się równomiernie.
Podczas przymiarki warto wykonać kilka ruchów: unieść ręce, usiąść, pochylić się i przejść po pomieszczeniu. Proteza nie powinna wypadać z kieszeni, przesuwać się ku górze ani tworzyć wyraźnej asymetrii pod ubraniem.
Nie należy kierować się wyłącznie numerem miseczki używanym przed operacją. Budowa biustonosza pooperacyjnego może być inna niż zwykłej bielizny, a rozmiary poszczególnych producentów mogą się różnić.
Czym powinien różnić się biustonosz do protezy?
Biustonosz do protezy ma kieszeń, w której umieszcza się wyrób. Kieszeń ogranicza jego przemieszczanie i zmniejsza ryzyko wypadnięcia podczas ruchu. Model powinien mieć odpowiednio zabudowaną miseczkę oraz stabilny obwód.
Po operacji szczególnie ważne mogą być miękkie szwy, brak twardych elementów uciskających bliznę, szerokie ramiączka i możliwość regulacji. U części pacjentek sprawdzają się biustonosze zapinane z przodu, zwłaszcza gdy ruchomość barku jest ograniczona.
Biustonosz pooperacyjny nie zawsze jest tym samym modelem, którego używa się później do stałej protezy. Bezpośrednio po zabiegu priorytetem jest ochrona rany i wygoda. Po wygojeniu można dobrać bieliznę lepiej stabilizującą protezę i odpowiadającą codziennym ubraniom.
Refundacja obejmuje biustonosze pooperacyjne lub do protez piersi w ramach jednego kodu i limitu 120 zł raz na rok.
Czy proteza może powodować ból barku?
Prawidłowo dobrana proteza nie powinna powodować nasilonego bólu ani wyraźnie ciągnąć jednej strony ciała. Dyskomfort może wynikać ze zbyt ciężkiego modelu, nieprawidłowego rozmiaru biustonosza, ucisku ramiączka, ograniczonej ruchomości barku albo zmian po operacji i radioterapii.
Po mastektomii mogą utrzymywać się ból, napięcie tkanek, zaburzenia postawy i ograniczenie ruchu kończyny. Sama zmiana protezy nie zawsze rozwiąże problem. Potrzebna może być konsultacja fizjoterapeuty, chirurga albo poradni leczenia bólu. Jeśli pojawia się obrzęk ręki lub klatki piersiowej, uczucie ciężkości, napięcie skóry albo narastająca różnica obwodów kończyn, należy zgłosić się do specjalisty. Objawy mogą wskazywać na obrzęk limfatyczny i wymagać odrębnego postępowania.
Mammografia – kiedy ją wykonać i dlaczego jest ważna w profilaktyce raka piersi?
Program profilaktyki raka piersi – kto może skorzystać z bezpłatnej mammografii?
Proteza a radioterapia
W trakcie radioterapii skóra w obszarze napromieniania może stać się zaczerwieniona, sucha, bolesna lub nadwrażliwa. Noszenie ciężkiej protezy i ciasnego biustonosza może wtedy nasilać podrażnienie.
Pacjentka powinna kierować się zaleceniami zespołu radioterapii. Czasem konieczne jest czasowe ograniczenie używania protezy, wybór lekkiego wypełnienia albo noszenie luźniejszej odzieży.
Nie należy naklejać protezy bezpośrednio na podrażnioną skórę ani stosować produktów samoprzylepnych bez zgody personelu. Kosmetyki i preparaty pielęgnacyjne również powinny być dobierane zgodnie z zaleceniami ośrodka.
Po ustąpieniu zmian skórnych można ponownie ocenić dopasowanie, ponieważ obrzęk i kształt tkanek mogą się zmieniać.
Czy proteza utrudnia badania kontrolne?
Zewnętrzną protezę zdejmuje się przed badaniem lekarskim lub obrazowym, jeśli personel o to poprosi. Sama jej obecność nie utrudnia prowadzenia kontroli onkologicznej. Na mammografię zachowanej piersi pacjentka powinna zgłosić się zgodnie z zaleceniami lekarza. Przed badaniem należy poinformować technika o mastektomii, rodzaju operacji oraz ewentualnej rekonstrukcji. Proteza zewnętrzna nie jest oceniana w badaniach obrazowych jako część ciała. Należy jednak zabrać ją ze sobą, aby po badaniu ponownie założyć bieliznę i wyrównać sylwetkę.
Czy można pływać w zwykłej protezie?
Nie każdy model jest przeznaczony do używania w wodzie. Chlor, sól, wysoka temperatura i częste moczenie mogą wpływać na materiał oraz skracać okres użytkowania. Do pływania dostępne są lekkie protezy kąpielowe i stroje z kieszeniami. Przed zakupem warto sprawdzić instrukcję konkretnego produktu. Jeżeli pacjentka korzysta ze swojej codziennej protezy podczas pływania, powinna wiedzieć, czy producent dopuszcza takie użycie. Po wygojeniu rany i uzyskaniu zgody lekarza aktywność w wodzie może być elementem powrotu do sprawności. Należy jednak unikać basenu, jeśli utrzymuje się otwarta rana, zakażenie albo nasilone zmiany skórne po radioterapii.
Jak pielęgnować protezę?
Proteza powinna być czyszczona zgodnie z instrukcją producenta. Zwykle stosuje się letnią wodę i łagodny środek, bez silnego tarcia, alkoholu, rozpuszczalników czy agresywnych detergentów.
Po umyciu należy delikatnie ją osuszyć i przechowywać w sposób zabezpieczający przed odkształceniem. Nie powinna być pozostawiana na grzejniku, w nasłonecznionym samochodzie ani w miejscu dostępnym dla zwierząt.
Uszkodzenie zewnętrznej warstwy może prowadzić do wycieku wypełnienia. Takiego wyrobu nie należy samodzielnie naprawiać przypadkowym klejem lub taśmą. Trzeba skontaktować się ze sprzedawcą i sprawdzić warunki gwarancji.
Okres refundacji wynosi dwa lata, ale nie oznacza to, że każda proteza zachowa prawidłowy stan dokładnie przez ten czas. Sposób użytkowania i pielęgnacji ma wpływ na trwałość.
Co zrobić, gdy sylwetka zmieniła się przed upływem dwóch lat?
Masa ciała, kształt klatki piersiowej i wygląd blizny mogą zmienić się po zakończeniu leczenia. Proteza dobrana bezpośrednio po operacji może po kilku miesiącach gorzej pasować. W pierwszej kolejności warto sprawdzić inny rozmiar biustonosza, regulację ramiączek lub wkładkę wyrównującą. Jeżeli problem wynika z dużej zmiany anatomicznej albo uszkodzenia wyrobu, trzeba omówić sytuację z osobą uprawnioną do wystawiania zleceń i punktem realizacji.
Przepisy przewidują standardową częstotliwość raz na dwa lata. W wyjątkowych sytuacjach możliwość wcześniejszego zaopatrzenia zależy od obowiązujących zasad i dokumentacji medycznej. Pacjentka nie powinna kupować nowej protezy za pełną cenę bez wcześniejszego sprawdzenia swojej sytuacji w NFZ.
Czy po rekonstrukcji nadal można korzystać z protezy?
Po prawidłowo wykonanej i zakończonej rekonstrukcji pełna proteza zewnętrzna może nie być już potrzebna. Czasem pozostaje jednak niewielka asymetria, którą można korygować lżejszą protezą częściową lub wkładką. Potrzeba zależy od efektu operacji, zmian po radioterapii, różnicy między piersiami oraz komfortu pacjentki. Po kolejnych etapach rekonstrukcji rozmiar i kształt mogą się zmieniać, dlatego wcześniejszy model może przestać pasować. Zlecenie jest związane ze wskazaniem medycznym. Lekarz powinien ocenić aktualną potrzebę, a nie wyłącznie fakt przebytej mastektomii.
Co zrobić, gdy sklep nie ma produktu mieszczącego się w limicie?
Pacjentka nie ma obowiązku kupienia pierwszego zaproponowanego modelu. Może zapytać o inne protezy, sprawdzić kilka punktów i porównać wysokość dopłaty.
Sklep powinien jasno poinformować o cenie, limicie i udziale pacjentki. Nie powinien sugerować, że refundacja przysługuje tylko na określoną markę, jeśli inne produkty spełniają wymagania zlecenia.
Jeżeli punkt nie realizuje danego kodu lub nie ma odpowiedniego rozmiaru, zlecenie można zrealizować u innego świadczeniodawcy, o ile nie zostało już rozliczone.
Informacje o zasadach wyrobów medycznych można uzyskać w oddziale NFZ lub w Telefonicznej Informacji Pacjenta pod numerem 800 190 590.
Co to oznacza dla pacjenta?
Po operacyjnym leczeniu raka piersi można otrzymać refundowaną zewnętrzną protezę piersi oraz oddzielnie biustonosz pooperacyjny lub do protezy.
Limit wynosi 350 zł dla protezy jednowarstwowej i 450 zł dla wielowarstwowej. Dorosła pacjentka ponosi 10 proc. udziału własnego i całą różnicę, jeśli produkt jest droższy.
Proteza jest refundowana raz na dwa lata, a biustonosz z limitem 120 zł — raz na rok.
Zlecenie może wystawić między innymi chirurg onkologiczny, onkolog, lekarz rodzinny, lekarz POZ, ginekolog, radioterapeuta lub lekarz rehabilitacji.
Protezy nie należy dobierać wyłącznie na podstawie rozmiaru noszonej wcześniej bielizny. Trzeba uwzględnić kształt blizny, stan skóry, ruchomość barku, masę wyrobu i jego zachowanie podczas ruchu.
Kiedy mammografia, a kiedy USG piersi? Profilaktyka i diagnostyka raka piersi
Bezpłatna mammografia – sprawdź listę wolnych terminów badań
Ile wynosi refundacja protezy piersi?
Limit wynosi 350 zł dla protezy jednowarstwowej i 450 zł dla wielowarstwowej.
Ile dopłaca dorosła pacjentka?
10 proc. limitu oraz całą różnicę, jeśli cena produktu przekracza limit.
Jak często można otrzymać protezę?
Raz na dwa lata.
Czy biustonosz jest refundowany oddzielnie?
Tak. Ma oddzielne zlecenie i limit 120 zł raz w roku.
Kto może wystawić zlecenie?
Między innymi chirurg onkologiczny, onkolog kliniczny, lekarz rodzinny, lekarz POZ, ginekolog, radioterapeuta i lekarz rehabilitacji.
Czy trzeba potwierdzać zlecenie w NFZ?
Nie. E-zlecenie jest weryfikowane elektronicznie.
Gdzie można je zrealizować?
W punkcie mającym umowę z NFZ na wydawanie protez piersi lub bielizny pooperacyjnej.
Czy można wybrać droższy model?
Tak, ale pacjentka pokrywa różnicę ponad limit.
Czy proteza jest obowiązkowa po mastektomii?
Nie. Korzystanie z niej jest decyzją pacjentki.
Czy proteza wyklucza późniejszą rekonstrukcję?
Nie.
Kiedy można rozpocząć noszenie stałej protezy?
Po odpowiednim wygojeniu rany i ocenie tkanek przez zespół prowadzący.
Czy bezpośrednio po operacji można nosić ciężką protezę silikonową?
Zwykle na początku stosuje się lżejsze wypełnienie. Termin pełnej protezy trzeba ustalić z chirurgiem lub pielęgniarką.
Czy można spać w protezie?
Zależy to od rodzaju wyrobu, ale większość codziennych protez zdejmuje się na noc.
Czy można pływać w zwykłej protezie?
Tylko jeśli producent na to pozwala. Dostępne są oddzielne modele kąpielowe.
Czy proteza może nasilić ból barku?
Źle dobrany lub zbyt ciężki model może zwiększać dyskomfort. Potrzebna może być ponowna przymiarka i rehabilitacja.
Czy przy obrzęku limfatycznym można nosić protezę?
Często tak, ale jej masa i biustonosz powinny być dobrane indywidualnie.
Czy można otrzymać refundację po rekonstrukcji?
Tylko jeśli nadal istnieje medyczna potrzeba zastosowania zewnętrznego uzupełnienia.
Czy zlecenie na protezę obejmuje automatycznie biustonosz?
Nie. Są to dwa odrębne wyroby i zlecenia.
Czy NFZ zwróci koszt protezy kupionej wcześniej?
Refundację należy rozliczyć podczas zakupu w punkcie mającym umowę z NFZ. Nie jest to standardowy zwrot kosztów po zakupie.
Gdzie sprawdzić e-zlecenie?
Na Internetowym Koncie Pacjenta.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie – aktualne limity finansowania protezy jednowarstwowej i wielowarstwowej, limit biustonosza, udział własny, częstotliwość refundacji oraz katalog osób uprawnionych do wystawienia zlecenia. Pacjent.gov.pl – ogólne zasady realizacji zleceń na wyroby medyczne, możliwość wyboru produktu droższego niż limit i obowiązek pokrycia różnicy przez pacjenta. Pacjent.gov.pl – możliwość sprawdzania informacji o wystawionych i zrealizowanych e-zleceniach na Internetowym Koncie Pacjenta. Narodowy Fundusz Zdrowia – informacje o rekonstrukcji piersi po mastektomii z wykorzystaniem implantów lub tkanek własnych. Narodowy Portal Onkologiczny – informacje o możliwości wykonania rekonstrukcji jednocześnie z mastektomią lub w późniejszym terminie.
• Artykuł zaktualizowano: