Program lekowy B.165 – leczenie chorych z objawami kostnymi w przebiegu hipofosfatazji (HPP)

Opublikowano przez Katarzyna Majewska 2026-08-04
Program lekowy B.165 CHOROBY ULTRARZADKIE

Leczenie chorych z objawami kostnymi w przebiegu hipofosfatazji

Program umożliwia leczenie asfotazą alfa pacjentów z wrodzoną hipofosfatazją o początku perinatalnym, niemowlęcym lub dziecięcym. Kwalifikację prowadzi Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich.

Sprawdź kryteria kwalifikacji Pobierz opis programu B.165 – PDF
Numer programu B.165
Rozpoznanie Hipofosfatazja – HPP
Kod ICD-10 E83.3
Leczenie Asfotaza alfa

Na czym polega program B.165?

Program B.165 jest przeznaczony dla pacjentów z wrodzoną hipofosfatazją, u których choroba rozpoczęła się w okresie okołoporodowym, niemowlęcym albo dziecięcym i powoduje objawy związane z nieprawidłową mineralizacją kości.

W programie stosowana jest asfotaza alfa – enzymatyczna terapia zastępcza uzupełniająca aktywność tkankowo nieswoistej fosfatazy alkalicznej. Celem leczenia jest poprawa mineralizacji kości, rozwoju ruchowego, możliwości poruszania się, wydolności oddechowej oraz jakości życia.

Ważne: o zakwalifikowaniu do terapii i jej przedłużaniu decyduje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich. Skuteczność leczenia jest oceniana co 6 miesięcy.

Czym jest hipofosfatazja?

Hipofosfatazja, w skrócie HPP, jest rzadką chorobą genetyczną spowodowaną patogennymi zmianami w genie ALPL. Gen ten odpowiada za wytwarzanie tkankowo nieswoistej fosfatazy alkalicznej. Zbyt mała aktywność enzymu zaburza mineralizację kości i zębów.

Obraz choroby jest bardzo zróżnicowany. Najcięższe postacie mogą ujawnić się jeszcze przed urodzeniem lub w pierwszych miesiącach życia. Łagodniejsze postacie dziecięce mogą powodować zaburzenia wzrastania, krzywicę, nieprawidłowy chód, ból, osłabienie mięśni, złamania oraz opóźnienie rozwoju ruchowego.

Kości

Zaburzenia mineralizacji

Mogą występować cechy krzywicy lub osteomalacji, deformacje, opóźniony wiek kostny oraz większa podatność na złamania.

Ruch

Ograniczenie sprawności

Choroba może opóźniać rozwój motoryczny, utrudniać chodzenie i wykonywanie codziennych czynności.

Oddychanie

Powikłania oddechowe

W ciężkich postaciach nieprawidłowa budowa klatki piersiowej może prowadzić do niewydolności oddechowej i konieczności wspomagania wentylacji.

Jakie postacie HPP obejmuje program?

Początek przed 6. miesiącem życia

Postać perinatalna i niemowlęca

Objawy ujawniają się w okresie okołoporodowym lub przed ukończeniem 6. miesiąca życia. Rozpoznanie może opierać się na badaniu genetycznym albo na charakterystycznych zmianach szkieletowych i wielokrotnie obniżonej aktywności fosfatazy alkalicznej.

Początek po 6. miesiącu życia

Postać dziecięca

Choroba ujawnia się po ukończeniu 6. miesiąca życia. Oprócz potwierdzenia HPP program wymaga występowania istotnych zaburzeń rozwoju ruchowego, bólu albo ograniczenia samodzielnego poruszania się.

Program nie opisuje kwalifikowania nowo rozpoznanej postaci hipofosfatazji, która po raz pierwszy ujawniła się dopiero w dorosłości. Przewiduje natomiast zasady kontynuowania terapii asfotazą alfa u osób dorosłych leczonych z powodu HPP o początku w wieku rozwojowym.

Kryteria kwalifikacji do programu

Rozpoznanie i objawy muszą odpowiadać jednej z postaci choroby objętych programem. Dodatkowo pacjent musi spełnić wymagania dotyczące bezpieczeństwa leczenia.

Postać perinatalna lub niemowlęca

Choroba musi ujawnić się klinicznie przed ukończeniem 6. miesiąca życia i zostać potwierdzona jednym z dwóch sposobów:

Badanie genetyczne

Potwierdzenie patogennej mutacji w genie ALPL, zlokalizowanym w regionie 1p36.12.

Obraz choroby i badania laboratoryjne

Obniżona mineralizacja kości lub inne radiologiczne cechy HPP, ewentualnie nieprawidłowości w prenatalnym albo postnatalnym USG, oraz obniżona aktywność fosfatazy alkalicznej stwierdzona w co najmniej trzech pomiarach.

Postać dziecięca

Choroba musi ujawnić się po ukończeniu 6. miesiąca życia. Rozpoznanie potwierdza:

  • patogenna mutacja genu ALPL;
  • albo obecność zmian radiologicznych, takich jak opóźniony wiek kostny, krzywica lub osteomalacja, oraz obniżona aktywność fosfatazy alkalicznej w co najmniej trzech pomiarach.

Jednocześnie pacjent z postacią dziecięcą musi spełnić przynajmniej jeden z następujących warunków:

Opóźnienie rozwoju ruchowego Pacjent nie osiągnął oczekiwanych dla wieku etapów rozwoju motorycznego.
Przewlekły lub nawracający ból Ból mięśniowo-szkieletowy uniemożliwia wykonywanie codziennych czynności i nie odpowiada na leki z dwóch różnych grup przeciwbólowych.
Ograniczenie samodzielnego chodzenia Pacjent ma istotnie ograniczoną możliwość samodzielnego poruszania się.

Pozostałe warunki rozpoczęcia terapii

  • wydolność narządowa umożliwiająca bezpieczne rozpoczęcie leczenia;
  • brak istotnych chorób współistniejących stanowiących przeciwwskazanie;
  • brak przeciwwskazań określonych w aktualnej ChPL;
  • wykluczenie ciąży i okresu karmienia piersią.
Do programu mogą zostać włączeni również pacjenci kontynuujący terapię finansowaną wcześniej w inny sposób – z wyjątkiem trwających badań klinicznych – jeżeli w chwili rozpoczęcia leczenia spełniali kryteria programu.

Jak działa asfotaza alfa?

Asfotaza alfa jest rekombinowaną postacią enzymu zastępującą niedoborową aktywność fosfatazy alkalicznej. Lek jest ukierunkowany na tkankę kostną i ma poprawiać proces mineralizacji szkieletu.

Terapia nie zmienia mutacji w genie ALPL, ale uzupełnia brakującą aktywność enzymatyczną. W zależności od wieku i nasilenia choroby efektem leczenia może być poprawa wzrastania, mineralizacji, funkcji ruchowych, wydolności oddechowej oraz zmniejszenie bólu.

Jak podawana jest asfotaza alfa?

Schemat pierwszy

Trzy podania w tygodniu

2 mg na kilogram masy ciała, podawane podskórnie trzy razy w tygodniu.

Schemat drugi

Sześć podań w tygodniu

1 mg na kilogram masy ciała, podawany podskórnie sześć razy w tygodniu.

Maksymalnie 6 mg/kg na tydzień

Jest to maksymalna zalecana tygodniowa dawka asfotazy alfa. Dopuszczalne jest zmniejszenie dawki zgodnie z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego.

Sposób podawania leku oraz ewentualne czasowe przerwy w terapii ustala lekarz zgodnie z aktualną ChPL.

Badania przed rozpoczęciem leczenia

Potwierdzenie rozpoznania

  • badanie molekularne genu ALPL;
  • aktywność fosfatazy alkalicznej;
  • badania obrazowe potwierdzające nieprawidłowości kości;
  • ocena dotychczasowego przebiegu i początku choroby.

Gospodarka mineralna

  • stężenie wapnia;
  • stężenie magnezu;
  • stężenie fosforu;
  • stężenie parathormonu;
  • stężenie 25-hydroksywitaminy D.

Ocena kości i sprawności

  • pomiary antropometryczne;
  • test 6-minutowego marszu u osób chodzących;
  • RTG lub MRI nadgarstków, bioder i kolan;
  • ocena zmian w skali RSS;
  • ocena bólu w skali dostosowanej do wieku.

Pozostałe badania

  • USG nerek;
  • konsultacja okulistyczna;
  • konsultacja neurochirurgiczna przy występowaniu kraniosynostozy;
  • test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym.
Wstępne badania obrazowe powinny być wykonane w sposób umożliwiający późniejsze, obiektywne porównanie zmian i ocenę odpowiedzi na leczenie.

Jak monitorowane jest leczenie?

Pierwsze kontrole odbywają się w 3., 6. i 12. miesiącu od rozpoczęcia terapii. Następnie badania wykonuje się co 6 miesięcy. Stężenie parathormonu oznacza się tylko w 3. miesiącu leczenia.

Termin Zakres kontroli
3. miesiąc Badania laboratoryjne, w tym jednorazowa kontrola parathormonu, konsultacje i ocena kliniczna.
6. miesiąc Pełna ocena bezpieczeństwa i skuteczności oraz decyzja Zespołu Koordynacyjnego o przedłużeniu terapii.
12. miesiąc Badania laboratoryjne i obrazowe, ocena ruchowa, wzrastania, bólu, oddychania i jakości życia.
Następnie co 6 miesięcy Kontrole zgodne z harmonogramem programu oraz ponowna weryfikacja zasadności leczenia.
DXA Po pierwszym roku terapii, a następnie co 2 lata u pacjentów powyżej 5. roku życia.

Zakres badań kontrolnych

  • aktywność fosfatazy alkalicznej;
  • wapń, magnez, fosfor i 25-hydroksywitamina D;
  • konsultacja okulistyczna i ortopedyczna;
  • pomiary antropometryczne;
  • test 6-minutowego marszu u osób chodzących;
  • RTG kośćca;
  • densytometria DXA u pacjentów powyżej 5. roku życia;
  • USG nerek;
  • ocena efektów leczenia i jakości życia.

Jak oceniana jest skuteczność terapii?

Wskaźniki efektywności są oceniane co 6 miesięcy. Zakres oceny zależy od wieku, sprawności i wcześniejszych objawów pacjenta.

Wzrastanie

U dzieci analizuje się tempo wzrastania i sprawdza, czy leczenie umożliwia utrzymanie prawidłowego rozwoju.

Sprawność ruchowa

U pacjentów chodzących wykonywany jest test 6-minutowego marszu, który pozwala ocenić zmianę wydolności chodu.

Oddychanie

Oceniana jest konieczność korzystania z mechanicznego wspomagania wentylacji płuc.

Złamania

U pacjentów kontynuujących terapię w dorosłości monitoruje się występowanie kolejnych złamań niskoenergetycznych.

Ból

U dzieci stosuje się skalę bólu dostosowaną do wieku. Oceniana jest również potrzeba stosowania leków przeciwbólowych.

Jakość życia

U dorosłych wykorzystuje się między innymi kwestionariusz SF-36. Rejestrowane są także działania niepożądane.

Jak długo może trwać leczenie?

Leczenie może być prowadzone tak długo, jak pozostaje skuteczne, bezpieczne i spełnione są warunki programu. Co 6 miesięcy Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich podejmuje decyzję o przedłużeniu terapii na podstawie karty monitorowania.

Leczenie nie jest przedłużane automatycznie. Ośrodek musi systematycznie przekazywać wyniki badań, informacje o stanie pacjenta, efektach terapii i działaniach niepożądanych.

Ocena nieskuteczności leczenia u dzieci

U pacjenta poniżej 18. roku życia podstawą rozważenia zakończenia terapii jest niespełnienie przynajmniej dwóch kryteriów skuteczności określonych w programie:

  • zahamowanie tempa wzrastania po 6 miesiącach terapii;
  • poprawa w teście 6-minutowego marszu mniejsza niż 25 metrów lub mniejsza niż 10% względem wyniku sprzed leczenia;
  • konieczność wspomaganej wentylacji po co najmniej 12 miesiącach, jeśli przed terapią pacjent nie wymagał wspomagania oddychania;
  • konieczność wspomaganej wentylacji po co najmniej 24 miesiącach, jeśli pacjent wymagał jej już przed rozpoczęciem leczenia.

Kryterium testu 6MWT dotyczy pacjentów, którzy są w stanie chodzić.

Ocena terapii u dorosłych kontynuujących leczenie

U dorosłych kontynuujących leczenie rozpoczęte z powodu HPP o początku w wieku rozwojowym brak skuteczności ocenia się na podstawie następujących kryteriów:

  • poprawa testu 6MWT mniejsza niż 25 metrów albo mniejsza niż 10% w porównaniu z wynikiem przed leczeniem;
  • powtarzające się złamania niskoenergetyczne przez trzy lata od rozpoczęcia terapii;
  • brak istotnego zmniejszenia bólu przy jednoczesnym zwiększeniu częstości stosowania leków przeciwbólowych;
  • brak poprawy jakości życia w ocenie Zespołu Koordynacyjnego albo lekarza prowadzącego.
Według opisu programu u dorosłego kontynuującego terapię niespełnienie przynajmniej jednego z wymaganych kryteriów skuteczności może stanowić podstawę zakończenia leczenia.

Pozostałe przyczyny zakończenia leczenia

  • choroba lub stan uniemożliwiający dalsze prowadzenie terapii;
  • działania niepożądane uniemożliwiające kontynuowanie leczenia;
  • nadwrażliwość na lek albo substancję pomocniczą;
  • zagrażająca życiu lub nieakceptowalna toksyczność pomimo właściwego postępowania;
  • niestosowanie skutecznej antykoncepcji przez kobietę w wieku rozrodczym;
  • ciąża albo karmienie piersią;
  • brak współpracy, niestosowanie się do zaleceń lub niewykonywanie wymaganych badań kontrolnych.

Jak przygotować się do kwalifikacji?

Dokumentacja diagnostyczna

  • wynik badania genu ALPL;
  • wyniki fosfatazy alkalicznej z różnych terminów;
  • wyniki RTG, MRI lub USG;
  • wypisy ze szpitala i poradni specjalistycznych;
  • dokumentacja wcześniejszych złamań.

Informacje o funkcjonowaniu

  • przebieg rozwoju ruchowego dziecka;
  • trudności w chodzeniu i codziennych czynnościach;
  • częstość i nasilenie bólu;
  • stosowane leki przeciwbólowe;
  • informacja o wspomaganiu oddychania.

Najczęściej zadawane pytania

Czy każda obniżona fosfataza alkaliczna oznacza HPP?
Nie. Obniżona aktywność fosfatazy alkalicznej może mieć różne przyczyny. Rozpoznanie HPP wymaga oceny obrazu klinicznego, wieku wystąpienia objawów, wyników badań obrazowych, powtarzalnych oznaczeń enzymu i często badania genu ALPL.
Dlaczego fosfatazę alkaliczną oznacza się kilka razy?
Program wymaga potwierdzenia obniżonej aktywności enzymu w co najmniej trzech pomiarach, jeżeli rozpoznanie opiera się na nieprawidłowościach szkieletowych i badaniach laboratoryjnych.
Czy program obejmuje osoby dorosłe?
Program zawiera zasady kontynuowania terapii asfotazą alfa u osób dorosłych, które były leczone z powodu hipofosfatazji o początku w wieku rozwojowym. Dokument nie opisuje nowego kwalifikowania postaci ujawniającej się dopiero w dorosłości.
Czy asfotaza alfa leczy przyczynę genetyczną choroby?
Nie usuwa mutacji genu ALPL. Jest enzymatyczną terapią zastępczą, która uzupełnia brakującą aktywność fosfatazy alkalicznej i wspiera mineralizację kości.
Czy lek podawany jest codziennie?
Możliwe są dwa schematy: trzy podania podskórne w tygodniu po 2 mg/kg albo sześć podań w tygodniu po 1 mg/kg. Schemat ustala lekarz.
Co mierzy test 6-minutowego marszu?
Test 6MWT ocenia dystans, jaki pacjent może przejść w ciągu sześciu minut. Pomaga obiektywnie porównać sprawność chodu przed leczeniem i w trakcie terapii.
Dlaczego wykonywane jest USG nerek?
Zaburzenia gospodarki mineralnej mogą sprzyjać odkładaniu wapnia w nerkach. USG pozwala monitorować nerki i wykrywać ewentualne nieprawidłowości.
Kto decyduje o przedłużeniu leczenia?
Co 6 miesięcy decyzję podejmuje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich na podstawie wyników badań i karty monitorowania terapii.

Gdzie można skorzystać z programu B.165?

Leczenie prowadzą wyspecjalizowane ośrodki realizujące program B.165 na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Pacjent wymagający diagnostyki HPP może zostać skierowany do ośrodka zajmującego się chorobami metabolicznymi kości, pediatrią metaboliczną albo chorobami ultrarzadkimi.

Ostateczną kwalifikację zatwierdza Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich po analizie dokumentacji medycznej i wyników wymaganych badań.

Dokument programu B.165

Podstawą opracowania jest program lekowy B.165 „Leczenie chorych z objawami kostnymi w przebiegu hipofosfatazji (HPP)”, ICD-10 E83.3, w wersji obowiązującej od października 2024 r.

Pełny dokument określa kryteria kwalifikacji, dawkowanie asfotazy alfa, zakres badań, sposób oceny skuteczności oraz warunki zakończenia leczenia.

Pobierz pełny opis programu B.165

Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O kwalifikacji, wyborze leku, dawkowaniu, monitorowaniu i kontynuacji leczenia decyduje lekarz na podstawie aktualnego programu, Charakterystyki Produktu Leczniczego i indywidualnego stanu pacjenta.

Aktualizacja strony: 5 października 2026 r.

Załącznik B.165.

LECZENIE CHORYCH Z OBJAWAMI KOSTNYMI W PRZEBIEGU HIPOFOSFATAZJI (HPP) (ICD-10 E83.3)

Załącznik B.165. LECZENIE CHORYCH Z OBJAWAMI KOSTNYMI W PRZEBIEGU HIPOFOSFATAZJIPobierz

• Artykuł zaktualizowano:

Tagi