Program B.131 – leczenie idiopatycznej wieloogniskowej choroby Castlemana
Dziedzina: Hematologia / choroby rzadkie
Leczenie idiopatycznej wieloogniskowej choroby Castlemana
Program umożliwia leczenie siltuksymabem dorosłych pacjentów z wieloogniskową chorobą Castlemana, u których wykluczono zakażenie HIV i HHV-8.
O programie B.131
Program B.131 dotyczy leczenia dorosłych pacjentów z idiopatyczną wieloogniskową chorobą Castlemana, określaną również skrótem iMCD.
Choroba Castlemana obejmuje grupę rzadkich zaburzeń limfoproliferacyjnych. W postaci wieloogniskowej zmiany dotyczą więcej niż jednej grupy węzłów chłonnych, a chorobie mogą towarzyszyć objawy ogólnoustrojowe oraz nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych.
Określenie „idiopatyczna” oznacza, że choroba nie jest związana z zakażeniem ludzkim herpeswirusem typu 8, czyli HHV-8. W programie wymagane jest także wykluczenie zakażenia HIV.
Czym jest wieloogniskowa choroba Castlemana?
Choroba Castlemana wiąże się z nieprawidłowym rozrostem tkanki limfatycznej. Postać wieloogniskowa może obejmować liczne grupy węzłów chłonnych i wywoływać objawy wynikające z ogólnoustrojowej aktywacji procesu zapalnego.
Przebieg choroby może być zróżnicowany. U części pacjentów pojawiają się objawy ogólne, pogorszenie sprawności, zaburzenia parametrów zapalnych oraz zmiany liczby komórek krwi. Dlatego odpowiedzi na leczenie nie ocenia się na podstawie jednego badania.
W programie analizuje się równocześnie objawy choroby, wyniki laboratoryjne, bezpieczeństwo terapii, stan sprawności oraz wielkość węzłów chłonnych ocenianą w tomografii komputerowej.
Kto może zostać zakwalifikowany?
Pacjent musi spełnić wszystkie kryteria włączenia określone w programie. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz ośrodka realizującego program po przeprowadzeniu wymaganych badań i analizie dokumentacji.
- potwierdzona wieloogniskowa postać choroby Castlemana;
- wiek powyżej 18. roku życia;
- ujemny wynik badania w kierunku zakażenia HIV;
- ujemny wynik badania w kierunku zakażenia HHV-8;
- brak czynnego zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B;
- odpowiednia wydolność szpiku potwierdzona wynikami badań laboratoryjnych;
- stosowanie skutecznej metody antykoncepcji;
- brak chłoniaka w wywiadzie.
Wymagane parametry morfologii krwi
Przed rozpoczęciem terapii oceniana jest wydolność szpiku. Program określa minimalne wartości neutrofili i płytek krwi oraz wartość graniczną stężenia hemoglobiny.
| Parametr | Wartość wymagana w programie |
|---|---|
| Całkowita liczba neutrofili | Co najmniej 1,0 × 109/l |
| Liczba płytek krwi | Co najmniej 50 × 109/l |
| Hemoglobina | Poniżej 170 g/l, czyli 10,6 mmol/l |
Wyniki są interpretowane łącznie z pozostałymi informacjami o stanie zdrowia pacjenta. W razie wątpliwości lekarz może zlecić dodatkowe badania przed podjęciem decyzji o rozpoczęciu leczenia.
Kontynuacja wcześniej rozpoczętej terapii
Do programu mogą zostać zakwalifikowani również pacjenci, którzy wcześniej otrzymywali siltuksymab w ramach innego sposobu finansowania.
Nie dotyczy to leczenia prowadzonego w ramach trwającego badania klinicznego. Pacjent powinien również spełniać kryteria programu w chwili rozpoczęcia wcześniejszej terapii.
Na czym polega leczenie?
W programie stosowany jest siltuksymab. Lek działa na interleukinę 6, czyli białko uczestniczące w procesach zapalnych i mechanizmach związanych z aktywnością choroby.
Dawkowanie siltuksymabu odbywa się zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego aktualną na dzień objęcia terapii refundacją. Szczegółowy schemat ustala lekarz prowadzący.
Czas terapii nie jest jednakowy dla wszystkich pacjentów. Leczenie prowadzi się do wystąpienia jednego z kryteriów wyłączenia określonych w programie.
Kiedy leczenie może zostać czasowo wstrzymane?
Podawanie siltuksymabu powinno zostać wstrzymane, jeżeli u pacjenta wystąpi ciężkie zakażenie albo toksyczne działanie niehematologiczne.
Po wyleczeniu zakażenia lub ustąpieniu działania toksycznego terapia może zostać wznowiona w tej samej dawce. Decyzję podejmuje lekarz po ponownej ocenie stanu pacjenta.
Badania przed rozpoczęciem leczenia
Kwalifikacja obejmuje ocenę aktywności choroby, wydolności szpiku, funkcji nerek i wątroby, obecności zakażeń oraz rozległości zmian w węzłach chłonnych.
Badania krwi
- morfologia krwi z rozmazem;
- stężenie CRP;
- stężenie albumin;
- kreatynina, mocznik, potas, sód i kwas moczowy;
- ocena wskaźnika GFR;
- aktywność AspAT i AlAT;
- stężenie bilirubiny.
Badania w kierunku zakażeń
- test HIV Ag/Ab umożliwiający wykrycie antygenu p24 oraz przeciwciał anty-HIV-1/2;
- badanie w kierunku HHV-8 metodą immunohistochemiczną LANA-1 albo metodą PCR;
- oznaczenie HBsAg i HBcAb;
- w przypadku dodatniego wyniku HBsAg lub HBcAb – oznaczenie HBV-DNA.
Pozostałe badania
- test ciążowy – oznaczenie gonadotropiny kosmówkowej w moczu albo krwi;
- tomografia komputerowa obejmująca szyję, klatkę piersiową, jamę brzuszną i miednicę.
Jak monitorowane jest leczenie?
Skuteczność leczenia ocenia się według międzynarodowych zaleceń ekspertów Castleman Disease Collaborative Network, czyli CDCN.
Monitorowanie obejmuje objawy kliniczne, bezpieczeństwo leczenia, wyniki laboratoryjne oraz wielkość węzłów chłonnych w tomografii komputerowej.
| Badanie lub ocena | Harmonogram |
|---|---|
| Morfologia krwi z rozmazem | Przez pierwsze 12 miesięcy przed każdym podaniem leku, następnie co 2–4 miesiące |
| CRP | Przez pierwsze 6 miesięcy przed każdym podaniem leku, następnie co 2–4 miesiące |
| Profil nerkowy, albuminy, AspAT i AlAT | Przez pierwsze 3 miesiące przed każdym podaniem leku, następnie co 2–4 miesiące |
| Tomografia komputerowa | Po 3., 6. i 12. miesiącu terapii, następnie w razie podejrzenia progresji choroby |
| Objawy choroby | Regularnie według zaleceń CDCN i kryteriów CTC |
| Bezpieczeństwo terapii | Zgodnie z kryteriami NCI-CTCAE w wersji 4.0 |
Jak oceniana jest skuteczność terapii?
Odpowiedź na leczenie ocenia się wielowymiarowo. Zmniejszenie węzłów chłonnych jest ważne, ale nie stanowi jedynego kryterium kontynuowania terapii.
- analizowane są objawy związane z chorobą Castlemana;
- oceniany jest stan sprawności pacjenta według skali ECOG;
- monitorowane są CRP, albuminy i morfologia krwi;
- kontrolowana jest czynność nerek i wątroby;
- oceniana jest wielkość węzłów chłonnych w tomografii komputerowej;
- odpowiedź obrazowa jest określana na podstawie zmodyfikowanych kryteriów Lugano.
Kiedy leczenie zostaje zakończone?
Lekarz podejmuje decyzję o zakończeniu leczenia po stwierdzeniu jednego z kryteriów wyłączenia określonych w programie.
- objawy nadwrażliwości na siltuksymab albo którykolwiek składnik preparatu;
- wystąpienie toksyczności powyżej 3. stopnia według WHO;
- utrzymujący się przez co najmniej 3 tygodnie wzrost nasilenia objawów związanych z chorobą o co najmniej 2 stopnie;
- wystąpienie nowych objawów związanych z chorobą o nasileniu co najmniej 3. stopnia;
- utrzymujące się przez co najmniej 3 tygodnie pogorszenie stanu sprawności o więcej niż 1 punkt w skali ECOG;
- progresja choroby potwierdzona w tomografii komputerowej na podstawie zmodyfikowanych kryteriów Lugano;
- ciąża albo karmienie piersią.
Jak wygląda droga pacjenta do leczenia?
Potwierdzenie postaci wieloogniskowej
Lekarz analizuje rozpoznanie, dokumentację histopatologiczną, obraz kliniczny oraz rozmieszczenie zmian w węzłach chłonnych.
Wykluczenie HIV i HHV-8
Wymagane są ujemne wyniki badań w kierunku obu zakażeń.
Ocena zakażenia HBV
Wykonywane są badania HBsAg i HBcAb, a w razie potrzeby także HBV-DNA.
Ocena wydolności organizmu
Sprawdzana jest morfologia, czynność nerek i wątroby oraz pozostałe parametry bezpieczeństwa.
Badanie obrazowe
Tomografia obejmuje szyję, klatkę piersiową, jamę brzuszną i miednicę.
Leczenie i kontrole
Po kwalifikacji rozpoczynane jest leczenie siltuksymabem, a odpowiedź ocenia się klinicznie, laboratoryjnie i obrazowo.
Najczęściej zadawane pytania
Czy program jest dostępny dla dzieci?
Nie. Jednym z kryteriów kwalifikacji jest wiek powyżej 18. roku życia.
Czy program obejmuje jednoogniskową chorobę Castlemana?
Nie. Program B.131 jest przeznaczony dla pacjentów z potwierdzoną wieloogniskową postacią choroby.
Dlaczego wykonuje się badania HIV i HHV-8?
Program dotyczy idiopatycznej wieloogniskowej choroby Castlemana, dlatego wymagane są ujemne wyniki badań w kierunku HIV i HHV-8.
Czy pacjent z przebytym chłoniakiem może zostać zakwalifikowany?
Nie. Brak chłoniaka w wywiadzie jest jednym z kryteriów kwalifikacji do programu.
Jak często wykonywana jest tomografia komputerowa?
Badanie wykonuje się po 3., 6. i 12. miesiącu terapii. Później tomografię przeprowadza się w razie podejrzenia progresji choroby.
Czy ciężkie zakażenie oznacza zakończenie leczenia?
Nie zawsze. W przypadku ciężkiego zakażenia leczenie powinno zostać czasowo wstrzymane. Po wyleczeniu może zostać wznowione w tej samej dawce, jeśli lekarz uzna to za bezpieczne.
Jak długo może trwać terapia?
Program nie wyznacza jednego maksymalnego czasu terapii. Leczenie trwa do wystąpienia kryterium wyłączenia.
Czy ciąża pozwala na kontynuację leczenia?
Nie. Ciąża i karmienie piersią należą do kryteriów wyłączenia z programu.
Gdzie można skorzystać z programu?
Leczenie jest prowadzone w ośrodkach mających umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na realizację programu lekowego B.131.
Informacje o aktualnych realizatorach można uzyskać w oddziale wojewódzkim NFZ, przez Telefoniczną Informację Pacjenta lub w ośrodku hematologicznym prowadzącym diagnostykę chorób limfoproliferacyjnych.
Przed konsultacją warto przygotować dokumentację histopatologiczną, wyniki dotychczasowych badań obrazowych, wypisy ze szpitala, wyniki badań w kierunku HIV, HHV-8 i HBV oraz aktualne wyniki morfologii.
Źródła i dokumenty
Podstawę opracowania stanowi opis programu lekowego B.131 „Leczenie pacjentów z idiopatyczną wieloogniskową chorobą Castlemana”, ICD-10 D47.7, w wersji wprowadzonej od lipca 2022 r.
Pełny opis programu B.131
Pobierz dokument zawierający szczegółowe kryteria kwalifikacji, zasady leczenia oraz harmonogram badań kontrolnych.
Załącznik B.131.
LECZENIE PACJENTÓW Z IDIOPATYCZNĄ WIELOOGNISKOWĄ CHOROBĄ CASTLEMANA (ICD-10: D47.7)
• Artykuł zaktualizowano:








Zostaw odpowiedź