Program B.127 – leczenie ciężkiej anemii aplastycznej eltrombopagiem
Kod ICD-10: D61. Dziedzina: hematologia
Leczenie dorosłych chorych na ciężką anemię aplastyczną
Program umożliwia leczenie eltrombopagiem dorosłych pacjentów z nabytą ciężką niedokrwistością aplastyczną, u których wcześniejsze leczenie nie przyniosło oczekiwanego efektu i którzy nie kwalifikują się do przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych.
Na czym polega program B.127?
Program B.127 jest skierowany do dorosłych pacjentów z nabytą ciężką niedokrwistością aplastyczną. Obejmuje osoby, u których wcześniejsze leczenie immunosupresyjne okazało się nieskuteczne albo które przeszły intensywne leczenie i nie kwalifikują się do transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych.
W programie stosuje się eltrombopag. Lek może stymulować procesy prowadzące do zwiększenia liczby komórek krwi, jednak odpowiedź nie pojawia się natychmiast. Stopniowe zwiększanie dawki i ocena skuteczności mogą trwać do 16 tygodni.
Ze względu na charakter choroby oraz możliwe działania niepożądane leczenie wymaga regularnej morfologii, kontroli czynności wątroby, okresowych badań okulistycznych oraz powtarzanych badań szpiku z oceną cytogenetyczną.
Czym jest anemia aplastyczna?
Anemia aplastyczna, określana także jako niedokrwistość aplastyczna, jest chorobą, w której szpik kostny nie wytwarza wystarczającej liczby prawidłowych komórek krwi. Niedobór może dotyczyć krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi.
Zbyt mała liczba krwinek czerwonych prowadzi do niedokrwistości, osłabienia i duszności. Niedobór neutrofili zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń, a niedobór płytek krwi może powodować wybroczyny, łatwe powstawanie siniaków i krwawienia.
W ciężkiej postaci choroby liczba komórek krwi jest znacznie obniżona, a prawidłowa tkanka krwiotwórcza w szpiku zostaje w dużej mierze zastąpiona tkanką tłuszczową. Stan ten wymaga opieki specjalistycznego ośrodka hematologicznego.
Kto może zostać zakwalifikowany?
Do programu może zostać włączony pacjent spełniający jednocześnie wszystkie poniższe kryteria:
- ma ukończone 18 lat;
- ma rozpoznaną nabytą ciężką postać niedokrwistości aplastycznej;
- wykazuje oporność na wcześniejsze leczenie immunosupresyjne albo przebył wcześniej intensywne leczenie i nie kwalifikuje się do przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych;
- liczba płytek krwi wynosi nie więcej niż 30 000/µl;
- nie stwierdzono nieprawidłowości cytogenetycznych dotyczących chromosomu 7.
Do programu mogą zostać włączeni również pacjenci, którzy rozpoczęli leczenie eltrombopagiem w innym trybie finansowania, jeżeli w momencie rozpoczynania terapii spełniali wymienione kryteria.
Dlaczego ocenia się możliwość transplantacji?
Przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych może być leczeniem o potencjale trwałego odtworzenia krwiotworzenia, ale nie każdy pacjent może zostać zakwalifikowany do takiej procedury.
Decyzja zależy między innymi od wieku, stanu ogólnego, chorób współistniejących, wcześniejszego leczenia, ryzyka transplantacyjnego oraz dostępności odpowiedniego dawcy.
Kryteria programu B.127 wskazują, że eltrombopag jest przeznaczony dla pacjentów po wcześniejszym leczeniu, którzy nie kwalifikują się do transplantacji.
Jak działa eltrombopag?
Eltrombopag jest agonistą receptora trombopoetyny. Pobudza szlaki odpowiedzialne za wzrost i dojrzewanie komórek wywodzących się z krwiotwórczych komórek macierzystych szpiku.
Choć trombopoetyna kojarzona jest przede wszystkim z produkcją płytek krwi, u części pacjentów z ciężką anemią aplastyczną odpowiedź może obejmować więcej niż jedną linię krwiotworzenia. Może dojść do poprawy liczby płytek, hemoglobiny i neutrofili.
Celem terapii nie jest wyłącznie osiągnięcie określonej liczby płytek. Ważne jest również ograniczenie krwawień, zakażeń i zależności od przetoczeń oraz uzyskanie możliwie stabilnej odpowiedzi hematologicznej.
Dawkowanie eltrombopagu
| Etap leczenia | Dawka | Najważniejsze zasady |
|---|---|---|
| Rozpoczęcie terapii | 50 mg raz na dobę | Standardowa dawka początkowa wskazana w programie. |
| Pacjenci pochodzenia wschodnioazjatyckiego | 25 mg raz na dobę | Niższa dawka początkowa ze względu na odmienną ekspozycję na lek. |
| Zwiększanie dawki | O 50 mg co 2 tygodnie | Dawkę dostosowuje się w celu uzyskania liczby płytek co najmniej 50 000/µl. |
| Dawka maksymalna | 150 mg raz na dobę | Nie należy przekraczać tej dawki. |
U pacjenta rozpoczynającego leczenie od 25 mg dawkę najpierw zwiększa się do 50 mg na dobę. Dopiero później można wprowadzać kolejne zwiększenia o 50 mg.
Dawkowanie jest modyfikowane na podstawie morfologii, tolerancji terapii i parametrów czynności wątroby, zgodnie z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego.
Jak oceniana jest odpowiedź hematologiczna?
Na odpowiedź na eltrombopag może być potrzebne do 16 tygodni. W tym czasie dawka jest stopniowo zwiększana, a wyniki morfologii regularnie kontrolowane.
Ocenie podlegają przede wszystkim:
- liczba płytek krwi;
- stężenie hemoglobiny;
- liczba neutrofili;
- częstość i zapotrzebowanie na transfuzje;
- stabilność uzyskanej poprawy;
- stan kliniczny pacjenta.
Brak odpowiedzi hematologicznej po 16 tygodniach leczenia jest kryterium wyłączenia z programu.
Odpowiedź trójliniowa i możliwość odstawienia leku
Odpowiedź trójliniowa oznacza poprawę dotyczącą wszystkich trzech podstawowych linii krwiotworzenia: krwinek czerwonych, białych i płytek krwi.
Jeżeli pacjent uzyska odpowiedź trójliniową, w tym niezależność od transfuzji, utrzymującą się co najmniej osiem tygodni, dawkę eltrombopagu można zmniejszyć o połowę.
Jeśli wyniki pozostają stabilne przez kolejne osiem tygodni przy zmniejszonej dawce, eltrombopag można odstawić, nadal regularnie kontrolując morfologię.
Kiedy można wznowić leczenie?
Leczenie można wznowić w poprzednio skutecznej dawce, jeżeli:
- liczba płytek spadnie poniżej 30 000/µl;
- stężenie hemoglobiny spadnie poniżej 9 g/dl;
- całkowita liczba neutrofili spadnie poniżej 0,5 × 109/l.
Dlaczego kontroluje się szpik i cytogenetykę?
Objawy niewydolności szpiku mogą występować również w innych chorobach, w tym w zespołach mielodysplastycznych. Dlatego przed kwalifikacją konieczne jest dokładne badanie szpiku i wykluczenie innych przyczyn cytopenii.
Badanie cytogenetyczne pozwala ocenić chromosomy komórek szpiku. Obecność nieprawidłowości dotyczących chromosomu 7 wyklucza kwalifikację do programu.
Pojawienie się nowych nieprawidłowości cytogenetycznych, nowych lub postępujących nieprawidłowości morfologicznych albo nasilających się cytopenii wymaga dodatkowej oceny i może być przyczyną zakończenia terapii.
Badania wykonywane przed kwalifikacją
- morfologia krwi z rozmazem;
- AlAT, AspAT i bilirubina całkowita;
- badania wykluczające inne stany przebiegające z małopłytkowością, zwłaszcza zespół mielodysplastyczny;
- biopsja aspiracyjna szpiku z badaniem cytogenetycznym;
- trepanobiopsja szpiku;
- badanie okulistyczne;
- test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym.
Jak monitorowane jest leczenie?
| Okres leczenia | Badania | Częstotliwość |
|---|---|---|
| Dostosowywanie dawki | Morfologia z rozmazem, AlAT, AspAT i bilirubina całkowita; przy zwiększonej bilirubinie także jej frakcje. | Co 2 tygodnie |
| Po ustaleniu stabilnej dawki | Morfologia z rozmazem, AlAT, AspAT, bilirubina całkowita i w razie potrzeby frakcje bilirubiny. | Co miesiąc |
| Czasowe przerwanie leczenia | Morfologia krwi z rozmazem. | Raz w tygodniu do czasu poprawy wyników. |
| Kontrola okulistyczna | Badanie okulistyczne. | Co 3 miesiące |
| Po 3 miesiącach leczenia | Biopsja aspiracyjna szpiku z badaniem cytogenetycznym. | Jednorazowo po 3 miesiącach |
| Po 9 miesiącach leczenia | Biopsja aspiracyjna z cytogenetyką oraz trepanobiopsja. | Jednorazowo po 9 miesiącach |
W przypadku nowych lub postępujących nieprawidłowości w morfologii albo cytopenii wykonuje się biopsję aspiracyjną szpiku z badaniem cytogenetycznym oraz trepanobiopsję z oceną włóknienia.
Monitorowanie czynności wątroby
Eltrombopag może wpływać na parametry czynności wątroby. Dlatego aktywność AlAT i AspAT oraz stężenie bilirubiny są kontrolowane co dwa tygodnie podczas ustalania dawki, a następnie co miesiąc.
Przy zwiększonym stężeniu bilirubiny oznacza się także jej frakcje. Pozwala to sprawdzić, czy wzrost dotyczy bilirubiny bezpośredniej i czy może wiązać się z uszkodzeniem wątroby.
Leczenie może zostać zakończone w przypadku istotnego wzrostu AlAT, który narasta, utrzymuje się przez co najmniej cztery tygodnie, towarzyszy mu zwiększenie bilirubiny bezpośredniej albo pojawiają się kliniczne objawy uszkodzenia lub dekompensacji wątroby.
Kiedy leczenie zostaje zakończone?
Do kryteriów wyłączenia z programu należą:
- nadwrażliwość na eltrombopag lub substancję pomocniczą;
- brak odpowiedzi hematologicznej po 16 tygodniach;
- nieprawidłowości cytogenetyczne stanowiące przeciwwskazanie do dalszego leczenia;
- nowe lub postępujące nieprawidłowości morfologiczne albo cytopenie;
- zaburzenia czynności wątroby z wynikiem co najmniej 5 punktów w skali Childa-Pugha;
- istotny, narastający lub utrzymujący się wzrost AlAT;
- ciąża;
- karmienie piersią.
Jak może wyglądać kwalifikacja?
Jak przygotować się do kwalifikacji?
Na wizytę warto zabrać:
- wyniki aktualnych i wcześniejszych morfologii;
- wyniki biopsji aspiracyjnej i trepanobiopsji szpiku;
- wyniki badań cytogenetycznych;
- dokumentację wcześniejszego leczenia immunosupresyjnego;
- informacje o dotychczasowych transfuzjach krwi i płytek;
- dokumentację dotyczącą kwalifikacji do transplantacji;
- wyniki AlAT, AspAT i bilirubiny;
- aktualną listę leków i suplementów;
- karty informacyjne z hospitalizacji;
- informacje o krwawieniach, zakażeniach i innych powikłaniach.
Gdzie można otrzymać leczenie?
Program jest realizowany przez specjalistyczne ośrodki hematologiczne posiadające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Ośrodek odpowiada za kwalifikację, ustalenie dawki, wykonywanie badań szpiku, monitorowanie leczenia oraz raportowanie wyników.
Informację o placówkach realizujących program B.127 można uzyskać w oddziale wojewódzkim NFZ albo w poradni hematologicznej prowadzącej pacjentów z niewydolnością szpiku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy program obejmuje dzieci?
Czy każdy dorosły z anemią aplastyczną może otrzymać eltrombopag?
Po jakim czasie ocenia się skuteczność?
Czy eltrombopag zwiększa tylko liczbę płytek?
Czy lek można odstawić po uzyskaniu poprawy?
Czy leczenie można później wznowić?
Dlaczego podczas terapii powtarza się biopsję szpiku?
Czy eltrombopag można stosować w ciąży?
Źródła i dokumenty
Pełny opis programu lekowego B.127
Oficjalny załącznik zawiera kryteria kwalifikacji, schemat dawkowania eltrombopagu, zasady dostosowywania dawki, zakres badań szpiku, monitorowanie bezpieczeństwa oraz kryteria zakończenia leczenia.
Pobierz program B.127 w PDFInformacja medyczna: materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji hematologicznej ani indywidualnej kwalifikacji do programu. Pacjent nie powinien samodzielnie rozpoczynać leczenia, zmieniać dawki ani odstawiać eltrombopagu. Gorączka, krwawienie, nasilone osłabienie lub objawy uszkodzenia wątroby wymagają kontaktu z ośrodkiem prowadzącym.
Załącznik B.127.
LECZENIE DOROSŁYCH CHORYCH NA CIĘŻKĄ ANEMIĘ APLASTYCZNĄ (ICD-10: D61)
• Artykuł zaktualizowano:








Zostaw odpowiedź