Program lekowy B.127 – leczenie dorosłych chorych na ciężką anemię aplastyczną

Program B.127 – leczenie ciężkiej anemii aplastycznej eltrombopagiem

Kod ICD-10: D61. Dziedzina: hematologia

Program lekowy B.127

Leczenie dorosłych chorych na ciężką anemię aplastyczną

Program umożliwia leczenie eltrombopagiem dorosłych pacjentów z nabytą ciężką niedokrwistością aplastyczną, u których wcześniejsze leczenie nie przyniosło oczekiwanego efektu i którzy nie kwalifikują się do przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych.

ICD-10: D61 Hematologia Eltrombopag Dorośli pacjenci Program od listopada 2021 r.
Dla kogo? Dla dorosłych z nabytą ciężką anemią aplastyczną, oporną na wcześniejsze leczenie, którzy spełniają wszystkie kryteria programu.
Jakie leczenie? W programie stosowany jest eltrombopag – lek pobudzający receptor trombopoetyny i wspierający wytwarzanie komórek krwi.
Jak oceniany jest efekt? Na podstawie liczby płytek, hemoglobiny, neutrofili, zależności od transfuzji oraz oceny szpiku i cytogenetyki.

Na czym polega program B.127?

Program B.127 jest skierowany do dorosłych pacjentów z nabytą ciężką niedokrwistością aplastyczną. Obejmuje osoby, u których wcześniejsze leczenie immunosupresyjne okazało się nieskuteczne albo które przeszły intensywne leczenie i nie kwalifikują się do transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych.

W programie stosuje się eltrombopag. Lek może stymulować procesy prowadzące do zwiększenia liczby komórek krwi, jednak odpowiedź nie pojawia się natychmiast. Stopniowe zwiększanie dawki i ocena skuteczności mogą trwać do 16 tygodni.

Ze względu na charakter choroby oraz możliwe działania niepożądane leczenie wymaga regularnej morfologii, kontroli czynności wątroby, okresowych badań okulistycznych oraz powtarzanych badań szpiku z oceną cytogenetyczną.

Najważniejsze: wszystkie kryteria kwalifikacji muszą zostać spełnione łącznie. Samo rozpoznanie anemii aplastycznej nie oznacza automatycznej możliwości zastosowania eltrombopagu w programie.

Czym jest anemia aplastyczna?

Anemia aplastyczna, określana także jako niedokrwistość aplastyczna, jest chorobą, w której szpik kostny nie wytwarza wystarczającej liczby prawidłowych komórek krwi. Niedobór może dotyczyć krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi.

Zbyt mała liczba krwinek czerwonych prowadzi do niedokrwistości, osłabienia i duszności. Niedobór neutrofili zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń, a niedobór płytek krwi może powodować wybroczyny, łatwe powstawanie siniaków i krwawienia.

W ciężkiej postaci choroby liczba komórek krwi jest znacznie obniżona, a prawidłowa tkanka krwiotwórcza w szpiku zostaje w dużej mierze zastąpiona tkanką tłuszczową. Stan ten wymaga opieki specjalistycznego ośrodka hematologicznego.

Kto może zostać zakwalifikowany?

Do programu może zostać włączony pacjent spełniający jednocześnie wszystkie poniższe kryteria:

  • ma ukończone 18 lat;
  • ma rozpoznaną nabytą ciężką postać niedokrwistości aplastycznej;
  • wykazuje oporność na wcześniejsze leczenie immunosupresyjne albo przebył wcześniej intensywne leczenie i nie kwalifikuje się do przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych;
  • liczba płytek krwi wynosi nie więcej niż 30 000/µl;
  • nie stwierdzono nieprawidłowości cytogenetycznych dotyczących chromosomu 7.

Do programu mogą zostać włączeni również pacjenci, którzy rozpoczęli leczenie eltrombopagiem w innym trybie finansowania, jeżeli w momencie rozpoczynania terapii spełniali wymienione kryteria.

Dlaczego ocenia się możliwość transplantacji?

Przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych może być leczeniem o potencjale trwałego odtworzenia krwiotworzenia, ale nie każdy pacjent może zostać zakwalifikowany do takiej procedury.

Decyzja zależy między innymi od wieku, stanu ogólnego, chorób współistniejących, wcześniejszego leczenia, ryzyka transplantacyjnego oraz dostępności odpowiedniego dawcy.

Kryteria programu B.127 wskazują, że eltrombopag jest przeznaczony dla pacjentów po wcześniejszym leczeniu, którzy nie kwalifikują się do transplantacji.

Jak działa eltrombopag?

Eltrombopag jest agonistą receptora trombopoetyny. Pobudza szlaki odpowiedzialne za wzrost i dojrzewanie komórek wywodzących się z krwiotwórczych komórek macierzystych szpiku.

Choć trombopoetyna kojarzona jest przede wszystkim z produkcją płytek krwi, u części pacjentów z ciężką anemią aplastyczną odpowiedź może obejmować więcej niż jedną linię krwiotworzenia. Może dojść do poprawy liczby płytek, hemoglobiny i neutrofili.

Celem terapii nie jest wyłącznie osiągnięcie określonej liczby płytek. Ważne jest również ograniczenie krwawień, zakażeń i zależności od przetoczeń oraz uzyskanie możliwie stabilnej odpowiedzi hematologicznej.

Dawkowanie eltrombopagu

Etap leczenia Dawka Najważniejsze zasady
Rozpoczęcie terapii 50 mg raz na dobę Standardowa dawka początkowa wskazana w programie.
Pacjenci pochodzenia wschodnioazjatyckiego 25 mg raz na dobę Niższa dawka początkowa ze względu na odmienną ekspozycję na lek.
Zwiększanie dawki O 50 mg co 2 tygodnie Dawkę dostosowuje się w celu uzyskania liczby płytek co najmniej 50 000/µl.
Dawka maksymalna 150 mg raz na dobę Nie należy przekraczać tej dawki.

U pacjenta rozpoczynającego leczenie od 25 mg dawkę najpierw zwiększa się do 50 mg na dobę. Dopiero później można wprowadzać kolejne zwiększenia o 50 mg.

Dawkowanie jest modyfikowane na podstawie morfologii, tolerancji terapii i parametrów czynności wątroby, zgodnie z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego.

Nie należy samodzielnie zmieniać dawki. Zbyt szybkie lub nadmierne zwiększenie liczby płytek również może wiązać się z ryzykiem. Decyzję o każdej modyfikacji podejmuje lekarz.

Jak oceniana jest odpowiedź hematologiczna?

Na odpowiedź na eltrombopag może być potrzebne do 16 tygodni. W tym czasie dawka jest stopniowo zwiększana, a wyniki morfologii regularnie kontrolowane.

Ocenie podlegają przede wszystkim:

  • liczba płytek krwi;
  • stężenie hemoglobiny;
  • liczba neutrofili;
  • częstość i zapotrzebowanie na transfuzje;
  • stabilność uzyskanej poprawy;
  • stan kliniczny pacjenta.

Brak odpowiedzi hematologicznej po 16 tygodniach leczenia jest kryterium wyłączenia z programu.

Odpowiedź trójliniowa i możliwość odstawienia leku

Odpowiedź trójliniowa oznacza poprawę dotyczącą wszystkich trzech podstawowych linii krwiotworzenia: krwinek czerwonych, białych i płytek krwi.

Jeżeli pacjent uzyska odpowiedź trójliniową, w tym niezależność od transfuzji, utrzymującą się co najmniej osiem tygodni, dawkę eltrombopagu można zmniejszyć o połowę.

Jeśli wyniki pozostają stabilne przez kolejne osiem tygodni przy zmniejszonej dawce, eltrombopag można odstawić, nadal regularnie kontrolując morfologię.

Kiedy można wznowić leczenie?

Leczenie można wznowić w poprzednio skutecznej dawce, jeżeli:

  • liczba płytek spadnie poniżej 30 000/µl;
  • stężenie hemoglobiny spadnie poniżej 9 g/dl;
  • całkowita liczba neutrofili spadnie poniżej 0,5 × 109/l.

Dlaczego kontroluje się szpik i cytogenetykę?

Objawy niewydolności szpiku mogą występować również w innych chorobach, w tym w zespołach mielodysplastycznych. Dlatego przed kwalifikacją konieczne jest dokładne badanie szpiku i wykluczenie innych przyczyn cytopenii.

Badanie cytogenetyczne pozwala ocenić chromosomy komórek szpiku. Obecność nieprawidłowości dotyczących chromosomu 7 wyklucza kwalifikację do programu.

Pojawienie się nowych nieprawidłowości cytogenetycznych, nowych lub postępujących nieprawidłowości morfologicznych albo nasilających się cytopenii wymaga dodatkowej oceny i może być przyczyną zakończenia terapii.

Badania wykonywane przed kwalifikacją

  • morfologia krwi z rozmazem;
  • AlAT, AspAT i bilirubina całkowita;
  • badania wykluczające inne stany przebiegające z małopłytkowością, zwłaszcza zespół mielodysplastyczny;
  • biopsja aspiracyjna szpiku z badaniem cytogenetycznym;
  • trepanobiopsja szpiku;
  • badanie okulistyczne;
  • test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym.

Jak monitorowane jest leczenie?

Okres leczenia Badania Częstotliwość
Dostosowywanie dawki Morfologia z rozmazem, AlAT, AspAT i bilirubina całkowita; przy zwiększonej bilirubinie także jej frakcje. Co 2 tygodnie
Po ustaleniu stabilnej dawki Morfologia z rozmazem, AlAT, AspAT, bilirubina całkowita i w razie potrzeby frakcje bilirubiny. Co miesiąc
Czasowe przerwanie leczenia Morfologia krwi z rozmazem. Raz w tygodniu do czasu poprawy wyników.
Kontrola okulistyczna Badanie okulistyczne. Co 3 miesiące
Po 3 miesiącach leczenia Biopsja aspiracyjna szpiku z badaniem cytogenetycznym. Jednorazowo po 3 miesiącach
Po 9 miesiącach leczenia Biopsja aspiracyjna z cytogenetyką oraz trepanobiopsja. Jednorazowo po 9 miesiącach

W przypadku nowych lub postępujących nieprawidłowości w morfologii albo cytopenii wykonuje się biopsję aspiracyjną szpiku z badaniem cytogenetycznym oraz trepanobiopsję z oceną włóknienia.

Monitorowanie czynności wątroby

Eltrombopag może wpływać na parametry czynności wątroby. Dlatego aktywność AlAT i AspAT oraz stężenie bilirubiny są kontrolowane co dwa tygodnie podczas ustalania dawki, a następnie co miesiąc.

Przy zwiększonym stężeniu bilirubiny oznacza się także jej frakcje. Pozwala to sprawdzić, czy wzrost dotyczy bilirubiny bezpośredniej i czy może wiązać się z uszkodzeniem wątroby.

Leczenie może zostać zakończone w przypadku istotnego wzrostu AlAT, który narasta, utrzymuje się przez co najmniej cztery tygodnie, towarzyszy mu zwiększenie bilirubiny bezpośredniej albo pojawiają się kliniczne objawy uszkodzenia lub dekompensacji wątroby.

Kiedy leczenie zostaje zakończone?

Do kryteriów wyłączenia z programu należą:

  • nadwrażliwość na eltrombopag lub substancję pomocniczą;
  • brak odpowiedzi hematologicznej po 16 tygodniach;
  • nieprawidłowości cytogenetyczne stanowiące przeciwwskazanie do dalszego leczenia;
  • nowe lub postępujące nieprawidłowości morfologiczne albo cytopenie;
  • zaburzenia czynności wątroby z wynikiem co najmniej 5 punktów w skali Childa-Pugha;
  • istotny, narastający lub utrzymujący się wzrost AlAT;
  • ciąża;
  • karmienie piersią.

Jak może wyglądać kwalifikacja?

1
Potwierdzenie ciężkiej anemii aplastycznej Hematolog analizuje morfologię, obraz szpiku i przebieg dotychczasowego leczenia.
2
Wykluczenie innych chorób Badania mają wykluczyć między innymi zespół mielodysplastyczny i inne przyczyny cytopenii.
3
Ocena cytogenetyczna Sprawdzana jest obecność nieprawidłowości chromosomalnych, zwłaszcza dotyczących chromosomu 7.
4
Ocena możliwości transplantacji Lekarz określa, czy pacjent może zostać zakwalifikowany do przeszczepienia komórek krwiotwórczych.
5
Badania bezpieczeństwa Oceniane są parametry wątroby, wykonywane jest badanie okulistyczne i pozostałe wymagane badania.
6
Rozpoczęcie leczenia Eltrombopag wprowadza się w dawce początkowej, a następnie stopniowo dostosowuje do wyników.

Jak przygotować się do kwalifikacji?

Na wizytę warto zabrać:

  • wyniki aktualnych i wcześniejszych morfologii;
  • wyniki biopsji aspiracyjnej i trepanobiopsji szpiku;
  • wyniki badań cytogenetycznych;
  • dokumentację wcześniejszego leczenia immunosupresyjnego;
  • informacje o dotychczasowych transfuzjach krwi i płytek;
  • dokumentację dotyczącą kwalifikacji do transplantacji;
  • wyniki AlAT, AspAT i bilirubiny;
  • aktualną listę leków i suplementów;
  • karty informacyjne z hospitalizacji;
  • informacje o krwawieniach, zakażeniach i innych powikłaniach.

Gdzie można otrzymać leczenie?

Program jest realizowany przez specjalistyczne ośrodki hematologiczne posiadające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Ośrodek odpowiada za kwalifikację, ustalenie dawki, wykonywanie badań szpiku, monitorowanie leczenia oraz raportowanie wyników.

Informację o placówkach realizujących program B.127 można uzyskać w oddziale wojewódzkim NFZ albo w poradni hematologicznej prowadzącej pacjentów z niewydolnością szpiku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy program obejmuje dzieci?
Nie. Program B.127 jest przeznaczony wyłącznie dla pacjentów, którzy ukończyli 18 lat.
Czy każdy dorosły z anemią aplastyczną może otrzymać eltrombopag?
Nie. Pacjent musi mieć nabytą ciężką postać choroby, spełniać kryteria dotyczące wcześniejszego leczenia, mieć liczbę płytek nie większą niż 30 000/µl i nie mieć nieprawidłowości cytogenetycznych chromosomu 7.
Po jakim czasie ocenia się skuteczność?
Formalna ocena odpowiedzi następuje najpóźniej po 16 tygodniach. Brak odpowiedzi hematologicznej po tym czasie jest kryterium zakończenia terapii.
Czy eltrombopag zwiększa tylko liczbę płytek?
Nie zawsze. U części pacjentów poprawa może obejmować także stężenie hemoglobiny i liczbę neutrofili. Jest to określane jako odpowiedź wieloliniowa albo trójliniowa.
Czy lek można odstawić po uzyskaniu poprawy?
Przy odpowiedzi trójliniowej i niezależności od transfuzji utrzymującej się co najmniej osiem tygodni dawkę można zmniejszyć o połowę. Jeśli wyniki pozostają stabilne przez następne osiem tygodni, lekarz może odstawić lek i nadal kontrolować morfologię.
Czy leczenie można później wznowić?
Tak. Program dopuszcza wznowienie poprzednio skutecznej dawki, jeżeli po odstawieniu odpowiednio obniżą się płytki, hemoglobina albo neutrofile.
Dlaczego podczas terapii powtarza się biopsję szpiku?
Badanie pozwala ocenić obraz szpiku i wykryć nowe nieprawidłowości morfologiczne, włóknienie lub zmiany cytogenetyczne, które mogą wpływać na bezpieczeństwo dalszego leczenia.
Czy eltrombopag można stosować w ciąży?
Nie w ramach tego programu. Ciąża i karmienie piersią są kryteriami wyłączenia z leczenia.

Źródła i dokumenty

Pełny opis programu lekowego B.127

Oficjalny załącznik zawiera kryteria kwalifikacji, schemat dawkowania eltrombopagu, zasady dostosowywania dawki, zakres badań szpiku, monitorowanie bezpieczeństwa oraz kryteria zakończenia leczenia.

Pobierz program B.127 w PDF

Informacja medyczna: materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji hematologicznej ani indywidualnej kwalifikacji do programu. Pacjent nie powinien samodzielnie rozpoczynać leczenia, zmieniać dawki ani odstawiać eltrombopagu. Gorączka, krwawienie, nasilone osłabienie lub objawy uszkodzenia wątroby wymagają kontaktu z ośrodkiem prowadzącym.

Załącznik B.127.

LECZENIE DOROSŁYCH CHORYCH NA CIĘŻKĄ ANEMIĘ APLASTYCZNĄ (ICD-10: D61)

• Artykuł zaktualizowano: