Neurologia
Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy
Program obejmuje miejscowe leczenie toksyną botulinową typu A pacjentów z wybranymi dystoniami ogniskowymi oraz połowiczym kurczem twarzy.
Najważniejsze informacje
Leczenie miejscowe
Toksynę wstrzykuje się do wybranych mięśni odpowiedzialnych za nieprawidłowe skurcze.
Wiele wskazań
Program obejmuje m.in. kręcz karku, kurcz powiek, połowiczy kurcz twarzy oraz wybrane dystonie twarzy, krtani i dystonie zadaniowe.
Maksymalnie 4 podania
Częstotliwość zależy od stanu klinicznego, ale lek może być podany najwyżej cztery razy w roku.
Ocena każdego podania
Skuteczność poprzedniej iniekcji ocenia się w siedmiostopniowej skali GCI od −3 do +3.
Jakie choroby obejmuje program?
Kręcz karku
Dystonia szyjna powodująca mimowolne skurcze mięśni, nieprawidłowe ustawienie głowy, drżenie i ból.
Kurcz powiek
Nawracające, mimowolne zaciskanie powiek, które może istotnie ograniczać widzenie i codzienne funkcjonowanie.
Połowiczy kurcz twarzy
Mimowolne skurcze mięśni po jednej stronie twarzy, często rozpoczynające się w okolicy oka.
Pozostałe dystonie
Dystonia krtaniowa, dystonia twarzy oraz dystonie zadaniowe, np. kurcz pisarski i kurcze zawodowe.
Kryteria kwalifikacji
Pacjent musi spełniać łącznie wszystkie warunki określone w programie.
- Udokumentowane rozpoznanie poprzedzone odpowiednią diagnostyką różnicową.
- Wykluczenie miastenii i zespołu miastenicznego na podstawie wywiadu i badania neurologicznego.
- Brak objawów uogólnionego zakażenia.
- Brak stanu zapalnego w planowanym miejscu podania leku.
- Wykluczenie ciąży na podstawie wywiadu.
Zakres diagnostyki zależy od rodzaju dystonii. Może obejmować TK lub MRI głowy i szyi, oznaczenie miedzi i ceruloplazminy, badanie w lampie szczelinowej, próbę nużliwości mięśni, badanie foniatryczne albo EMG.
Diagnostyka różnicowa
| Rozpoznanie | Badania wskazane w programie |
|---|---|
| Kręcz karku przed 50. rokiem życia | TK lub MRI głowy, oznaczenie miedzi lub ceruloplazminy oraz ocena przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej. |
| Kurcz powiek | W wybranych przypadkach różnicowanie z miastenią za pomocą próby nużliwości mięśni. |
| Połowiczy kurcz twarzy | TK albo MRI głowy. |
| Dystonia krtaniowa | TK lub MRI głowy i szyi; w wybranych przypadkach badanie foniatryczne. Dotyczy leczenia preparatami Botox i Dysport. |
| Dystonia twarzy | TK lub MRI głowy i szyi. Dotyczy preparatów Botox i Dysport. |
| Dystonie zadaniowe | TK lub MRI głowy i szyi; w wybranych przypadkach EMG. |
Maksymalne dawki jednorazowe
Jednostki poszczególnych produktów nie są równoważne. Dawek preparatów Dysport, Botox i Xeomin nie należy samodzielnie przeliczać ani zamieniać. Lekarz dobiera produkt, mięśnie i dawkę indywidualnie.
| Wskazanie | Dysport | Botox | Xeomin |
|---|---|---|---|
| Kręcz karku | 1000 j. | 300 j. | 300 j. |
| Kurcz powiek | 120 j. na jedno oko | 50 j. na jedno oko | 50 j. na jedno oko |
| Połowiczy kurcz twarzy | 120 j. na jedno oko | 50 j. na jedno oko | 50 j. |
| Dystonia krtaniowa | 80 j. | 20 j. | Nie wskazano w załączniku |
| Dystonia twarzy | 400 j. | 80 j. | Nie wskazano w załączniku |
| Dystonie zadaniowe | 300 j. | 80 j. | 80 j. |
Jak przebiega podanie?
Lekarz wybiera mięśnie na podstawie obrazu klinicznego i wzorca nieprawidłowych skurczów. Toksyna botulinowa czasowo ogranicza uwalnianie acetylocholiny w zakończeniach nerwowo-mięśniowych. Dzięki temu zmniejsza nadmierną aktywność leczonego mięśnia.
W uzasadnionych przypadkach iniekcję wykonuje się pod kontrolą USG albo EMG, co ułatwia precyzyjne umieszczenie leku. Efekt nie pojawia się natychmiast i z czasem stopniowo wygasa, dlatego podania mogą być powtarzane.
Monitorowanie skuteczności
Przed kolejnym podaniem lekarz ocenia skuteczność poprzedniej iniekcji w skali GCI od −3 do +3. Wynik ujemny oznacza pogorszenie, 0 brak zmiany, a wynik dodatni poprawę.
Ocenia się również czas utrzymywania efektu, wpływ leczenia na ból i codzienne funkcjonowanie, działania niepożądane oraz prawidłowość wyboru mięśni i zastosowanych dawek.
Kryteria wyłączenia z programu
- Brak poprawy klinicznej po co najmniej trzech kolejnych podaniach.
- Nadwrażliwość na kompleks neurotoksyny lub pozostałe składniki leku.
- Powstanie oporności na leczenie.
- Rozpoznanie miastenii albo zespołu miastenicznego.
- Objawy uogólnionego zakażenia.
- Zapalenie w planowanym miejscu podania.
- Ciąża.
- Przyjmowanie leków hamujących transmisję nerwowo-mięśniową, np. aminoglikozydów.
Najczęściej zadawane pytania
Czy toksyna botulinowa trwale usuwa dystonię?
Nie usuwa przyczyny choroby. Czasowo zmniejsza nadmierną aktywność wybranych mięśni, dlatego efekt leczenia stopniowo wygasa i może wymagać kolejnych podań.
Jak często można otrzymać lek?
Częstotliwość ustala lekarz na podstawie stanu klinicznego i czasu utrzymywania efektu. Program dopuszcza maksymalnie cztery podania w ciągu roku.
Czy dawki różnych preparatów są takie same?
Nie. Jednostki poszczególnych produktów toksyny botulinowej nie są równoważne. Nie należy porównywać ich liczbowo ani samodzielnie przeliczać.
Dlaczego trzeba wykluczyć miastenię?
Miastenia i zespoły miasteniczne zaburzają transmisję nerwowo-mięśniową. Toksyna botulinowa również oddziałuje na tę transmisję, dlatego ich obecność może zwiększać ryzyko osłabienia mięśni.
Jak przygotować się do kwalifikacji?
Warto przygotować dokumentację neurologiczną, wyniki TK lub MRI, informacje o wcześniejszym leczeniu toksyną botulinową, listę wszystkich przyjmowanych leków oraz opis wpływu objawów na widzenie, mowę, pisanie, pracę, ból i codzienne funkcjonowanie.
Zobacz wszystkie programy lekoweŹródła i dokumenty
Źródło: załącznik B.28. „Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy”.
Wersja programu:
od stycznia 2021 r.
Aktualizacja redakcyjna:
2 października 2026 r.
Pełny opis programu B.28.
Kryteria kwalifikacji, maksymalne dawki, monitorowanie i zasady zakończenia leczenia.
Otwórz lub pobierz PDFZałącznik B.28.
LECZENIE DYSTONII OGNISKOWYCH I POŁOWICZEGO KURCZU TWARZY (ICD-10 G 24.3, G 24.4, G 24.5, G 24.8, G 51.3)
• Artykuł zaktualizowano:








Zostaw odpowiedź