Leczenie przewlekłego pierwotnego zespołu bólowego pęcherza moczowego
Program obejmuje leczenie pentozanu wielosiarczanem sodu dorosłych pacjentów z zespołem bolesnego pęcherza lub śródmiąższowym zapaleniem pęcherza, którzy spełniają szczegółowe kryteria kwalifikacji.
Na czym polega program B.178?
Program lekowy B.178 jest przeznaczony dla dorosłych pacjentów z przewlekłym pierwotnym zespołem bólowym pęcherza moczowego. W tej grupie mieszczą się chorzy z zespołem bolesnego pęcherza oraz śródmiąższowym zapaleniem pęcherza spełniającym kryteria określone w programie.
Typowe dolegliwości obejmują ból, ucisk lub dyskomfort odczuwany w związku z pęcherzem moczowym, częste oddawanie moczu, parcia naglące i konieczność oddawania moczu w nocy. Objawy mogą istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie, sen, pracę i życie społeczne chorego.
W ramach programu finansowane jest leczenie pentozanu wielosiarczanem sodu. Jest ono przeznaczone dla pacjentów, u których dolegliwości utrzymują się co najmniej 12 miesięcy, a odpowiednio długie leczenie zachowawcze nie przyniosło wystarczającej poprawy.
Kto kwalifikuje pacjenta?
Kwalifikacji do programu oraz późniejszej weryfikacji skuteczności terapii dokonuje lekarz urolog. W przypadku kobiet konieczne jest zasięgnięcie opinii ginekologa. Jeżeli sytuacja kliniczna tego wymaga, w procesie może uczestniczyć również specjalista leczenia bólu.
Kto może zostać objęty leczeniem?
Wszystkie kryteria kwalifikacji wymienione w programie muszą zostać spełnione łącznie. Samo występowanie bólu pęcherza lub częstomoczu nie wystarcza do włączenia terapii.
Kryteria kwalifikacji
- ukończenie 18. roku życia;
- rozpoznanie zespołu bolesnego pęcherza lub śródmiąższowego zapalenia pęcherza w kategorii 2B lub wyższej według ESSIC;
- cystoskopia oraz badanie anatomopatologiczne, jeżeli je wykonywano, nie mogą być starsze niż 12 miesięcy;
- uzyskanie co najmniej 11 punktów w kwestionariuszu objawów śródmiąższowego zapalenia pęcherza O’Leary-Sant – ICSI;
- uzyskanie wyniku wyższego niż 0 w każdym z ocenianych obszarów: bólu pęcherza, parcia na mocz, częstości oddawania moczu i nokturii;
- uzyskanie co najmniej 3 punktów w przynajmniej jednym z wymienionych obszarów kwestionariusza ICSI;
- występowanie co najmniej 15 mikcji na dobę, czyli przynajmniej 45 mikcji w ciągu trzech kolejnych dni;
- utrzymywanie się przez co najmniej 12 miesięcy bólu, ucisku lub dyskomfortu w obrębie miednicy, odczuwanego jako związanego z pęcherzem moczowym;
- potwierdzona nieskuteczność fizjoterapii, modyfikacji diety i nienarkotycznych leków przeciwbólowych stosowanych przez co najmniej sześć miesięcy;
- wykluczenie innych chorób mogących odpowiadać za ból pęcherza, parcia na mocz, częstomocz lub nokturię;
- brak pęcherza popromiennego, pęcherza neurogennego oraz nowotworu układu moczowo-płciowego w wywiadzie;
- ujemny wynik posiewu moczu;
- odpowiednia wydolność narządowa pozwalająca, w opinii lekarza, na bezpieczne rozpoczęcie terapii;
- brak przeciwwskazań do stosowania leku określonych w aktualnej Charakterystyce Produktu Leczniczego;
- brak istotnych chorób współistniejących lub stanów klinicznych uniemożliwiających bezpieczne prowadzenie terapii.
Ważne ograniczenie dotyczące glomerulacji
Program nie pozwala na zakwalifikowanie pacjenta z glomerulacjami, jeżeli nie wykonano biopsji pęcherza albo wynik biopsji był prawidłowy. Ocena cystoskopowa i anatomopatologiczna ma znaczenie dla właściwego sklasyfikowania postaci choroby według ESSIC.
Kontynuacja wcześniej rozpoczętego leczenia
Do programu mogą zostać włączeni także pacjenci wymagający kontynuowania terapii finansowanej wcześniej w inny sposób, z wyjątkiem leczenia prowadzonego w ramach trwających badań klinicznych.
Warunkiem jest spełnianie kryteriów programu w chwili rozpoczęcia leczenia pentozanu wielosiarczanem sodu.
Czym jest zespół bólowy pęcherza?
Przewlekły pierwotny zespół bólowy pęcherza to stan, w którym pacjent odczuwa ból, ucisk albo dyskomfort wiązany z pęcherzem moczowym, a dolegliwościom towarzyszą zwykle zaburzenia oddawania moczu. Wcześniej często używano określenia „śródmiąższowe zapalenie pęcherza”.
Rozpoznanie wymaga wykluczenia innych możliwych przyczyn objawów. Podobne dolegliwości mogą występować między innymi w zakażeniach dróg moczowych, kamicy, chorobach nowotworowych, schorzeniach neurologicznych albo chorobach narządów miednicy mniejszej.
Dlatego kwalifikacja do programu obejmuje nie tylko ocenę nasilenia objawów, lecz także badanie moczu, cystoskopię, badania obrazowe i – zależnie od sytuacji klinicznej – ocenę anatomopatologiczną materiału pobranego podczas biopsji.
Jak oceniane są objawy?
Program wykorzystuje dwa podstawowe narzędzia pozwalające ocenić nasilenie choroby i odpowiedź na leczenie: kwestionariusz ICSI oraz trzydniowy dzienniczek mikcji.
Ocenia ból pęcherza, parcia na mocz, częstość oddawania moczu oraz nokturię.
Dokumentuje liczbę i objętość mikcji, parcia naglące oraz ilość przyjmowanych płynów.
Uwzględnia charakter bólu, objawy z dróg moczowych i dolegliwości dotyczące narządów miednicy.
Co należy zapisywać w dzienniczku mikcji?
- liczbę oddawanych porcji moczu;
- objętość każdej mikcji;
- datę i godzinę oddania moczu;
- liczbę oraz nasilenie parć naglących;
- epizody nietrzymania moczu, jeżeli występują;
- ilość przyjmowanych płynów.
Dzienniczek przedstawiany podczas kwalifikacji i wizyt kontrolnych powinien obejmować trzy dni i nie może być starszy niż siedem dni.
Jak wygląda leczenie w programie?
W programie stosowany jest pentozanu wielosiarczan sodu w postaci kapsułek przyjmowanych doustnie. Sposób prowadzenia terapii, ewentualne przerwy oraz pozostałe decyzje dotyczące dawkowania powinny być zgodne z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego i oceną lekarza.
Dawkowanie określone w programie
- maksymalna dawka wynosi 300 mg na dobę;
- pacjent przyjmuje jedną kapsułkę zawierającą 100 mg leku trzy razy na dobę;
- kapsułkę należy przyjmować co najmniej godzinę przed posiłkiem albo dwie godziny po posiłku;
- lek należy popić wodą.
Pacjent nie powinien samodzielnie zmieniać dawki, odstawiać leczenia ani modyfikować godzin przyjmowania leku bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Badania wykonywane podczas kwalifikacji
Zakres kwalifikacji jest rozbudowany, ponieważ lekarz musi potwierdzić charakter choroby, ocenić jej nasilenie oraz wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.
Wywiad i ocena kliniczna
- określenie lokalizacji, rodzaju i nasilenia bólu oraz czynników, które go zwiększają;
- identyfikacja czynników wywołujących lub nasilających ból, w tym czynników dietetycznych;
- ocena objawów ze strony dolnych dróg moczowych;
- ocena objawów związanych z narządami miednicy mniejszej;
- ocena objawów za pomocą kwestionariusza O’Leary-Sant ICSI;
- badanie fizykalne wraz z badaniem neurourologicznym – per rectum albo per vaginam.
Badania dodatkowe
- badanie ogólne moczu;
- badanie bakteriologiczne moczu, czyli posiew;
- cystoskopia i ocena anatomopatologiczna wraz z klasyfikacją według ESSIC – dopuszczalny jest wynik nie starszy niż 12 miesięcy;
- trzydniowy dzienniczek mikcji, nie starszy niż siedem dni;
- badania obrazowe zgodne z zaleceniami dotyczącymi zespołu bolesnego pęcherza, co najmniej USG jamy brzusznej.
Kiedy potrzebna jest konsultacja kardiologiczna?
Konsultacja kardiologiczna jest wymagana w przypadku pacjentów przewlekle przyjmujących leki wpływające na krzepnięcie krwi: przeciwzakrzepowe, pochodne heparyny, trombolityczne lub przeciwpłytkowe, a także kwas acetylosalicylowy albo niesteroidowe leki przeciwzapalne.
Z tego wymagania wyłączono stosowanie kwasu acetylosalicylowego w dawce poniżej 100 mg oraz doraźne przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Jak monitorowane jest leczenie?
Podczas wizyt kontrolnych lekarz ocenia zarówno nasilenie objawów, jak i bezpieczeństwo stosowania leku. Istotną częścią monitorowania jest regularne prowadzenie dzienniczka mikcji.
| Element kontroli | Zakres oceny |
|---|---|
| Wywiad lekarski | Lokalizacja, rodzaj i nasilenie bólu, czynniki nasilające dolegliwości, objawy ze strony dróg moczowych i narządów miednicy mniejszej. |
| Kwestionariusz ICSI | Ocena bólu pęcherza, parć na mocz, częstości mikcji i nokturii. |
| Badanie fizykalne | Badanie wraz z oceną neurourologiczną per rectum albo per vaginam. |
| Badania moczu | Badanie ogólne oraz badanie bakteriologiczne moczu. |
| Dzienniczek mikcji | Trzydniowy zapis liczby, objętości i czasu mikcji, parć naglących, nietrzymania moczu oraz przyjmowanych płynów. |
| Badania obrazowe | Badania zgodne z zaleceniami, co najmniej USG jamy brzusznej. |
| Kontrola okulistyczna | Ocena w kierunku makulopatii barwnikowej, obejmująca badanie pola widzenia, dna oka, elektroretinogram i angiografię fluoresceinową. |
| Konsultacja kardiologiczna | W razie stosowania leków wpływających na krzepnięcie krwi, zgodnie z decyzją lekarza prowadzącego. |
Jak często odbywają się wizyty?
Odbywają się co cztery tygodnie i obejmują ocenę skuteczności leczenia.
Odbywają się co trzy miesiące albo wcześniej, jeżeli istnieją wskazania medyczne.
Pierwsza po sześciu miesiącach leczenia, następne co 12 miesięcy lub wcześniej.
Dlaczego potrzebne są badania okulistyczne?
W trakcie stosowania pentozanu wielosiarczanu sodu konieczna jest kontrola okulistyczna ukierunkowana na wczesne wykrycie makulopatii barwnikowej. Jest to zmiana dotycząca centralnej części siatkówki, która może wpływać na jakość widzenia.
Pierwsza konsultacja okulistyczna przewidziana jest po sześciu miesiącach stosowania leku. Kolejne powinny odbywać się co 12 miesięcy, chyba że lekarz stwierdzi wskazania do wcześniejszej kontroli.
Zakres kontroli okulistycznej
- badanie pola widzenia;
- badanie dna oka;
- elektroretinogram;
- angiografia fluoresceinowa.
Stwierdzenie istotnych zmian okulistycznych i rozpoznanie makulopatii barwnikowej stanowi kryterium wyłączenia pacjenta z programu.
Co uniemożliwia włączenie do programu?
- brak wyniku anatomopatologicznego biopsji pęcherza albo prawidłowy wynik biopsji u pacjenta z postacią choroby przebiegającą z glomerulacjami;
- brak udokumentowanej próby leczenia zachowawczego trwającej co najmniej sześć miesięcy;
- udokumentowany czas trwania choroby krótszy niż 12 miesięcy.
Kiedy pacjent zostaje wyłączony z programu?
Terapia trwa do czasu, gdy lekarz prowadzący podejmie decyzję o wyłączeniu pacjenta na podstawie kryteriów programu.
Kryteria wyłączenia
- brak poprawy po sześciu miesiącach terapii, rozumiany jako niezmieniony albo wyższy wynik ICSI w porównaniu z wynikiem uzyskanym podczas kwalifikacji;
- pogorszenie odnotowane podczas dwóch kolejnych wizyt, czyli zwiększenie wyniku ICSI o co najmniej jeden punkt w porównaniu z poprzednią wizytą;
- zwiększenie całkowitej liczby mikcji o więcej niż 10 procent względem wartości wyjściowej, utrzymujące się podczas dwóch kolejnych wizyt;
- nieprowadzenie dzienniczka mikcji;
- nadwrażliwość na pentozanu wielosiarczan sodu albo którąkolwiek substancję pomocniczą;
- stwierdzenie istotnych zmian okulistycznych i rozpoznanie makulopatii barwnikowej;
- ciąża albo karmienie piersią;
- brak współpracy lub nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich, zwłaszcza dotyczących okresowych badań kontrolnych.
Najczęściej zadawane pytania
Czy sam przewlekły ból pęcherza wystarcza do kwalifikacji?
Nie. Pacjent musi spełnić łącznie wszystkie kryteria programu. Konieczne są między innymi odpowiednie wyniki klasyfikacji ESSIC i kwestionariusza ICSI, udokumentowana częstość mikcji, co najmniej dwunastomiesięczny czas trwania choroby oraz nieskuteczność wcześniejszego leczenia zachowawczego.
Czy przed leczeniem trzeba wykonać cystoskopię?
Program wymaga oceny cystoskopowej wraz z kwalifikacją według ESSIC. Dopuszczalny jest wynik archiwalny, ale nie może być starszy niż 12 miesięcy.
Jak długo musi trwać wcześniejsze leczenie zachowawcze?
Wymagane jest potwierdzenie braku skuteczności fizjoterapii, modyfikacji diety oraz nienarkotycznych leków przeciwbólowych. Leczenie zachowawcze powinno trwać co najmniej sześć miesięcy.
Jak przyjmuje się pentozanu wielosiarczan sodu?
Maksymalna dawka określona w programie wynosi 300 mg na dobę: jedna kapsułka 100 mg trzy razy dziennie. Kapsułkę należy przyjąć co najmniej godzinę przed jedzeniem albo dwie godziny po posiłku i popić wodą.
Dlaczego trzeba prowadzić dzienniczek mikcji?
Dzienniczek pozwala obiektywnie ocenić liczbę i objętość mikcji, parcia naglące oraz zmiany występujące podczas leczenia. Jego nieprowadzenie jest jednym z kryteriów wyłączenia z programu.
Kiedy oceniana jest skuteczność terapii?
Pierwsze trzy wizyty kontrolne odbywają się co cztery tygodnie. Następnie kontrole przeprowadzane są co trzy miesiące albo wcześniej, jeżeli istnieją wskazania. Brak poprawy po sześciu miesiącach może być podstawą zakończenia terapii.
Czy podczas leczenia potrzebna jest kontrola wzroku?
Tak. Pierwsza konsultacja okulistyczna odbywa się po sześciu miesiącach leczenia, a następne zasadniczo co 12 miesięcy. Kontrole służą wczesnemu rozpoznaniu makulopatii barwnikowej.
Gdzie można skorzystać z programu B.178?
Leczenie prowadzą placówki posiadające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na realizację programu lekowego B.178. Nie każdy oddział urologiczny ani każda poradnia urologiczna realizuje ten program.
Informacji o aktualnych placówkach udzielają oddziały wojewódzkie NFZ. Pacjent może również zapytać lekarza urologa prowadzącego diagnostykę o najbliższy ośrodek realizujący program.
Co warto zabrać na wizytę kwalifikacyjną?
- wynik cystoskopii oraz biopsji pęcherza, jeżeli została wykonana;
- wynik klasyfikacji według ESSIC;
- wyniki badań moczu i badań obrazowych;
- uzupełniony trzydniowy dzienniczek mikcji;
- dokumentację dotyczącą wcześniejszej fizjoterapii, modyfikacji diety i stosowanych leków przeciwbólowych;
- listę wszystkich przyjmowanych leków, w szczególności preparatów wpływających na krzepnięcie krwi;
- dokumentację dotyczącą chorób współistniejących.
Źródła i dokumenty
Pełna treść programu B.178
Pobierz dokument zawierający szczegółowe kryteria kwalifikacji, zasady dawkowania, zakres badań oraz kryteria kontynuacji i zakończenia terapii.
Pobierz program B.178 w PDF
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji
lekarskiej. O zakwalifikowaniu pacjenta do programu, sposobie
prowadzenia terapii oraz jej kontynuacji decyduje lekarz w ośrodku
realizującym program, na podstawie stanu klinicznego, dokumentacji
medycznej i obowiązujących kryteriów.
Aktualizacja strony: 5 października 2026 r.
Załącznik B.178.
LECZENIE PRZEWLEKŁEGO PIERWOTNEGO ZESPOŁU BÓLOWEGO PĘCHERZA MOCZOWEGO (ICD-10: N30.1)
• Artykuł zaktualizowano: