Leczenie pacjentów z niereagującym lub opornym na leczenie zakażeniem CMV
Program umożliwia leczenie maribawirem dorosłych pacjentów po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych lub narządu litego, u których zakażenie wirusem cytomegalii nie odpowiedziało na wcześniejsze leczenie przeciwwirusowe.
Na czym polega program B.168?
Program B.168 jest przeznaczony dla dorosłych pacjentów po przeszczepieniu, u których zakażenie CMV pozostaje aktywne mimo wcześniejszego zastosowania leków przeciwwirusowych. W programie maribawir jest stosowany w drugiej albo kolejnej linii leczenia.
Kwalifikacji dokonuje lekarz prowadzący. Ten sam lekarz ocenia skuteczność i bezpieczeństwo terapii na wizytach odbywających się co 14 dni, z dopuszczalnym przesunięciem o dwa dni.
Czym jest wirus cytomegalii?
Cytomegalowirus, w skrócie CMV, należy do rodziny herpeswirusów. Po pierwotnym zakażeniu pozostaje w organizmie w stanie utajenia i może ponownie się uaktywnić, gdy odporność jest osłabiona.
U wielu zdrowych osób zakażenie przebiega bezobjawowo. Po przeszczepieniu sytuacja jest inna: stosowane leki immunosupresyjne zmniejszają aktywność układu odpornościowego, aby zapobiec odrzuceniu przeszczepu. Jednocześnie zwiększa to ryzyko reaktywacji CMV i rozwoju choroby narządowej.
Wiremia CMV
Obecność materiału genetycznego wirusa we krwi oznacza się ilościowo metodą qPCR. Wynik służy do oceny aktywności zakażenia.
Choroba narządowa
CMV może zajmować między innymi przewód pokarmowy, płuca, wątrobę lub inne narządy i zagrażać funkcji przeszczepu.
Szczególne ryzyko
Aktywne zakażenie może zwiększać ryzyko powikłań, innych zakażeń oraz pogorszenia czynności przeszczepionego narządu.
Co oznacza zakażenie niereagujące na leczenie?
Program nie opiera kwalifikacji wyłącznie na obecności CMV. Wcześniejsze leczenie musi okazać się niewystarczająco skuteczne. Ocenia się przede wszystkim zmianę poziomu CMV-DNA oraz – przy chorobie narządowej – stan kliniczny pacjenta.
Wcześniejsze leczenie może obejmować gancyklowir, walgancyklowir, foskarnet albo cydofowir. W okresie ocenianym przed kwalifikacją dopuszczalne jest ich stosowanie sekwencyjne.
Kto może zostać zakwalifikowany?
Wszystkie kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie.
Jak program definiuje nieskuteczność wcześniejszego leczenia?
Brak spadku wiremii po 14 dniach
Po co najmniej 14 dniach leczenia gancyklowirem, walgancyklowirem, foskarnetem lub cydofowirem CMV-DNA nie zmniejszyło się o co najmniej 1 log względem wartości wyjściowej.
Brak poprawy po 21 dniach
U pacjenta po przeszczepieniu narządu litego z histologicznie potwierdzoną chorobą narządową nie nastąpiła poprawa albo objawy się nasiliły, a po co najmniej 21 dniach wiremia nie spadła o co najmniej 1 log.
Pozostałe warunki rozpoczęcia leczenia
- wykluczenie inwazyjnej choroby CMV obejmującej ośrodkowy układ nerwowy;
- wykluczenie CMV zajmującego siatkówkę;
- brak istotnych chorób współistniejących uniemożliwiających terapię;
- brak niedopuszczalnych interakcji z równocześnie stosowanymi lekami;
- wykluczenie ciąży i okresu karmienia piersią;
- zgoda na stosowanie antykoncepcji zgodnie z aktualną ChPL.
Jak działa maribawir?
Maribawir jest lekiem przeciwwirusowym hamującym białkową kinazę pUL97 wirusa CMV. Białko to uczestniczy w procesach potrzebnych wirusowi do namnażania. Zablokowanie jego działania ogranicza replikację CMV.
Mechanizm maribawiru różni się od mechanizmu części leków stosowanych wcześniej w terapii zakażenia CMV. Dzięki temu może stanowić opcję dla pacjentów, u których wcześniejsze leczenie nie przyniosło oczekiwanego spadku wiremii.
Jak długo trwa leczenie?
8 tygodni
Standardowy czas terapii wynosi 8 tygodni, z dopuszczalnym przesunięciem wynoszącym 2 dni.
Maksymalnie 12 tygodni
W uzasadnionej sytuacji leczenie może zostać przedłużone do maksymalnie 12 tygodni, również z tolerancją 2 dni.
Decyzję o czasie terapii oraz jej zakończeniu podejmuje lekarz prowadzący na podstawie wyników qPCR, obrazu klinicznego, bezpieczeństwa leczenia i kryteriów programu.
Badania przed rozpoczęciem leczenia
Ocena zakażenia CMV
- ilościowe oznaczenie CMV-DNA z krwi pełnej albo osocza;
- badanie metodą qPCR;
- wykonanie oznaczenia nie później niż 3 dni przed rozpoczęciem terapii;
- badanie dna oka lub inne badanie okulistyczne przy podejrzeniu zajęcia siatkówki.
Ocena krwi, wątroby i nerek
- morfologia krwi z rozmazem;
- bilirubina i albumina;
- INR;
- ALT i AST;
- kreatynina;
- eGFR.
U pacjentów po przeszczepieniu narządu litego określana jest również klasa Childa-Pugha, służąca ocenie wydolności wątroby.
Monitorowanie podczas terapii
Badania kontrolne wykonuje się co 14 dni, z tolerancją ±2 dni, od rozpoczęcia leczenia do jego zakończenia.
| Badanie | Dlaczego jest wykonywane? |
|---|---|
| CMV-DNA metodą qPCR | Pozwala ocenić zmianę wiremii i skuteczność leczenia. |
| Morfologia z rozmazem | Służy kontroli liczby krwinek i bezpieczeństwa terapii. |
| ALT i AST | Pozwalają monitorować czynność i ewentualne uszkodzenie wątroby. |
| Kreatynina | Pomaga ocenić funkcję nerek podczas leczenia. |
| Stężenia leków immunosupresyjnych | Umożliwiają ograniczenie ryzyka interakcji i nieprawidłowego stężenia leków o wąskim indeksie terapeutycznym. |
Dlaczego badania CMV-DNA muszą być porównywalne?
Wyniki wiremii służą do podejmowania decyzji o kontynuowaniu lub zakończeniu leczenia. Aby można było je prawidłowo porównywać, program wymaga zachowania tych samych warunków oznaczania.
- badania powinny być wykonywane w tym samym laboratorium;
- laboratorium powinno stosować tę samą dolną granicę oznaczalności;
- przez cały okres należy wykorzystywać ten sam materiał: zawsze krew pełną albo zawsze osocze;
- powinna być stosowana ta sama metoda ilościowa qPCR.
Maribawir a leki immunosupresyjne
Pacjenci po przeszczepieniu często przyjmują leki o wąskim indeksie terapeutycznym. Oznacza to, że stosunkowo niewielka zmiana stężenia może prowadzić do nieskuteczności albo toksyczności.
Podczas leczenia maribawirem program wymaga oznaczania stężeń leków immunosupresyjnych będących substratami CYP3A lub P-gp, między innymi:
- takrolimusu;
- cyklosporyny;
- sirolimusu;
- ewerolimusu.
Jak oceniana jest skuteczność leczenia?
14. dzień leczenia
CMV-DNA powinno zmniejszyć się o co najmniej 1 log względem wyniku oznaczonego przy włączeniu do programu.
Na kolejnych wizytach wiremia nie powinna rosnąć względem wartości wyjściowej.
Dwa kolejne ujemne oznaczenia
Terapię uznaje się za skuteczną, gdy podczas dwóch kolejnych wizyt poziom CMV-DNA znajduje się poniżej dolnego progu oznaczalności stosowanej metody.
Kiedy leczenie zostaje zakończone?
- gdy CMV-DNA jest niewykrywalne w dwóch kolejnych pomiarach wykonanych na następujących po sobie wizytach;
- gdy pojawią się kliniczne objawy nieskuteczności terapii;
- gdy rozwinie się zakażenie CMV obejmujące ośrodkowy układ nerwowy;
- gdy wystąpi zapalenie siatkówki wymagające innego leczenia ogólnoustrojowego albo doszklistkowego;
- gdy inna choroba lub stan uniemożliwiają kontynuowanie terapii;
- po wystąpieniu nadwrażliwości na lek;
- przy nieakceptowalnej albo zagrażającej życiu toksyczności;
- w przypadku ciąży albo karmienia piersią;
- przy braku współpracy lub niewykonywaniu wymaganych badań.
Jakie rozpoznania obejmuje program?
| Kod ICD-10 | Zakres rozpoznania |
|---|---|
| B25.0 | Zapalenie płuc wywołane przez wirusa cytomegalii. |
| B25.1 | Zapalenie wątroby wywołane przez CMV. |
| B25.2 | Zapalenie trzustki wywołane przez CMV. |
| B25.8 | Inne choroby wywołane przez wirusa cytomegalii. |
| B25.9 | Choroba wywołana przez CMV, nieokreślona. |
Jak przygotować się do kwalifikacji?
Dokumentacja zakażenia
- wyniki kolejnych oznaczeń CMV-DNA;
- nazwa laboratorium i rodzaj badanego materiału;
- wyniki badań histologicznych przy chorobie narządowej;
- opisy objawów i powikłań CMV.
Historia leczenia
- nazwy wcześniej stosowanych leków przeciwwirusowych;
- daty rozpoczęcia i zakończenia terapii;
- dawki oraz ewentualne zmiany leczenia;
- działania niepożądane;
- pełna lista leków immunosupresyjnych.
Najczęściej zadawane pytania
Czy program obejmuje każdą osobę z dodatnim CMV-DNA?
Czy maribawir jest leczeniem pierwszego wyboru?
Co oznacza oznaczenie CMV-DNA metodą qPCR?
Dlaczego kontrola odbywa się co 14 dni?
Jak długo można przyjmować maribawir?
Dlaczego monitoruje się stężenie takrolimusu?
Czy program obejmuje zapalenie siatkówki wywołane CMV?
Kto kwalifikuje pacjenta do programu?
Gdzie można skorzystać z programu B.168?
Program jest realizowany w wyspecjalizowanych ośrodkach transplantacyjnych, hematologicznych i zakaźnych, które mają umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na prowadzenie programu B.168.
Dokument programu B.168
Podstawą opracowania jest program lekowy B.168 „Leczenie pacjentów z niereagującym lub opornym na leczenie zakażeniem wirusem cytomegalii (CMV)”, obejmujący kody ICD-10 B25.0, B25.1, B25.2, B25.8 i B25.9, w wersji obowiązującej od kwietnia 2025 r.
Pełny dokument określa kryteria kwalifikacji, zasady stosowania maribawiru, częstotliwość oznaczeń CMV-DNA, monitorowanie interakcji oraz warunki zakończenia leczenia.
Pobierz pełny opis programu B.168
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O kwalifikacji, wyborze leku, dawkowaniu, monitorowaniu i kontynuacji leczenia decyduje lekarz na podstawie aktualnego programu, Charakterystyki Produktu Leczniczego i indywidualnego stanu pacjenta.
Aktualizacja strony: 5 października 2026 r.
- O programie B.168
- Czym jest CMV?
- Zakażenie niereagujące
- Kryteria kwalifikacji
- Wcześniejsze leczenie
- Jak działa maribawir?
- Czas leczenia
- Badania kwalifikacyjne
- Monitorowanie terapii
- Porównywalność qPCR
- Leki immunosupresyjne
- Ocena skuteczności
- Zakończenie leczenia
- Kody ICD-10
- Pytania i odpowiedzi
- Gdzie się leczyć?
- Dokument programu
Załącznik B.168.
LECZENIE PACJENTÓW Z NIEREAGUJĄCYM LUB OPORNYM NA LECZENIE ZAKAŻENIEM WIRUSEM CYTOMEGALII (CMV) (ICD-10: B25.0, B25.1, B25.2, B25.8, B25.9)
• Artykuł zaktualizowano:








Zostaw odpowiedź