Leczenie pacjentów z zakrzepową plamicą małopłytkową
Program obejmuje leczenie immunologicznej zakrzepowej plamicy małopłytkowej kaplacyzumabem oraz enzymatyczną terapię zastępczą u dzieci i dorosłych z wrodzoną postacią choroby.
Na czym polega program B.164?
Program B.164 finansuje leczenie pacjentów z zakrzepową plamicą małopłytkową, nazywaną TTP. Jest to rzadka, potencjalnie zagrażająca życiu mikroangiopatia zakrzepowa związana z bardzo małą aktywnością enzymu ADAMTS13.
Niedobór ADAMTS13 sprzyja powstawaniu drobnych zakrzepów w małych naczyniach krwionośnych. Prowadzi to do zużywania płytek krwi, uszkodzenia krwinek czerwonych i niedokrwienia narządów. Choroba może powodować objawy neurologiczne, zaburzenia czynności nerek, gorączkę, osłabienie i inne ostre powikłania.
Dwie części programu
Immunologiczna TTP
Nabyta postać choroby, w której powstają autoprzeciwciała hamujące aktywność ADAMTS13. W programie stosuje się kaplacyzumab wraz z wymianą osocza i immunosupresją.
Przejdź do części o iTTP →Wrodzona TTP
Dziedziczna postać wynikająca z niedoboru ADAMTS13. Program obejmuje profilaktyczną terapię zastępczą oraz leczenie ostrych epizodów rekombinowanym ADAMTS13.
Przejdź do części o wrodzonej TTP →Jakie znaczenie ma enzym ADAMTS13?
ADAMTS13 rozcina duże cząsteczki czynnika von Willebranda, uczestniczącego w procesie krzepnięcia. Gdy aktywność tego enzymu jest bardzo mała, duże cząsteczki czynnika von Willebranda mogą nadmiernie wiązać płytki krwi. W małych naczyniach powstają wówczas zakrzepy, które zaburzają przepływ krwi.
Małopłytkowość
Płytki są zużywane podczas tworzenia drobnych zakrzepów, dlatego ich liczba we krwi może gwałtownie się zmniejszyć.
Hemoliza
Krwinki czerwone ulegają mechanicznemu uszkodzeniu w zmienionych naczyniach. W rozmazie mogą być widoczne fragmenty krwinek nazywane schistocytami.
Niedokrwienie
Mikrozakrzepy mogą zaburzać przepływ krwi przez mózg, serce, nerki i inne narządy, powodując różnorodne objawy.
Leczenie immunologicznej zakrzepowej plamicy małopłytkowej
Kaplacyzumab stosowany razem z wymianą osocza i immunosupresją.
Jak leczona jest immunologiczna TTP?
W programie finansowane jest leczenie epizodu nabytej, immunologicznej TTP przy użyciu kaplacyzumabu. Lek nie jest stosowany samodzielnie. Stanowi część leczenia skojarzonego, obejmującego wymianę osocza oraz immunosupresję.
Ograniczenie powstawania mikrozakrzepów
Kaplacyzumab hamuje oddziaływanie czynnika von Willebranda z płytkami krwi. Dawkowanie odbywa się zgodnie z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego.
Wymiana osocza i immunosupresja
Wymiana osocza uzupełnia ADAMTS13 i pomaga usuwać przeciwciała. Immunosupresja służy ograniczeniu procesu autoimmunologicznego prowadzącego do zahamowania aktywności enzymu.
Kto może otrzymać kaplacyzumab?
Wszystkie kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie. Do programu kwalifikuje lekarz prowadzący.
Próbkę osocza do oznaczenia aktywności ADAMTS13 i inhibitora należy pobrać przed rozpoczęciem wymiany osocza. Wynik powinien być uzyskany w ciągu 5 dni od rozpoczęcia wymiany osocza, a czas oczekiwania nie może przekroczyć 7 dni.
Co należy wykluczyć przed kwalifikacją?
Inne przyczyny małopłytkowości
- infekcję jelitową wywołaną przez E. coli;
- mikroangiopatię związaną z przeszczepieniem komórek krwiotwórczych, szpiku lub narządu;
- rozpoznaną albo podejrzewaną posocznicę;
- rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe;
- przewlekłą małopłytkowość immunologiczną.
Pozostałe przeciwwskazania
- atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy;
- wysokie ryzyko krwawienia wynikające z przyczyn innych niż małopłytkowość;
- ciążę.
Trzy możliwe etapy leczenia kaplacyzumabem
| Etap | Czas trwania | Na czym polega? |
|---|---|---|
| Etap pierwszy | Podczas wymiany osocza | Kaplacyzumab jest podawany przez cały okres leczenia z wykorzystaniem wymiany osocza. |
| Etap drugi | 30 dni | Leczenie jest kontynuowane przez kolejne 30 dni od zakończenia wymiany osocza. |
| Etap trzeci – opcjonalny | Maksymalnie 28 dni | Dotyczy pacjentów, u których po etapie drugim aktywność ADAMTS13 nadal wynosi poniżej 20%. Leczenie trwa do pierwszego wyniku ADAMTS13 wynoszącego co najmniej 30%, ale nie dłużej niż 4 tygodnie. |
Badania przy kwalifikacji do leczenia iTTP
Potwierdzenie rozpoznania
- aktywność ADAMTS13;
- obecność inhibitora anty-ADAMTS13;
- morfologia krwi z rozmazem i oceną schistocytów;
- liczba płytek krwi;
- aktywność LDH;
- stężenie kreatyniny.
Ocena bezpieczeństwa
- aktywność ALT;
- HBsAg i HBcAb;
- HBV-DNA przy dodatnim HBsAg lub HBcAb;
- przeciwciała anty-HCV;
- HCV-RNA przy dodatnim wyniku anty-HCV;
- przeciwciała anty-HIV w surowicy.
Monitorowanie leczenia immunologicznej TTP
| Okres leczenia | Częstotliwość | Badania |
|---|---|---|
| Etap pierwszy Wymiana osocza |
Codziennie | Morfologia krwi z rozmazem. |
| Etap pierwszy Wymiana osocza |
Raz w tygodniu | LDH, kreatynina, haptoglobina i ALT. |
| Etap drugi 30 dni po wymianie osocza |
Raz w tygodniu | ADAMTS13, morfologia z rozmazem, LDH, kreatynina, haptoglobina i ALT. |
| Etap trzeci Leczenie przedłużone |
Raz w tygodniu | ADAMTS13, LDH, kreatynina i morfologia krwi z rozmazem. |
Kiedy leczenie kaplacyzumabem zostaje zakończone?
- przy aktywnym, istotnym klinicznie krwawieniu podczas terapii;
- po wystąpieniu nadwrażliwości na lek;
- gdy choroba lub stan kliniczny uniemożliwiają dalsze leczenie;
- gdy wynik próbki pobranej przed wymianą osocza pokaże aktywność ADAMTS13 wynoszącą co najmniej 10%;
- gdy nie zostanie potwierdzona obecność inhibitora ADAMTS13;
- gdy podczas opcjonalnego trzeciego etapu aktywność ADAMTS13 osiągnie co najmniej 30%;
- w przypadku ciąży;
- po wystąpieniu ciężkich działań niepożądanych;
- przy braku współpracy lub nieprzestrzeganiu zaleceń lekarskich.
Leczenie wrodzonej zakrzepowej plamicy małopłytkowej
Enzymatyczna terapia zastępcza rekombinowanym ADAMTS13 u dzieci i dorosłych.
Czym jest wrodzona TTP?
Wrodzona zakrzepowa plamica małopłytkowa, określana także jako cTTP, jest rzadką chorobą dziedziczną. Wynika ze zmian genetycznych prowadzących do znacznego niedoboru aktywności ADAMTS13. W przeciwieństwie do postaci immunologicznej niedobór nie jest spowodowany działaniem autoprzeciwciał.
Choroba może przebiegać z ostrymi epizodami, ale także powodować przewlekłe lub podostre objawy. Leczenie rekombinowanym ADAMTS13 może być stosowane profilaktycznie albo podczas ostrego epizodu.
Kto może otrzymać enzymatyczną terapię zastępczą?
Program obejmuje zarówno pacjentów pediatrycznych, jak i dorosłych. Wszystkie kryteria kwalifikacji muszą zostać spełnione łącznie.
ADAMTS13 poniżej 10%
Badanie musi potwierdzić bardzo małą aktywność enzymu ADAMTS13.
Brak inhibitora
Należy wykluczyć obecność neutralizującego inhibitora ADAMTS13, co odróżnia wrodzoną postać od immunologicznej TTP.
Wydolność narządowa
Wyniki badań laboratoryjnych muszą pozwalać, w ocenie lekarza, na bezpieczne rozpoczęcie terapii.
Jak wygląda leczenie wrodzonej TTP?
Zapobieganie epizodom
Standardowa dawka wynosi 40 IU/kg masy ciała raz na dwa tygodnie.
Na podstawie odpowiedzi klinicznej częstotliwość można zwiększyć do 40 IU/kg raz w tygodniu.
Leczenie interwencyjne
- 40 IU/kg masy ciała w dniu pierwszym;
- 20 IU/kg masy ciała w dniu drugim;
- od dnia trzeciego 15 IU/kg raz na dobę, kontynuowane przez dwa dni po ustąpieniu ostrego zdarzenia.
Badania przed rozpoczęciem terapii
Rozpoznanie i aktywność choroby
- aktywność ADAMTS13;
- obecność inhibitora anty-ADAMTS13;
- LDH;
- kreatynina;
- bilirubina całkowita;
- morfologia krwi z rozmazem;
- ALT.
Badania bezpieczeństwa
- HBsAg i HBcAb;
- HBV-DNA, jeżeli wyniki przesiewowe są dodatnie;
- przeciwciała anty-HCV;
- HCV-RNA przy dodatnich przeciwciałach anty-HCV;
- przeciwciała anty-HIV;
- test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym.
Monitorowanie wrodzonej TTP
| Sytuacja kliniczna | Częstotliwość | Zakres monitorowania |
|---|---|---|
| Leczenie profilaktyczne | Nie rzadziej niż raz na 3 miesiące | LDH, kreatynina, bilirubina, morfologia z rozmazem i ALT. Aktywność ADAMTS13 oznacza się nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy. |
| Ostry epizod TTP | Raz dziennie | LDH, kreatynina, bilirubina, morfologia z rozmazem i ALT. Badania ADAMTS13 i inhibitora wykonuje się według odrębnych zasad oraz decyzji lekarza. |
| Inhibitor anty-ADAMTS13 | Według decyzji lekarza | Badanie wykonywane zależnie od sytuacji klinicznej i podejrzenia pojawienia się przeciwciał neutralizujących. |
Jak oceniana jest skuteczność terapii?
Skuteczność leczenia ocenia się inaczej w profilaktyce, a inaczej podczas ostrego epizodu.
- liczona jest liczba ostrych epizodów TTP podczas profilaktyki;
- oceniana jest proporcja epizodów odpowiadających na rADAMTS13;
- sprawdza się, czy konieczne było zastosowanie innego preparatu zawierającego ADAMTS13;
- mierzony jest czas od rozpoczęcia leczenia do ustąpienia ostrego epizodu;
- monitorowana jest liczba epizodów podostrych oraz objawy neurologiczne, nerkowe i ogólne.
Muszą być spełnione łącznie dwa warunki: spadek liczby płytek o co najmniej 50% względem wartości wyjściowej lub liczba płytek poniżej 100 000/µl oraz wzrost LDH powyżej dwukrotności wartości wyjściowej lub dwukrotności górnej granicy normy.
Podostry epizod TTP
Do rozpoznania podostrego epizodu wymagane jest spełnienie co najmniej dwóch kryteriów, w tym przynajmniej jednego laboratoryjnego:
- spadek liczby płytek o co najmniej 25% albo poniżej 150 000/µl;
- wzrost LDH powyżej 1,5-krotności wartości wyjściowej albo 1,5-krotności górnej granicy normy;
- wystąpienie klinicznych objawów TTP.
Jakie objawy są monitorowane?
Objawy neurologiczne
Mogą obejmować dezorientację, zaburzenia głosu i mowy, ogniskowe albo uogólnione zaburzenia ruchowe oraz drgawki.
Zaburzenia nerkowe
W programie uwzględnia się wzrost stężenia kreatyniny w surowicy powyżej 1,5-krotności wartości wyjściowej.
Objawy ogólne
Ocenia się między innymi gorączkę wynoszącą co najmniej 38°C, bóle brzucha oraz utrzymujące się zmęczenie lub senność.
Wyniki laboratoryjne
Kluczowe znaczenie mają zmiany liczby płytek, LDH, kreatyniny, bilirubiny i parametrów morfologii krwi.
Kiedy leczenie wrodzonej TTP może zostać zakończone?
- gdy wystąpią dwa samoistne ostre epizody TTP w ciągu dowolnych 12 miesięcy terapii profilaktycznej;
- gdy laboratoryjne objawy TTP nie ustąpią w ciągu 30 dni od pierwszego podania leku;
- gdy zostanie wykryty inhibitor neutralizujący ADAMTS13;
- po wystąpieniu nadwrażliwości na lek;
- gdy choroba lub stan pacjenta uniemożliwiają dalszą terapię;
- po wystąpieniu ciężkich działań niepożądanych;
- przy braku współpracy lub nieprzestrzeganiu zaleceń.
Immunologiczna i wrodzona TTP – najważniejsze różnice
| Cecha | Immunologiczna TTP | Wrodzona TTP |
|---|---|---|
| Przyczyna niedoboru ADAMTS13 | Autoprzeciwciała hamujące działanie enzymu | Wrodzony, genetycznie uwarunkowany niedobór enzymu |
| Inhibitor ADAMTS13 | Powinien być obecny | Powinien zostać wykluczony |
| Leczenie w programie | Kaplacyzumab z wymianą osocza i immunosupresją | Enzymatyczna terapia zastępcza rADAMTS13 |
| Charakter leczenia | Leczenie ostrego epizodu i okresu po jego opanowaniu | Profilaktyka oraz leczenie ostrych epizodów |
| Wiek | Od 12 lat, przy masie ciała co najmniej 40 kg | Pacjenci pediatryczni i dorośli |
Najczęściej zadawane pytania
Czy TTP i małopłytkowość immunologiczna to ta sama choroba?
Czy trzeba czekać na wynik ADAMTS13 przed rozpoczęciem leczenia?
Dlaczego w iTTP wykonuje się wymianę osocza?
Czy kaplacyzumab zastępuje wymianę osocza?
Czy nawrót iTTP pozwala na ponowne leczenie?
Czy wrodzoną TTP można leczyć profilaktycznie?
Czy wrodzona TTP dotyczy tylko dzieci?
Kto kwalifikuje pacjenta do programu?
Gdzie można skorzystać z programu B.164?
Program realizują wyspecjalizowane ośrodki hematologiczne i placówki mające odpowiednią umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. W ostrym epizodzie TTP leczenie najczęściej rozpoczyna się w warunkach szpitalnych ze względu na konieczność pilnej diagnostyki, wymiany osocza i ścisłego monitorowania.
Dokument programu B.164
Podstawą opracowania jest program lekowy B.164 „Leczenie pacjentów z zakrzepową plamicą małopłytkową”, ICD-10 M31.1, w wersji obowiązującej od stycznia 2026 r.
Pełny dokument zawiera szczegółowe kryteria kwalifikacji, schematy dawkowania, wymagane badania, zasady monitorowania oraz kryteria zakończenia leczenia.
Pobierz pełny opis programu B.164
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O kwalifikacji, wyborze leku, dawkowaniu, monitorowaniu i kontynuacji leczenia decyduje lekarz na podstawie aktualnego programu, Charakterystyki Produktu Leczniczego i indywidualnego stanu pacjenta.
Aktualizacja strony: 5 października 2026 r.
Załącznik B.164.
LECZENIE PACJENTÓW Z ZAKRZEPOWĄ PLAMICĄ MAŁOPŁYTKOWĄ (ICD-10: M31.1)
• Artykuł zaktualizowano: