Program lekowy B.152.FM Choroby rzadkie / hepatologia
Leczenie pacjentów z postępującą rodzinną cholestazą wewnątrzwątrobową
Program obejmuje leczenie pacjentów z postępującą rodzinną cholestazą wewnątrzwątrobową typu 1 lub typu 2, czyli PFIC-1 albo PFIC-2. W programie finansowany jest odewiksybat.
Najważniejsze informacje
PFIC typu 1 lub typu 2
Program dotyczy pacjentów z klinicznym i genetycznie potwierdzonym PFIC-1 albo PFIC-2.
Od 6. miesiąca życia
Do programu mogą być kwalifikowani pacjenci od 6. miesiąca życia, z masą ciała powyżej 5 kg.
Podwyższone kwasy żółciowe i świąd
Wymagane jest stężenie kwasów żółciowych w surowicy co najmniej 100 μmol/l oraz uporczywy świąd oceniany w skali ObsRO.
Ocena po 3 i 6 miesiącach
Skuteczność leczenia ocenia się w 3. i 6. miesiącu terapii, a następnie co 3 miesiące.
Na czym polega program B.152.FM?
Program B.152.FM dotyczy leczenia pacjentów z postępującą rodzinną cholestazą wewnątrzwątrobową, czyli PFIC. Do programu kwalifikowani są pacjenci z PFIC typu 1 lub typu 2, potwierdzonym badaniem genetycznym.
W programie finansowany jest odewiksybat. Leczenie powinien rozpoczynać i nadzorować lekarz mający doświadczenie w leczeniu PFIC. Dawkowanie i modyfikacja leczenia prowadzone są zgodnie z aktualną Charakterystyką Produktu Leczniczego.
Czy program może dotyczyć pacjenta?
Kryteria kwalifikacji muszą być spełnione łącznie. Program dotyczy wyłącznie określonych postaci PFIC i zawiera także listę kryteriów uniemożliwiających kwalifikację.
Rozpoznano klinicznie PFIC typu 1 albo PFIC typu 2.
Pacjent ma co najmniej 6 miesięcy i masę ciała powyżej 5 kg.
PFIC-1 potwierdzono w genie ATP8B1 albo PFIC-2 w genie ABCB11.
Stężenie kwasów żółciowych w surowicy wynosi co najmniej 100 μmol/l.
W wywiadzie występuje uporczywy świąd: wynik w skali ObsRO co najmniej 2 w ciągu 2 tygodni przed włączeniem do programu.
Kwas ursodeoksycholowy był nieskuteczny i nie uzyskano odpowiedzi na jeden z leków stosowanych w leczeniu świądu w chorobach cholestatycznych.
Kryteria kwalifikacji do programu
Do programu kwalifikowani są pacjenci spełniający wszystkie kryteria kwalifikacji i bez kryteriów uniemożliwiających włączenie do terapii.
Rozpoznanie i wiek
- Kliniczne rozpoznanie PFIC typu 1 lub PFIC typu 2.
- Wiek 6 miesięcy i więcej.
- Masa ciała powyżej 5 kg.
- Potwierdzenie genetyczne PFIC-1 w genie ATP8B1 albo PFIC-2 w genie ABCB11.
Kwasy żółciowe i świąd
- Stężenie kwasów żółciowych w surowicy — s-BA — co najmniej 100 μmol/l.
- Uporczywy świąd w wywiadzie.
- Wynik w skali ObsRO co najmniej 2 w ciągu 2 tygodni przed włączeniem do programu.
- Zgoda na antykoncepcję zgodnie z ChPL u pacjentów w wieku prokreacyjnym.
Dotychczasowe leczenie
- Nieskuteczność kwasu ursodeoksycholowego.
- Brak odpowiedzi na jeden z leków stosowanych w leczeniu świądu u pacjentów z chorobami cholestatycznymi.
- Do tej grupy należą żywice jonowymienne, fibraty, ryfampicyna i naltrekson.
- Możliwa jest kontynuacja leczenia odewiksybatem rozpoczętego wcześniej poza programem, jeśli spełnione były kryteria.
Kiedy kwalifikacja nie jest możliwa?
Program wskazuje sytuacje, które uniemożliwiają kwalifikację do leczenia. Dotyczą one między innymi określonych zmian genetycznych, innych chorób wątroby, zaburzeń wchłaniania, przewlekłej biegunki, skutecznego zabiegu odprowadzenia żółci, przeszczepienia wątroby oraz cech niewyrównanej choroby wątroby.
Genetyka i inne choroby wątroby
- Patologiczne zmiany genu ABCB11 przewidujące całkowity brak funkcji BSEP.
- Atrezja dróg żółciowych.
- Łagodna nawracająca cholestaza wewnątrzwątrobowa z wywiadem prawidłowych s-BA.
- Podejrzenie lub potwierdzenie raka wątroby albo przerzutów do wątroby.
- Biopsja sugerująca inną etiologię cholestazy niż PFIC.
Stany kliniczne
- Choroba lub stan zakłócający wchłanianie, dystrybucję, metabolizm albo wydalanie leków w jelicie.
- Między innymi nieswoiste zapalenie jelit.
- Przewlekła biegunka trwająca ponad 3 miesiące i wymagająca płynów dożylnych albo interwencji żywieniowej.
- Niewyrównana choroba wątroby, koagulopatia, wodobrzusze, krwotok żylakowy albo encefalopatia.
Przeszczep i parametry wykluczające
- Wcześniejszy przeszczep wątroby lub planowany przeszczep w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia leczenia.
- INR powyżej 1,4.
- AlAT powyżej 10 × GGN w badaniu wstępnym.
- AlAT powyżej 15 × GGN w dowolnym momencie w ciągu ostatnich 6 miesięcy.
- Bilirubina całkowita powyżej 10 × GGN w badaniu wstępnym.
Jakie leczenie obejmuje program?
W programie finansowany jest odewiksybat. Dawkowanie i modyfikacja leczenia prowadzone są zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego aktualną na dzień wydania decyzji.
Leczenie odewiksybatem
Leczenie trwa do czasu podjęcia przez lekarza prowadzącego decyzji o wyłączeniu pacjenta z programu. Pacjenci bez korzyści klinicznych po 6 miesiącach ciągłego leczenia są wyłączani z programu.
Jakie badania są potrzebne przed kwalifikacją?
Badania kwalifikacyjne obejmują ocenę czynności wątroby, stężenia witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, INR, obrazowanie wątroby, ocenę włóknienia oraz potwierdzenie genetyczne PFIC-1 lub PFIC-2.
Czynność wątroby
- Kwasy żółciowe — TBA, Total bile acids.
- AspAT i AlAT.
- GGTP i fosfataza alkaliczna — ALP.
- Alfa-fetoproteina — AFP.
- Bilirubina całkowita.
Witaminy i krzepnięcie
- Stężenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D i E.
- Międzynarodowy współczynnik znormalizowany — INR.
- Test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym, jeśli dotyczy.
- Ocena nawodnienia w przypadku biegunki.
Obrazowanie i genetyka
- Badania obrazowe wątroby według decyzji lekarza prowadzącego.
- Ocena zaawansowania włóknienia: elastografia wątroby albo APRI lub FIB-4.
- Potwierdzenie PFIC-1 w genie ATP8B1.
- Potwierdzenie PFIC-2 w genie ABCB11.
Jak wygląda monitorowanie leczenia?
Monitorowanie obejmuje czynność wątroby, bezpieczeństwo, biegunkę, ewentualną ciążę, poziom witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz ocenę skuteczności terapii.
Pacjenci z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby
Okresowo wykonuje się badania czynności wątroby: TBA, AspAT, AlAT, GGTP, ALP, bilirubinę całkowitą oraz inne badania w razie wskazań klinicznych.
Nawodnienie
U pacjentów, u których występuje biegunka, wymagane jest regularne monitorowanie w celu odpowiedniego nawodnienia.
Test ciążowy
U kobiet w wieku rozrodczym wykonuje się test ciążowy zgodnie z zasadami monitorowania bezpieczeństwa.
Witaminy A, D i E
Kontroluje się stężenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
Jak oceniana jest skuteczność leczenia?
Skuteczność leczenia odewiksybatem ocenia się na podstawie stężenia kwasów żółciowych, nasilenia świądu w skali ObsRO, konieczności wykonania zabiegu odprowadzenia żółci lub przeszczepienia wątroby oraz progresji włóknienia wątroby.
Kwasy żółciowe
- Leczenie uznaje się za skuteczne, jeśli stężenie kwasów żółciowych zmniejszy się o co najmniej 70% względem wartości początkowych.
- Alternatywnie skuteczność można uznać przy osiągnięciu stężenia ≤70 μmol/l.
- Wartość ta odpowiada 28,6 μg/ml.
Świąd i skala ObsRO
- Oceny świądu wykonuje się rano i wieczorem.
- Stosowana jest 5-punktowa skala Albireo ObsRO od 0 do 4.
- Leczenie uznaje się za skuteczne, gdy wynik wynosi ≤1 albo poprawia się o co najmniej 1 punkt względem stanu wyjściowego.
Wątroba i włóknienie
- Skuteczne leczenie oznacza brak konieczności wykonania zabiegu PIBD, PEBD albo przeszczepienia wątroby.
- Ocenia się także progresję włóknienia metodą elastografii, APRI albo FIB-4.
- Metoda oceny włóknienia powinna być taka sama jak przy kwalifikacji.
Kiedy wykonuje się ocenę skuteczności?
Badania laboratoryjne i obrazowe wykorzystywane do oceny skuteczności leczenia wykonuje się w 3. oraz 6. miesiącu od rozpoczęcia terapii, a następnie co 3 miesiące.
Pierwsza ocena skuteczności
Oceniane są główne wskaźniki efektywności, w tym kwasy żółciowe, świąd, potrzeba leczenia zabiegowego oraz włóknienie wątroby.
Kluczowa decyzja o kontynuacji
Pacjent bez korzyści klinicznych po 6 miesiącach ciągłego leczenia zostaje wyłączony z programu.
Dalsze monitorowanie
Przy kontynuacji leczenia ocenę skuteczności i bezpieczeństwa powtarza się zgodnie z harmonogramem programu.
Kiedy leczenie może zostać zakończone?
Lekarz prowadzący może podjąć decyzję o wyłączeniu pacjenta z programu, jeśli wystąpi co najmniej jedno z kryteriów wyłączenia.
- Brak skuteczności leczenia zgodnie z głównymi wskaźnikami efektywności terapii.
- Brak oczekiwanych korzyści po 6 miesiącach ciągłego leczenia.
- Nieakceptowalna lub zagrażająca życiu toksyczność mimo właściwego postępowania.
- Choroby lub stany, które według lekarza uniemożliwiają dalsze leczenie.
- Objawy nadwrażliwości na substancję czynną lub substancję pomocniczą.
- Brak współpracy lub nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących badań kontrolnych.
Najczęściej zadawane pytania
Czy program B.152.FM dotyczy wszystkich typów PFIC?
Jaki lek jest finansowany w programie?
Od jakiego wieku można kwalifikować pacjenta?
Jak ocenia się skuteczność leczenia?
Czy terapia i badania są finansowane przez NFZ?
Znajdź ośrodek realizujący program B.152.FM
Przygotuj dokumentację rozpoznania PFIC-1 albo PFIC-2, wynik badania genetycznego ATP8B1 albo ABCB11, stężenie kwasów żółciowych, ocenę świądu ObsRO, historię leczenia kwasem ursodeoksycholowym i lekami przeciwświądowymi, wyniki TBA, AspAT, AlAT, GGTP, ALP, AFP, bilirubiny, witamin A, D i E, INR, badania obrazowe wątroby oraz ocenę włóknienia.
Źródła i dokumenty
Załącznik B.152.FM.
LECZENIE PACJENTÓW Z POSTĘPUJĄCĄ RODZINNĄ CHOLESTAZĄ WEWNĄTRZWĄTROBOWĄ (PFIC) (ICD-10: K76.8)
• Artykuł zaktualizowano: