Najważniejsze informacje o programie B.143

Program B.143 umożliwia finansowanie kwasu kargluminowego u pacjentów, u których w przebiegu acydurii propionowej, metylomalonowej albo izowalerianowej dochodzi do hiperamonemii, czyli niebezpiecznego wzrostu stężenia amoniaku we krwi.

Acydurie organiczne są wrodzonymi chorobami metabolizmu. Organizm chorego nie przetwarza prawidłowo określonych aminokwasów, a wytwarzane w nadmiarze metabolity mogą zaburzać pracę wielu narządów. Jednym z najpoważniejszych następstw dekompensacji metabolicznej jest hiperamonemia, która może prowadzić do zaburzeń neurologicznych, utraty świadomości, a nawet stanu zagrożenia życia.

Czym są acydurie organiczne?

Acydurie organiczne należą do rzadkich, genetycznie uwarunkowanych chorób metabolicznych. Są związane z niedoborem enzymów potrzebnych do prawidłowego rozkładania określonych aminokwasów. W organizmie gromadzą się wówczas nieprawidłowe produkty przemiany materii, w tym kwasy organiczne.

Przebieg choroby może być bardzo różny. U części pacjentów pierwsze objawy występują już w okresie noworodkowym. U innych choroba przebiega łagodniej, a pogorszenie pojawia się podczas infekcji, gorączki, wymiotów, głodzenia, zabiegu operacyjnego albo innego obciążenia metabolicznego.

Program B.143 obejmuje trzy choroby

Dlaczego hiperamonemia jest niebezpieczna?

Amoniak powstaje między innymi podczas przemiany białek i aminokwasów. W prawidłowych warunkach jest przekształcany w wątrobie w substancje, które organizm może bezpiecznie wydalić. W acyduriach organicznych nagromadzone metabolity mogą wtórnie zahamować usuwanie amoniaku.

Podwyższone stężenie amoniaku jest szczególnie niebezpieczne dla mózgu. Objawy nie zawsze są swoiste, dlatego rodzina i pacjent powinni znać indywidualne zalecenia ośrodka metabolicznego.

Możliwe objawy dekompensacji metabolicznej

• niechęć do jedzenia lub trudności z karmieniem;
• nawracające albo uporczywe wymioty;
• nadmierna senność i osłabienie;
• drażliwość lub nietypowa zmiana zachowania;
• zaburzenia świadomości;
• nieprawidłowe napięcie mięśniowe;
• zaburzenia oddychania;
• drgawki lub inne objawy neurologiczne.

Kto może zostać zakwalifikowany do programu?

Kryteria kwalifikacji odnoszą się jednocześnie do rozpoznania właściwej acydurii organicznej oraz występowania hiperamonemii.

1. U pacjenta rozpoznano acydurię propionową, metylomalonową albo izowalerianową.
2. Rozpoznanie zostało potwierdzone na podstawie profilu kwasów organicznych w moczu metodą GC/MS oraz profilu acylokarnityn we krwi metodą tandemowej spektrometrii mas.
3. U dziecka stężenie amoniaku przekracza 90 µmol/l.
4. U osoby dorosłej stężenie amoniaku przekracza 50 µmol/l.
5. Dokumentacja pacjenta zostaje oceniona przez Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich.

Jak potwierdza się rodzaj acydurii?

Do potwierdzenia rozpoznania wykorzystywane są badania pozwalające wykryć charakterystyczne metabolity. Wyniki analizuje lekarz posiadający doświadczenie w diagnostyce wrodzonych chorób metabolizmu.

Profil kwasów organicznych w moczu metodą GC/MS

Metoda chromatografii gazowej połączonej ze spektrometrią mas umożliwia wykrycie i ilościową lub jakościową ocenę kwasów organicznych wydalanych z moczem. Charakterystyczny układ metabolitów może wskazywać na konkretny defekt metaboliczny.

Profil acylokarnityn

Profil acylokarnityn we krwi, wykonywany metodą tandemowej spektrometrii mas, pomaga rozpoznać zaburzenia przemiany aminokwasów i kwasów organicznych. Badanie jest również wykorzystywane w diagnostyce przesiewowej noworodków, ale nieprawidłowy wynik wymaga potwierdzenia w ramach specjalistycznej diagnostyki.

Jakie leczenie finansuje program?

Kwas kargluminowy

Kwas kargluminowy jest analogiem N-acetyloglutaminianu. Aktywuje syntetazę karbamoilofosforanową I, czyli enzym uczestniczący w pierwszym etapie cyklu mocznikowego. Dzięki temu może ułatwiać usuwanie nadmiaru amoniaku.

Lek stanowi element specjalistycznego leczenia metabolicznego. Nie zastępuje diety, postępowania prowadzonego podczas dekompensacji ani innych zaleceń ustalonych indywidualnie przez lekarza.

Dawkowanie i sposób podawania

Zgodnie z opisem programu początkowa dawka dobowa kwasu kargluminowego wynosi 100 mg/kg masy ciała. Jeśli jest to potrzebne, może zostać zwiększona do 250 mg/kg masy ciała.

W dalszym leczeniu dawkę dostosowuje się indywidualnie, tak aby utrzymać prawidłowe stężenie amoniaku w osoczu. Szczegółowe zasady dawkowania i jego modyfikacji określa aktualna Charakterystyka Produktu Leczniczego.

Przygotowanie leku

• do tabletek należy dodać co najmniej 5–10 ml wody;
• tabletki należy rozprowadzić w wodzie do powstania zawiesiny;
• przygotowaną zawiesinę należy połknąć natychmiast;
• lek może zostać szybko podany strzykawką przez zgłębnik nosowo-żołądkowy, jeśli taki sposób podania został zalecony.

Badania wykonywane przed kwalifikacją

Ocena kwalifikacyjna jest rozbudowana, ponieważ powinna potwierdzić rozpoznanie, określić dotychczasowy przebieg choroby oraz udokumentować stan pacjenta przed rozpoczęciem finansowanej terapii.

• szczegółowy wywiad dotyczący przebiegu choroby, liczby i ciężkości epizodów hiperamonemii oraz wcześniejszego leczenia kwasem kargluminowym;
• badanie przedmiotowe;
• oznaczenie stężenia amoniaku w osoczu;
• ilościowe oznaczenie glutaminy, izoleucyny, leucyny, waliny, glicyny, metioniny i treoniny w osoczu lub surowicy;
• morfologia krwi z rozmazem;
• gazometria krwi;
• profil kwasów organicznych w moczu metodą GC/MS;
• profil acylokarnityn w suchej kropli krwi;
• pomiar masy ciała, długości lub wysokości ciała oraz obliczenie BMI;
• aktywność ALAT i AspAT;
• stężenie bilirubiny całkowitej i związanej;
• pomiar ciśnienia tętniczego krwi;
• badanie EKG;
• konsultacja neurologiczna;
• konsultacja dietetyczna;
• konsultacja psychologiczna.

Jak monitorowane jest leczenie?

Stan pacjenta i skuteczność terapii ocenia się co najmniej raz na 180 dni. Jeśli wymaga tego sytuacja kliniczna, badania i konsultacje mogą być wykonywane częściej.

Ocena skuteczności terapii

Weryfikację skuteczności przeprowadza co 6 miesięcy Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich. Podstawą oceny są karta monitorowania terapii, wyniki badań oraz aktualny stan kliniczny pacjenta.

Analizowane są między innymi:

• kontrola stężenia amoniaku;
• liczba epizodów hiperamonemii;
• ciężkość przebytych dekompensacji metabolicznych;
• stan neurologiczny i rozwój pacjenta;
• tolerancja oraz bezpieczeństwo terapii;
• wyniki badań laboratoryjnych;
• współpraca pacjenta przy realizacji programu.

Dane dotyczące leczenia są rejestrowane w elektronicznym Systemie Monitorowania Programów Terapeutycznych – SMPT. Zespół Koordynacyjny analizuje je i podsumowuje wyniki leczenia w programie na koniec każdego roku.

Jak długo może trwać leczenie?

W opisie programu nie określono z góry maksymalnego czasu terapii. Leczenie może być kontynuowane do chwili, gdy Zespół Koordynacyjny albo lekarz prowadzący podejmie decyzję o wyłączeniu pacjenta zgodnie z kryteriami programu.

Dalsze finansowanie terapii zależy od jej skuteczności, bezpieczeństwa oraz realizacji zasad programu.

Kiedy leczenie zostaje zakończone?

Kryterium wyłączenia stanowi wystąpienie co najmniej jednego z następujących warunków:

• brak skuteczności leczenia potwierdzony podczas okresowej oceny przez Zespół Koordynacyjny;
• nadwrażliwość na kwas kargluminowy albo którykolwiek z pozostałych składników leku;
• ciąża;
• karmienie piersią;
• brak współpracy pacjenta przy realizacji programu.

Bezpieczeństwo i codzienne stosowanie terapii

Pacjent lub opiekun powinien zgłaszać lekarzowi każde działanie niepożądane, problem z podaniem leku, zmianę stanu zdrowia oraz sytuację mogącą zwiększać ryzyko dekompensacji metabolicznej.

Szczególnego omówienia z lekarzem wymagają:

• infekcja, gorączka albo biegunka;
• powtarzające się wymioty;
• ograniczone przyjmowanie pokarmów lub płynów;
• planowany zabieg operacyjny;
• pojawienie się nowych objawów neurologicznych;
• ciąża albo jej planowanie;
• zmiana masy ciała, diety lub sposobu żywienia;
• włączenie nowych leków lub suplementów.

Jak przygotować się do kwalifikacji?

Kompletna dokumentacja pozwala Zespołowi Koordynacyjnemu ocenić rozpoznanie, przebieg choroby i zasadność leczenia. Na wizytę warto zabrać:

• wynik profilu kwasów organicznych w moczu;
• wynik profilu acylokarnityn;
• wyniki oznaczeń amoniaku;
• karty informacyjne z hospitalizacji;
• opis przebytych dekompensacji i epizodów hiperamonemii;
• wyniki wcześniejszych badań metabolicznych;
• aktualną listę leków i suplementów;
• informacje o dotychczasowym leczeniu kwasem kargluminowym;
• opis stosowanej diety metabolicznej;
• dokumentację neurologiczną i psychologiczną.

Rola Zespołu Koordynacyjnego

Kwalifikacji dokonuje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich powołany przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.

Do jego zadań należy:

• ocena wniosku i dokumentacji kwalifikacyjnej;
• podjęcie decyzji o rozpoczęciu leczenia;
• ocena skuteczności terapii co 6 miesięcy;
• analiza kart monitorowania;
• podjęcie decyzji o kontynuacji albo zakończeniu finansowanego leczenia;
• analiza danych gromadzonych w systemie SMPT.

Gdzie można rozpocząć leczenie?

Program jest prowadzony przez wybrane placówki posiadające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Ze względu na rzadki charakter chorób leczenie odbywa się przede wszystkim w wyspecjalizowanych ośrodkach zajmujących się wrodzonymi wadami metabolizmu.

Aktualną listę realizatorów należy sprawdzić w wyszukiwarce programów lekowych NFZ, wybierając nazwę: Leczenie kwasem kargluminowym chorych z acyduriami organicznymi: propionową, metylomalonową i izowalerianową .

Sprawdź placówki w wyszukiwarce NFZ

Dokument programu lekowego B.143

Źródła i zastrzeżenia

Podstawą opracowania jest opis programu lekowego B.143 „Leczenie kwasem kargluminowym chorych z acyduriami organicznymi: propionową, metylomalonową i izowalerianową”, wprowadzony od marca 2023 r.

Informacje zamieszczone na stronie mają charakter edukacyjny. Nie zastępują konsultacji lekarskiej, indywidualnej kwalifikacji ani zaleceń specjalistycznego ośrodka metabolicznego.