Hematoonkologia
Leczenie chorych na przewlekłą białaczkę szpikową
Program lekowy B.14 obejmuje leczenie dorosłych pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową, u których stwierdzono oporność na wcześniejsze leczenie lub nietolerancję inhibitorów kinazy tyrozynowej. W programie dostępne są ponatynib i asciminib.
O programie lekowym B.14
Program umożliwia leczenie pacjentów z oporną lub nawrotową przewlekłą białaczką szpikową oraz pacjentów, którzy nie tolerują wcześniej stosowanych inhibitorów kinazy tyrozynowej.
Rodzaj terapii zależy od fazy choroby, liczby i rodzaju wcześniejszych linii leczenia, przyczyny ich zakończenia oraz wyników badań molekularnych, w tym obecności mutacji w domenie kinazy ABL.
Czym jest przewlekła białaczka szpikowa?
Przewlekła białaczka szpikowa, w skrócie PBS, jest nowotworem układu krwiotwórczego związanym najczęściej z obecnością chromosomu Filadelfia oraz genu fuzyjnego BCR-ABL1.
Białko powstające na podstawie genu BCR-ABL1 ma aktywność kinazy tyrozynowej i pobudza komórki białaczkowe do niekontrolowanego wzrostu. Dlatego podstawą leczenia PBS są inhibitory kinazy tyrozynowej.
Do programu B.14 kwalifikowani są pacjenci z udokumentowaną obecnością genu BCR-ABL1 albo chromosomu Filadelfia – Ph+.
Jakie terapie obejmuje program?
Ponatynib
Może być stosowany w fazie przewlekłej, fazie akceleracji lub kryzie blastycznej PBS, m.in. u pacjentów z mutacją T315I albo po niepowodzeniu lub nietolerancji wcześniejszych inhibitorów kinazy tyrozynowej.
Asciminib
Jest przeznaczony dla pacjentów z PBS w fazie przewlekłej, którzy otrzymali wcześniej co najmniej dwie linie leczenia inhibitorami kinazy tyrozynowej.
Leczenie ponatynibem
Kto może zostać zakwalifikowany?
Ponatynib może być stosowany u dorosłych pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową:
- w fazie przewlekłej;
- w fazie akceleracji;
- w fazie kryzy blastycznej.
Pacjent musi być wcześniej leczony co najmniej jedną linią terapii. Dodatkowo wymagane jest spełnienie co najmniej jednego z następujących warunków:
- oporność na wcześniejsze leczenie związana z mutacją T315I;
- wcześniejsze leczenie przynajmniej dwoma inhibitorami kinazy tyrozynowej, po których wystąpiła nietolerancja albo niepowodzenie terapii.
Dawkowanie ponatynibu
Zalecana dawka początkowa zależy od przyczyny zastosowania leczenia, fazy choroby i indywidualnego ryzyka powikłań:
- 45 mg raz na dobę – m.in. u pacjentów z mutacją T315I, mutacjami złożonymi albo progresją do fazy akceleracji lub kryzy blastycznej;
- 30 mg lub 15 mg raz na dobę – u wybranych pacjentów z nietolerancją wcześniejszego leczenia albo z opornością i podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Po uzyskaniu odpowiedniej odpowiedzi cytogenetycznej lub molekularnej lekarz może rozważyć zmniejszenie dawki ponatynibu do 30 mg albo 15 mg raz na dobę.
Leczenie asciminibem
Kto może zostać zakwalifikowany?
Asciminib może być stosowany u dorosłych pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową w fazie przewlekłej.
Wymagane jest wcześniejsze zastosowanie co najmniej dwóch linii leczenia oraz przynajmniej dwóch inhibitorów kinazy tyrozynowej, po których wystąpiła nietolerancja albo niepowodzenie leczenia.
Dawkowanie asciminibu
Zalecana dawka wynosi 40 mg podawane doustnie dwa razy na dobę, co odpowiada całkowitej dawce dobowej 80 mg.
Odstęp pomiędzy kolejnymi dawkami powinien wynosić około 12 godzin. Ewentualne przerwy i modyfikacje dawkowania ustala lekarz zgodnie z aktualną charakterystyką produktu leczniczego.
Najważniejsze kryteria kwalifikacji
Pacjent musi spełnić kryteria ogólne oraz szczegółowe wymagania dotyczące wybranej terapii.
-
Wiek
Program przeznaczony jest dla pacjentów, którzy ukończyli 18. rok życia. -
Potwierdzenie rozpoznania
Wymagane jest rozpoznanie przewlekłej białaczki szpikowej z obecnością genu BCR-ABL1 albo chromosomu Filadelfia. -
Stan sprawności
Wymagany jest stan sprawności 0–2 według skali ECOG. -
Wcześniejsze leczenie
Lekarz analizuje liczbę i rodzaj wcześniej stosowanych inhibitorów kinazy tyrozynowej oraz przyczynę zakończenia terapii. -
Wydolność narządowa
Wyniki badań laboratoryjnych muszą pozwalać na bezpieczne rozpoczęcie planowanego leczenia. -
Brak przeciwwskazań
Pacjent nie może mieć przeciwwskazań do zastosowania wybranego leku ani nadwrażliwości na lek lub jego składniki.
Jakie znaczenie ma mutacja T315I?
Mutacja T315I w domenie kinazy ABL może powodować oporność na część inhibitorów kinazy tyrozynowej. Jej potwierdzenie może stanowić podstawę do kwalifikacji pacjenta do leczenia ponatynibem.
Badanie mutacji domeny kinazy ABL wykonuje się w przypadku oporności na wcześniej stosowany inhibitor kinazy tyrozynowej. Wynik pomaga lekarzowi dobrać kolejną terapię.
Badania przed rozpoczęciem leczenia
Badania genetyczne
Badanie cytogenetyczne szpiku lub badanie molekularne PCR potwierdzające obecność genu BCR-ABL1.
Badanie mutacji ABL
Wykonywane w przypadku oporności na wcześniej stosowany inhibitor kinazy tyrozynowej.
Morfologia krwi
Morfologia z rozmazem pozwala ocenić stan układu krwiotwórczego przed rozpoczęciem terapii.
Wątroba i nerki
Oceniane są m.in. aktywność ALT, stężenie bilirubiny całkowitej oraz stężenie kreatyniny.
Lipaza
Przed rozpoczęciem leczenia oznaczane jest stężenie lipazy w surowicy krwi.
Profil lipidowy
Przed terapią ponatynibem oznaczane są trójglicerydy, cholesterol całkowity oraz frakcje HDL i LDL.
Monitorowanie bezpieczeństwa leczenia
W trakcie leczenia wykonywane są regularne badania laboratoryjne. Początkowo przeprowadza się je raz w miesiącu, a po uzyskaniu całkowitej remisji hematologicznej – co trzy miesiące.
Kontrolowane parametry
- morfologia krwi z rozmazem;
- aktywność ALT;
- stężenie bilirubiny całkowitej;
- stężenie kreatyniny;
- stężenie lipazy;
- profil lipidowy przy nieprawidłowym wyniku wyjściowym podczas leczenia ponatynibem.
Ocena skuteczności leczenia
Skuteczność terapii oceniana jest na podstawie odpowiedzi hematologicznej, cytogenetycznej i molekularnej.
Odpowiedź hematologiczna
Oceniana m.in. na podstawie morfologii krwi i ustąpienia nieprawidłowości typowych dla aktywnej choroby.
Odpowiedź cytogenetyczna
Oceniana na podstawie odsetka komórek z chromosomem Filadelfia.
Odpowiedź molekularna
Oceniana za pomocą ilościowego badania poziomu transkryptu BCR-ABL1 w skali międzynarodowej.
Badanie cytogenetyczne lub ilościowe badanie molekularne wykonuje się co trzy miesiące do uzyskania całkowitej odpowiedzi cytogenetycznej albo poziomu BCR-ABL1 poniżej 1% IS. Następnie ilościowe badanie molekularne nadal wykonywane jest co trzy miesiące.
Kiedy rozważa się transplantację?
Jeżeli stwierdzono oporność na dwie linie leczenia, a pacjent może być kandydatem do allogenicznego przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych, należy rozpocząć procedurę kwalifikacji do transplantacji.
Znalezienie dawcy i podjęcie decyzji o wykonaniu przeszczepienia może być podstawą do zakończenia leczenia w programie lekowym.
Kiedy leczenie może zostać zmienione lub zakończone?
Lekarz może zdecydować o zmianie inhibitora kinazy tyrozynowej albo zakończeniu terapii m.in. w przypadku:
- utraty odpowiedzi hematologicznej lub cytogenetycznej;
- pojawienia się nowych mutacji domeny kinazy ABL;
- braku wymaganej odpowiedzi po 3, 6 lub 12 miesiącach leczenia;
- progresji choroby;
- zakwalifikowania pacjenta do przeszczepienia allogenicznego;
- wystąpienia nieakceptowalnej lub zagrażającej życiu toksyczności;
- nadwrażliwości na lek lub jego składniki;
- pojawienia się choroby albo stanu uniemożliwiającego dalszą terapię;
- nieprzestrzegania zaleceń dotyczących leczenia i badań kontrolnych.
Do oceny odpowiedzi wykorzystywane są progi BCR-ABL1 oraz wyniki badań cytogenetycznych określone w aktualnych rekomendacjach European LeukemiaNet i PALG.
Najczęściej zadawane pytania
Czy program B.14 jest przeznaczony dla wszystkich pacjentów z PBS?
Nie. Program dotyczy przede wszystkim pacjentów z opornością na wcześniejsze leczenie albo nietolerancją stosowanych wcześniej inhibitorów kinazy tyrozynowej.
Czy przed leczeniem konieczne jest potwierdzenie BCR-ABL1?
Tak. Warunkiem kwalifikacji jest potwierdzenie obecności genu BCR-ABL1 albo chromosomu Filadelfia.
Czym różnią się ponatynib i asciminib?
Są to leki hamujące aktywność BCR-ABL1, ale wiążą się z innymi miejscami tego białka. Ponatynib może być stosowany również w przypadku mutacji T315I oraz w bardziej zaawansowanych fazach PBS. Asciminib jest przewidziany dla pacjentów w fazie przewlekłej po co najmniej dwóch wcześniejszych liniach leczenia.
Jak długo trwa leczenie?
Terapia jest prowadzona do czasu podjęcia przez lekarza decyzji o wyłączeniu pacjenta z programu, np. z powodu nieskuteczności, progresji, nieakceptowalnej toksyczności lub kwalifikacji do transplantacji.
Jak często wykonuje się badanie BCR-ABL1?
Ilościowe badania molekularne wykonywane są zasadniczo co trzy miesiące. Pozwala to ocenić głębokość odpowiedzi na leczenie i odpowiednio wcześnie wykryć utratę skuteczności.
Czy leczenie w programie jest bezpłatne?
Leki i świadczenia realizowane w ramach programu są finansowane ze środków publicznych u pacjentów spełniających kryteria kwalifikacji.
Gdzie można skorzystać z programu?
Leczenie w programie B.14 prowadzą ośrodki hematologiczne posiadające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na jego realizację. Informacji o kwalifikacji udziela lekarz hematolog.
Na konsultację warto zabrać dokumentację rozpoznania PBS, wyniki badań BCR-ABL1, informacje o wykrytych mutacjach, dokumentację wcześniejszego leczenia oraz aktualne wyniki badań laboratoryjnych.
Źródła i dokumenty
Program lekowy B.14
Pełny opis programu „Leczenie chorych na przewlekłą białaczkę szpikową”, obowiązujący od 1 lipca 2025 r.
Pobierz aktualny program B.14 – PDFŹródło merytoryczne: opis programu lekowego B.14 – leczenie chorych na przewlekłą białaczkę szpikową.
Kod ICD-10: C92.1.
Opis programu: od 1 lipca 2025 r.
Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 1 lipca 2025 r.
Załącznik B.14.
LECZENIE CHORYCH NA PRZEWLEKŁĄ BIAŁACZKĘ SZPIKOWĄ (ICD-10: C92.1)
• Artykuł zaktualizowano: