Rak szyjki macicy pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych dla kobiet na świecie i w Polsce. Szacuje się, że jest czwartym najczęściej występującym nowotworem u kobiet globalnie, a jego etiologia w niemal 100 proc. przypadków związana jest z przetrwałą infekcją wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV – ang. Human Papilloma Virus). W Polsce rak szyjki macicy odpowiada za ponad 2,5 proc. wszystkich nowotworów złośliwych u kobiet. Co roku diagnozuje się go u ponad 2 200 kobiet, z czego ponad 1 400 umiera z powodu zaawansowanej choroby. Mimo stopniowego spadku zachorowań, udział kobiet w badaniach przesiewowych pozostaje niewystarczający – nie przekracza 20 proc..
W tym kontekście kluczowa staje się nowoczesna diagnostyka HPV, która umożliwia wczesne wykrycie infekcji, zanim pojawią się zmiany komórkowe widoczne w cytologii.
Rak szyjki macicy – wyzwanie zdrowia publicznego
Rak szyjki macicy jest poważnym problemem zdrowotnym ze względu na swoją wysoką śmiertelność i potencjał prewencyjny. W Europie rozwiniętej, dzięki programom przesiewowym i szczepieniom przeciw HPV, obserwuje się stopniowy spadek zachorowań. W Polsce jednak nadal udział kobiet w badaniach cytologicznych jest zbyt niski, a około 11 proc. Polek nigdy nie wykonało tego badania. Problem dotyczy szczególnie młodszych kobiet w wieku 25–34 lata – w tej grupie odsetek kobiet, które nigdy nie wykonywały cytologii, wynosi około 15 proc.
Cytologia, chociaż pozostaje standardem w badaniach przesiewowych, ma ograniczoną czułość (60–70 proc.) i opiera się na subiektywnej ocenie zmian komórkowych pod mikroskopem. Tymczasem diagnostyka molekularna HPV oferuje znacznie większą czułość, sięgającą 95–98 proc., a wyniki są obiektywne i powtarzalne. To umożliwia wykrycie infekcji na etapie, gdy komórki szyjki macicy nadal nie wykazują żadnych podejrzanych zmian, co daje realną szansę na wczesne interwencje profilaktyczne i lecznicze.
Innowacyjna diagnostyka HPV
Zautomatyzowany system wykrywania wirusa HPV z rozszerzonym genotypowaniem 14 typów wysokiego ryzyka jest bardzo skuteczny. Technologia ta, opracowana przez firmę Becton, umożliwia nie tylko identyfikację obecności wirusa, ale również precyzyjne określenie genotypu, w tym sześciu najważniejszych typów onkogennych (m.in. HPV 16, 18, 31 i 45), które odpowiadają za około 70 proc. przypadków inwazyjnego raka szyjki macicy.
Rozszerzone genotypowanie pozwala lekarzom na indywidualną ocenę ryzyka onkologicznego i umożliwia szybsze kierowanie pacjentek do dalszej diagnostyki lub leczenia. Dzięki temu zmniejsza się potrzeba wielokrotnych badań i niepotrzebnych, stresujących dla pacjentek procedur kolposkopii.
Automatyzacja aparatury pozwala na wykonanie około 330 badań w ciągu 9 godzin, co oznacza możliwość prowadzenia badań przesiewowych na skalę populacyjną. Wysoka wydajność systemu umożliwia objęcie diagnostyką znacząco większej liczby kobiet niż dotychczas stosowane metody, co jest kluczowe w kontekście skutecznej profilaktyki i realizacji programów zdrowia publicznego.
Samopobranie materiału – zwiększenie dostępności badań przesiewowych
Jednym z najważniejszych elementów współczesnej profilaktyki raka szyjki macicy jest zwiększenie uczestnictwa kobiet w programach przesiewowych. Pomimo dostępności cytologii i testów HPV, wiele Polek nie korzysta regularnie z badań.
Nowoczesne testy HPV oferują możliwość pobrania wymazu w gabinecie ginekologicznym, ale także samopobrania materiału przez pacjentkę (tzw. self-sampling). W badaniach molekularnych, przy zastosowaniu technik takich jak PCR, czułość i swoistość samopobranego materiału jest porównywalna z próbkami pobieranymi przez personel medyczny. Chociaż w niektórych przypadkach samopobranie może być nieco mniej skuteczne, metoda ta znacząco zwiększa komfort i dostępność badań, zwłaszcza dla kobiet, które rzadziej odwiedzają gabinety ginekologiczne.
Dr n. med. Karina Barszczewska, specjalista ds. ginekologii i położnictwa, podkreśla: „Profilaktyka zaczyna się od świadomości i decyzji o wykonaniu badań diagnostycznych. Self-sampling może przyczynić się do zwiększenia uczestnictwa kobiet w programach przesiewowych, a dzięki nowoczesnym metodom diagnostycznym jego skuteczność jest porównywalna z badaniami wykonanymi w gabinecie.”
Współpraca z polityką zdrowotną i celami WHO
Nowa technologia diagnostyczna wpisuje się w realizację krajowych programów profilaktyki raka szyjki macicy, finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, oraz w globalną strategię Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) mającą na celu eliminację raka szyjki macicy do 2030 roku.
Strategia WHO zakłada:
– Zaszczepienie 90 proc. dziewcząt do 15. roku życia przeciw HPV,
– Objęcie 70 proc. kobiet w wieku docelowym badaniami przesiewowymi z wykorzystaniem testu HPV,
– Zapewnienie leczenia lub nadzoru 90 proc. kobiet z nieprawidłowym wynikiem.
„Czuła technologia” – jak działa nowy system diagnostyczny
System wykrywający HPV to zaawansowana diagnostyka molekularna, która:
– Wykrywa obecność wirusa HPV nawet przy braku zmian cytologicznych,
– Dokładnie identyfikuje typ wirusa, w tym sześć najbardziej onkogennych genotypów wysokiego ryzyka (16, 18, 31, 45),
– Umożliwia analizę próbek pobranych samodzielnie przez pacjentkę, zapewniając większą dostępność badań.
Dzięki tej technologii możliwe jest wczesne wykrycie infekcji, precyzyjna ocena ryzyka nowotworowego oraz skierowanie pacjentki do odpowiedniego nadzoru lub leczenia.
Witold Kędzia: Dlaczego warto wykonywać badanie w kierunku zakażenia HPV?
Diagnostyka molekularna HPV HR z „reflex LBC” w programie profilaktyki raka szyjki macicy
Zalecenia Ministra Zdrowia w programie szczepień przeciw HPV