W 2025 roku polski system ochrony zdrowia stoi przed jednym z najważniejszych kroków w kierunku modernizacji profilaktyki onkologicznej. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało wdrożenie nowych programów profilaktycznych, m.in. testu HPV-DNA w kierunku raka szyjki macicy oraz testu FIT w kierunku raka jelita grubego. Oba rozwiązania wpisują się w rekomendacje WHO oraz Unii Europejskiej dotyczące standardów badań przesiewowych i mają szansę znacząco poprawić efektywność diagnostyki w populacjach objętych programami profilaktycznymi.
Zobacz nasz wywiad wideo z prof. Piotrem Rutkowskim:
Nowoczesne testy przesiewowe w profilaktyce onkologicznej w Polsce – wdrożenie testów HPV-DNA i FIT w 2025 roku
HPV-DNA – nowy standard w profilaktyce raka szyjki macicy
Rak szyjki macicy pozostaje jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych u kobiet w Polsce, mimo dostępności szczepień przeciwko HPV i programów cytologicznych. Kluczowym czynnikiem etiologicznym tego nowotworu jest przewlekłe zakażenie onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Test HPV-DNA, oparty na metodach molekularnych, pozwala na bezpośrednie wykrycie obecności materiału genetycznego wirusa, co umożliwia identyfikację kobiet z najwyższym ryzykiem rozwoju zmian przednowotworowych.
Wdrożenie testu HPV-DNA, które według zapowiedzi nastąpi w ciągu najbliższych dwóch miesięcy, stanowi faktyczną zmianę paradygmatu w profilaktyce raka szyjki macicy. Badanie jest nie tylko bardziej czułe niż klasyczna cytologia, ale również pozwala na wydłużenie interwału badań do pięciu lat u kobiet z wynikiem ujemnym. Ośrodki diagnostyczne są już przygotowane do jego realizacji, a Narodowy Fundusz Zdrowia wprowadził odpowiednią wycenę świadczenia w ramach programu przesiewowego.
Test HPV-DNA jest również badaniem zero-jedynkowym – jego wynik jednoznacznie potwierdza lub wyklucza obecność zakażenia onkogennymi typami HPV. Daje to lekarzowi jasną podstawę do dalszego postępowania klinicznego, w tym skierowania pacjentki do kolposkopii lub objęcia ją nadzorem profilaktycznym. W dłuższej perspektywie wdrożenie tego testu ma potencjał do znaczącego obniżenia zachorowalności na raka szyjki macicy, przy jednoczesnym ograniczeniu liczby zbędnych badań cytologicznych.
Test FIT – nowoczesna alternatywa dla kolonoskopii
Drugim strategicznym kierunkiem działań Ministerstwa Zdrowia jest wdrożenie testu FIT (faecal immunochemical test) – nowoczesnej metody wykrywania krwi utajonej w kale, stanowiącej marker wczesnych zmian nowotworowych w jelicie grubym. Test ten, w przeciwieństwie do starszych metod opartych na teście gajakowym, wykorzystuje przeciwciała swoiste dla ludzkiej hemoglobiny, co znacznie zwiększa jego czułość i swoistość.
Rak jelita grubego pozostaje jednym z trzech najczęstszych nowotworów w Polsce, a jednocześnie jednym z najłatwiejszych do wykrycia we wczesnym stadium, jeśli stosowane są skuteczne badania przesiewowe. Program wprowadzający test FIT jest już opracowany i ma zostać uruchomiony po zakończeniu programu „Profilaktyka 40+”. Zastosowanie FIT jako alternatywy dla kolonoskopii pozwoli objąć badaniami znacznie szerszą grupę populacyjną, redukując bariery związane z inwazyjnością kolonoskopii, koniecznością sedacji oraz obawą pacjentów przed samym badaniem.
Test FIT, zgodnie z rekomendacjami WHO i Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, może być stosowany co jeden lub dwa lata, a jego wynik dodatni stanowi wskazanie do wykonania diagnostycznej kolonoskopii. Wprowadzenie testu w Polsce ma szansę nie tylko zwiększyć odsetek osób objętych profilaktyką, ale również usprawnić selekcję pacjentów wymagających dalszej diagnostyki endoskopowej.
Znaczenie wdrożenia nowych testów dla systemu ochrony zdrowia
Wprowadzenie testów HPV-DNA i FIT w ramach populacyjnych programów profilaktycznych wpisuje się w długofalową strategię poprawy wyników leczenia onkologicznego w Polsce. Oba badania mają wysoką wartość predykcyjną, są łatwe do przeprowadzenia i możliwe do realizacji w warunkach ambulatoryjnych. Z perspektywy zdrowia publicznego ich wdrożenie może przynieść wymierne efekty w postaci spadku zachorowalności i śmiertelności z powodu dwóch z najczęściej występujących nowotworów w Polsce.
Warto podkreślić, że skuteczność programów przesiewowych zależy nie tylko od dostępności testów, ale również od poziomu edukacji społeczeństwa i zaangażowania lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Integracja nowych badań z systemem e-skierowań oraz automatyczne zaproszenia pacjentów mogą znacząco poprawić frekwencję, która w dotychczasowych programach cytologicznych i kolonoskopowych pozostawała niska.
Diagnostyka molekularna HPV HR z „reflex LBC” w programie profilaktyki raka szyjki macicy
Pytania i odpowiedzi
Kiedy test HPV-DNA zostanie oficjalnie wprowadzony do programu profilaktycznego?
Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Zdrowia, test HPV-DNA zostanie wdrożony w ciągu najbliższych dwóch miesięcy. Ośrodki diagnostyczne są przygotowane, a wycena świadczenia została już zatwierdzona przez NFZ.
Jak często należy wykonywać test HPV-DNA?
Kobiety z ujemnym wynikiem testu HPV-DNA mogą powtarzać badanie co pięć lat, co znacząco zmniejsza potrzebę częstych wizyt profilaktycznych przy zachowaniu pełnego bezpieczeństwa klinicznego.
Na czym polega test FIT?
Test FIT to immunochemiczne badanie próbki kału, które wykrywa obecność krwi utajonej pochodzenia ludzkiego. W przypadku wyniku dodatniego pacjent kierowany jest na kolonoskopię diagnostyczną.
Kiedy możemy spodziewać się uruchomienia programu FIT w Polsce?
Program FIT jest gotowy do wdrożenia i ma zostać uruchomiony po zakończeniu programu „Profilaktyka 40+”, co planowane jest jeszcze w 2025 roku.
Czy test FIT zastąpi kolonoskopię?
Nie, test FIT nie zastąpi kolonoskopii, ale stanowi jej skuteczną, mniej inwazyjną alternatywę w badaniach przesiewowych. Kolonoskopia pozostanie badaniem diagnostycznym w przypadku wyniku dodatniego testu FIT.
Fakty i Mity na temat szczepionek przeciw HPV
Nowoczesna profilaktyka raka szyjki macicy w Polsce: Test HPV HR i cytologia na podłożu płynnym