Dr hab. Paweł Koczkodaj, prof. Narodowego Instytutu Onkologii, jest ekspertem w dziedzinie zdrowia publicznego, epidemiologii i prewencji nowotworów. Kieruje Pracownią Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie. W swojej pracy naukowej zajmuje się czynnikami ryzyka chorób nowotworowych, skutecznością działań profilaktycznych i rozwiązaniami, które mogą ograniczać zachorowalność na raka. Zdobywał doświadczenie w ośrodkach naukowych w Stanach Zjednoczonych i współpracuje z międzynarodowymi instytucjami zajmującymi się epidemiologią nowotworów. W wypowiedziach dla ONKOKURIERA zwraca szczególną uwagę na niedostateczne wykorzystanie badań przesiewowych w Polsce i potrzebę traktowania profilaktyki jako stałego elementu polityki zdrowotnej.
Kim jest prof. Paweł Koczkodaj? Wykształcenie i kariera naukowa
Paweł Koczkodaj jest doktorem habilitowanym i profesorem Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie. Specjalizuje się w zdrowiu publicznym, ze szczególnym uwzględnieniem epidemiologii nowotworów, prewencji pierwotnej i polityki zdrowotnej. Jego zainteresowania zawodowe różnią się od działalności lekarzy zajmujących się bezpośrednio diagnostyką i leczeniem pacjentów onkologicznych. Koncentruje się przede wszystkim na tym, jak ograniczać ryzyko rozwoju nowotworów w całej populacji, w jaki sposób zachęcać społeczeństwo do korzystania z badań przesiewowych i jak oceniać skuteczność programów zdrowotnych. Oznacza to analizowanie nie tylko indywidualnych zachowań zdrowotnych, ale także warunków społecznych, organizacyjnych i ekonomicznych, które wpływają na częstość występowania nowotworów. Istotnym obszarem jego pracy jest również poszukiwanie sposobów przełożenia wyników badań naukowych na praktyczne działania z zakresu zdrowia publicznego.
Paweł Koczkodaj ukończył studia magisterskie z zakresu zdrowia publicznego, ze specjalnością obejmującą promocję zdrowia i epidemiologię. Następnie odbył studia doktoranckie na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym, na Wydziale Nauki o Zdrowiu. Uzyskał stopień doktora, a następnie doktora habilitowanego. Rozwijał również kompetencje związane z zarządzaniem ochroną zdrowia, kończąc program Executive Master of Business Administration (EMBA). Jego działalność naukowa koncentruje się na badaniu zależności między czynnikami środowiskowymi i stylem życia a ryzykiem zachorowania na nowotwory. Ważne miejsce zajmuje w niej analiza możliwości ograniczania ekspozycji na czynniki rakotwórcze oraz ocena skuteczności interwencji profilaktycznych. W swojej pracy łączy podejście epidemiologiczne z zagadnieniami polityki zdrowotnej. Dotyczy to zarówno analizy danych populacyjnych, jak i projektowania działań, które mogą zwiększyć skuteczność profilaktyki nowotworowej.
Kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej NIO
W Narodowym Instytucie Onkologii Paweł Koczkodaj kieruje Pracownią Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej, działającą w Zakładzie Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów. Zespół zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi ograniczania wpływu modyfikowalnych czynników ryzyka nowotworów, analizą danych epidemiologicznych oraz rozwojem działań z zakresu prewencji i promocji zdrowia. Jednym z najważniejszych wyzwań jest określenie, które interwencje mogą przynieść największą korzyść zdrowotną w skali społeczeństwa. Nie chodzi wyłącznie o przekazywanie informacji, że palenie tytoniu zwiększa ryzyko raka płuca, a nadmierna masa ciała wiąże się z podwyższonym ryzykiem wybranych nowotworów. Równie ważne jest tworzenie warunków, które ułatwiają podejmowanie korzystnych dla zdrowia decyzji. Z perspektywy zdrowia publicznego oznacza to potrzebę łączenia edukacji z odpowiednimi rozwiązaniami organizacyjnymi i regulacyjnymi.
„Najważniejsze jest, żeby do leczenia w ogóle nie dochodziło” – profilaktyka zamiast samego leczenia
W rozmowie przeprowadzonej w studiu ONKOKURIERA prof. Paweł Koczkodaj zwracał uwagę, że debata o onkologii koncentruje się przede wszystkim na rozwoju nowych metod leczenia, podczas gdy istotną część zachorowań można ograniczać dzięki skutecznej profilaktyce. – Najważniejsze jest, żeby do leczenia w ogóle nie dochodziło – mówił ekspert.
Podkreślał przy tym znaczenie zarówno profilaktyki pierwotnej, której celem jest ograniczanie ryzyka rozwoju nowotworu, jak i profilaktyki wtórnej, umożliwiającej wykrycie choroby lub zmian przednowotworowych na odpowiednio wczesnym etapie. Unikanie dymu tytoniowego, ograniczanie spożycia alkoholu, regularna aktywność fizyczna czy utrzymywanie prawidłowej masy ciała należą do działań związanych z profilaktyką pierwotną. Z kolei mammografia, badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy i kolonoskopia wykonywana w odpowiednich wskazaniach służą wczesnemu wykrywaniu choroby lub zmian, które mogą poprzedzać rozwój nowotworu.
Prof. Koczkodaj zwracał uwagę, że polski system ochrony zdrowia wciąż nie wykorzystuje w wystarczającym stopniu możliwości związanych z profilaktyką, szczególnie ze względu na niewielki udział osób uprawnionych w badaniach przesiewowych.
Całą rozmowę można obejrzeć w materiale ONKOKURIERA „Najważniejsze jest, żeby do leczenia w ogóle nie dochodziło” – prof. Paweł Koczkodaj o profilaktyce nowotworów.
Dlaczego Polacy zbyt rzadko korzystają z badań przesiewowych?
Dostępność badań finansowanych ze środków publicznych nie oznacza automatycznie wysokiego udziału społeczeństwa w programach profilaktycznych. Część pacjentów nie ma wystarczającej wiedzy o badaniach, inni obawiają się rozpoznania choroby lub odkładają wizytę, ponieważ nie odczuwają żadnych dolegliwości. Problemem bywają również bariery organizacyjne i niewystarczająco skuteczne zapraszanie osób uprawnionych. Paweł Koczkodaj wielokrotnie wskazywał, że działania profilaktyczne wymagają lepszego dostosowania do potrzeb konkretnych grup społecznych. W marcu 2025 roku uczestniczył w debacie poświęconej zwiększaniu zgłaszalności na badania, wspólnie z przedstawicielami Narodowego Funduszu Zdrowia, organizacji pacjenckich, środowiska medycznego i instytucji zdrowia publicznego. Dyskusja dotyczyła m.in. roli pracodawców w promocji zdrowia, metod docierania do osób rzadko korzystających z profilaktyki oraz potrzeby większej współpracy między instytucjami.
O przebiegu spotkania pisaliśmy w MEDKURIERZE w artykule „Zgłaszalność na badania profilaktyczne w Polsce – wyzwania i rozwiązania”.
Rak piersi i znaczenie mammografii
Jednym z obszarów, w których problem niskiej zgłaszalności na badania jest szczególnie widoczny, pozostaje profilaktyka raka piersi. Mammografia pozwala wykrywać zmiany nowotworowe, zanim pojawią się objawy możliwe do zauważenia lub wyczucia podczas samobadania. Wykrycie raka na wcześniejszym etapie często zwiększa możliwości skutecznego leczenia i ograniczenia jego rozległości. Prof. Koczkodaj uczestniczył w dyskusjach dotyczących poprawy udziału kobiet w badaniach mammograficznych oraz sposobów prowadzenia edukacji zdrowotnej.
W MEDKURIERZE omawialiśmy te zagadnienia m.in. w publikacjach „Azymut na zdrowie Polek” oraz „Jak wygląda diagnostyka raka piersi?”, powiązanych z jego działalnością ekspercką i wypowiedziami o znaczeniu mammografii.
Poprawa zgłaszalności wymaga nie tylko przypominania o badaniach, ale także ułatwiania dostępu do nich oraz jasnego wyjaśniania, co powinno wydarzyć się po uzyskaniu nieprawidłowego wyniku.
Więcej praktycznych informacji o badaniach i leczeniu można znaleźć w Centrum Wiedzy o Raku Piersi ONKOKURIERA.
Międzynarodowe stypendia i współpraca naukowa
Ważną częścią kariery Pawła Koczkodaja jest doświadczenie zdobyte w zagranicznych ośrodkach badawczych. Jest laureatem stypendium Fulbright-Schuman, w ramach którego rozwijał działalność naukową w Comprehensive Cancer Center na University of Virginia w Stanach Zjednoczonych. Uczestniczył również w Poland Clinical Scholars Research Training Program związanym z Harvard Medical School oraz otrzymał stypendium Fundacji Kościuszkowskiej umożliwiające rozwój naukowy w amerykańskim National Cancer Institute. Brał ponadto udział w programie Young Forum Gastein w Austrii, skupiającym specjalistów zajmujących się przyszłością europejskiej polityki zdrowotnej. Doświadczenia te dotyczą epidemiologii, badań nad prewencją nowotworów oraz metod oceny działań z zakresu zdrowia publicznego. Paweł Koczkodaj współpracuje także z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (IARC) w Lyonie, związaną ze Światową Organizacją Zdrowia, oraz z innymi instytucjami zajmującymi się epidemiologią i prewencją chorób.
Projekt badawczy w Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem
Jednym z konkretnych przykładów międzynarodowej działalności naukowej Pawła Koczkodaja było uzyskanie wsparcia w ramach programu im. Walczaka Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Projekt dotyczył prewencji nowotworów złośliwych i miał być realizowany w Environment and Lifestyle Epidemiology Branch Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) w Lyonie. Program umożliwiał prowadzenie prac badawczych w międzynarodowym środowisku zajmującym się zależnościami pomiędzy ekspozycją środowiskową, stylem życia a ryzykiem zachorowania na nowotwory.
O przyznaniu stypendiów trójce naukowców Narodowego Instytutu Onkologii informowaliśmy w MEDKURIERZE w artykule „Michałek, Koczkodaj, Spałek – troje naukowców z NIO-PIB w światowych ośrodkach badawczych”.
Profilaktyka zdrowotna jako długoterminowa inwestycja
W 2026 roku, ogłoszonym Rokiem Profilaktyki Zdrowotnej, coraz większe znaczenie zyskała debata o miejscu działań prewencyjnych w polityce publicznej. W przypadku części interwencji ich efekty zdrowotne są widoczne dopiero po wielu latach. Dotyczy to chociażby ograniczania palenia tytoniu, zmniejszania rozpowszechnienia otyłości czy poprawy zachowań zdrowotnych w młodszych grupach wiekowych. Dlatego ocena skuteczności polityki zdrowotnej nie powinna ograniczać się do liczby wykonanych świadczeń w danym roku. Istotne jest również to, czy podjęte działania ograniczają przyszłe zachorowania i przedwczesne zgony. Prof. Paweł Koczkodaj podkreśla potrzebę stabilności, koordynacji i długofalowego planowania profilaktyki. Zwraca uwagę, że zmiany w tym obszarze wymagają współpracy administracji, instytucji naukowych, szkół, pracodawców i organizacji społecznych.
Ten kierunek dyskusji przedstawiliśmy również w MEDKURIERZE w artykule „Zdrowie jako kapitał państwa. Nowy zespół parlamentarny chce wzmocnić profilaktykę”.
Działalność naukowa, edukacja i upowszechnianie wiedzy
Paweł Koczkodaj jest autorem i współautorem publikacji naukowych poświęconych epidemiologii nowotworów, prewencji i zdrowiu publicznemu. Uczestniczy w konferencjach naukowych, debatach eksperckich oraz przedsięwzięciach edukacyjnych, podczas których przedstawia wyniki badań i omawia możliwości ograniczania zachorowalności na nowotwory. Istotnym elementem jego działalności jest popularyzacja wiedzy o modyfikowalnych czynnikach ryzyka. Wskazuje przy tym, że skuteczna profilaktyka nie może opierać się wyłącznie na odpowiedzialności jednostki. Zdrowe wybory powinny być wspierane przez odpowiednie warunki środowiskowe, organizację usług publicznych oraz dostęp do rzetelnej informacji. To podejście ma znaczenie zwłaszcza w odniesieniu do dzieci i młodzieży, u których kształtują się nawyki związane z aktywnością fizyczną, odżywianiem oraz używaniem tytoniu i alkoholu.
ZOBACZ TAKŻE: Paweł Koczkodaj: wyzwania i potencjał polskich badań przesiewowych WIDEO
Kim jest prof. Paweł Koczkodaj?
Dr hab. Paweł Koczkodaj, prof. NIO-PIB, jest ekspertem zdrowia publicznego, epidemiologii i prewencji nowotworów. Kieruje Pracownią Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie.
Czym zajmuje się naukowo Paweł Koczkodaj?
Jego działalność naukowa obejmuje epidemiologię nowotworów, ocenę czynników ryzyka, profilaktykę pierwotną i politykę zdrowotną, w tym skuteczność działań służących ograniczeniu zachorowalności.
Gdzie pracuje prof. Paweł Koczkodaj?
Pracuje w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie, w Zakładzie Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów.
Czy prof. Paweł Koczkodaj jest lekarzem onkologiem?
Jego potwierdzony profil zawodowy dotyczy zdrowia publicznego, epidemiologii i profilaktyki nowotworów. Dostępne biogramy nie stanowią podstawy do przedstawiania go jako lekarza prowadzącego leczenie onkologiczne.
Gdzie zdobywał doświadczenie zagraniczne?
Rozwijał kompetencje naukowe m.in. w ramach programów związanych z University of Virginia, Harvard Medical School i National Cancer Institute w Stanach Zjednoczonych. Współpracuje także z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem w Lyonie.
Dlaczego podkreśla znaczenie profilaktyki nowotworów?
Ponieważ ograniczanie ekspozycji na modyfikowalne czynniki ryzyka może zapobiegać części zachorowań, a skuteczne badania przesiewowe pozwalają wcześniej rozpoznawać niektóre nowotwory i zmiany przednowotworowe.
Profilaktyka raka piersi w centrum zmian. Rekomendacje PTO pokazują ścieżki
Badania przesiewowe – klucz do wczesnej diagnozy nowotworów, z którego wciąż korzystamy za rzadko
Wyzwania w onkologii: co decyduje o skuteczności leczenia onkologicznego?
Onkologia w Polsce. Pacjent w systemie ochrony zdrowia – teraźniejszość i kierunki zmian
Mniejsza masa ciała to mniejsze ryzyko zachorowania na raka
• Artykuł zaktualizowano: