Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy w Gliwicach otrzyma ponad 11 mln zł dofinansowania z Agencji Badań Medycznych. Środki zostaną przeznaczone na rozwój projektu dotyczącego molekularnie celowanej terapii radionuklidowej u chorych na glejaka wielopostaciowego, jednego z najbardziej agresywnych pierwotnych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego.
Agencja Badań Medycznych rozstrzygnęła konkurs TRANSMED I (ABM/2024/8), poświęcony rozwojowi projektów badawczo-rozwojowych z obszaru medycyny translacyjnej. W gronie beneficjentów znalazł się Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach. Instytut otrzyma 11 123 761 zł na realizację projektu „Celowana terapia radioizotopowa wspomagana obrazowaniem zmienia mikrośrodowisko immunologiczne guza w glejaku wielopostaciowym”.
Projekt ma prowadzić do opracowania nowej strategii leczenia pacjentów z glejakiem wielopostaciowym, określanym skrótem GBM. Badacze chcą wykorzystać molekularnie celowaną terapię radionuklidową, czyli TRT (targeted radionuclide therapy). Metoda opiera się na zastosowaniu specjalnie zaprojektowanych cząsteczek rozpoznających komórki nowotworowe i dostarczających do nich radioizotopy emitujące promieniowanie alfa lub beta. Założeniem jest niszczenie komórek guza przy jednoczesnym ograniczaniu uszkodzeń zdrowej tkanki mózgowej.
Glejak wielopostaciowy nadal pozostaje dużym wyzwaniem terapeutycznym
Glejak wielopostaciowy należy do najbardziej agresywnych nowotworów rozwijających się w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Charakteryzuje się znaczną heterogennością, inwazyjnością oraz opornością na standardowe metody leczenia. Mimo postępów w neurochirurgii, radioterapii i chemioterapii mediana przeżycia pacjentów nie przekracza 15 miesięcy.
Trudność leczenia wynika także z lokalizacji guza. Nowotwór rozwija się w strukturach mózgu, których uszkodzenie może powodować poważne konsekwencje neurologiczne. W wielu przypadkach całkowite usunięcie zmiany podczas operacji nie jest możliwe, a nawet po zabiegu w tkance mózgowej mogą pozostawać pojedyncze komórki nowotworowe odpowiedzialne za nawrót choroby. To właśnie dlatego poszukiwane są metody, które pozwoliłyby skuteczniej oddziaływać na komórki guza, a jednocześnie byłyby możliwe do zastosowania w tak wrażliwym obszarze organizmu.
– Dążąc do rozszerzenia opcji terapeutycznych w leczeniu glejaka wielopostaciowego, skupimy się na trzech najważniejszych kierunkach: walidacji terapeutycznych radioligandów opartych o beta- (Tb-161) oraz alfa- (Ac-225) emitery, ocenie leczenia skojarzonego i przygotowaniu radiofarmaceutyków do badań klinicznych – wyjaśnia prof. Gabriela Krämer-Marek, kierownik Zakładu Radiofarmacji i Obrazowania Przedklinicznego PET w Narodowym Instytucie Onkologii w Gliwicach, główny badacz.
Obrazowanie molekularne ma pomóc w doborze terapii. Integralną częścią projektu będzie zastosowanie obrazowania molekularnego PET z wykorzystaniem małych białek rozpoznających określone cele molekularne, czyli immuno-PET. Technologia ma umożliwić nieinwazyjną ocenę, czy białka będące celem terapii występują na komórkach nowotworowych oraz w jakiej ilości są obecne w guzie.
W dalszej perspektywie takie podejście może pozwolić na bardziej precyzyjne kwalifikowanie pacjentów do leczenia, dokładniejsze planowanie terapii oraz ocenę, czy zastosowany radiofarmaceutyk trafia w wybrany cel molekularny. W projekcie obrazowanie ma więc pełnić nie tylko funkcję diagnostyczną, lecz także wspierać rozwój leczenia dopasowanego do biologicznych cech nowotworu.
Trzy etapy prac badawczych
Pierwsza część projektu będzie obejmowała walidację terapeutycznych radioligandów w komórkowych i zwierzęcych modelach glejaka wielopostaciowego. Badacze będą oceniać biodostępność, cytotoksyczność i stabilność radioligandów, a także ich wpływ na mikrośrodowisko guza. Analizy obejmą między innymi odpowiedź immunologiczną oraz mechanizmy śmierci komórek nowotworowych.
We współpracy ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym w Katowicach zaplanowano również badania ekspresji wybranych celów molekularnych w próbkach pobranych od chorych na glejaka wielopostaciowego. Ma to pomóc w ocenie, na ile wskazane cele mogą być wykorzystane w rozwijanej terapii radionuklidowej.
Drugi etap będzie dotyczył leczenia skojarzonego. Zespół sprawdzi, czy połączenie celowanej terapii radionuklidowej z inhibitorami punktów kontrolnych, takimi jak anty-PD-1/PD-L1, albo z inhibitorami PARP może zwiększyć skuteczność leczenia. Założeniem jest równoczesne nasilenie odpowiedzi przeciwnowotworowej oraz osłabienie mechanizmów naprawy DNA w komórkach guza.
– Coraz więcej danych wskazuje, że samo niszczenie komórek nowotworowych może nie wystarczyć do uzyskania trwałej odpowiedzi terapeutycznej. Chcemy sprawdzić, czy odpowiednio dobrane leczenie skojarzone pozwoli jednocześnie uszkodzić guz i pobudzić układ odpornościowy do skuteczniejszej walki z chorobą. Badania przedkliniczne pokażą, które kombinacje mają największy potencjał do dalszego rozwoju klinicznego – mówi prof. Gabriela Krämer-Marek.
Ostatnim etapem ma być opracowanie procesu produkcji radiofarmaceutyków zgodnego z wymaganiami klinicznymi. Celem jest przygotowanie nowych radiofarmaceutyków do przyszłych badań z udziałem pacjentów. Projekt dotyczy etapu przedklinicznego, a jego wyniki mają stanowić podstawę do dalszego rozwoju klinicznego opracowywanych rozwiązań.
Glejaki: dlaczego są tak groźne i nadal trudne do leczenia? Wyjaśnia prof. Radosław Rola”
Perspektywa dla chorych i medycyny nuklearnej
Jak podkreśla dr hab. n. med. Sławomir Blamek, prof. NIO-PIB, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach, projekt może otworzyć drogę do wprowadzenia do praktyki klinicznej nowej generacji celowanych terapii radioizotopowych dla pacjentów z GBM.
– Rozwiązanie to mogłoby szczególnie pomóc pacjentom, u których nie jest możliwe całkowite usunięcie guza lub którzy nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego. Dla tych chorych dostępne obecnie metody terapii są bardzo ograniczone, a rokowanie pozostaje niekorzystne. Co więcej, zwiększona skuteczność terapii przyniesie wymierne korzyści ekonomiczne w postaci obniżenia kosztów hospitalizacji i obciążeń społecznych związanych z ciężkim przebiegiem choroby oraz opieką paliatywną. Dodatkowo, potwierdzenie skuteczności tego rodzaju terapii w przypadku glejaka otwiera drogę do zastosowania badanych radioligandów do leczenia innych nowotworów, co wpisuje się w ogólnoświatowy trend dynamicznego rozwoju terapii radioizotopowych. Dzięki uruchomieniu nowego Oddziału Terapii Izotopowej, Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach jest w pełni przygotowany do sprostania wymaganiom związanym z wykorzystaniem w terapii przeciwnowotworowej innowacyjnych rozwiązań z zakresu medycyny nuklearnej, zarówno w zakresie diagnostyki, jak i wyrafinowanych metod leczenia – mówi dr hab. Sławomir Blamek.
Projekt będzie realizowany wspólnie ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym w Katowicach oraz firmami WPD Pharmaceuticals i AffibodyAB. Partnerzy zapewnią dostęp do rekombinowanych białek wiążących receptory IL13Rα2 i EGFR, które będą wykorzystywane w prowadzonych pracach.
– Wspólna realizacja projektu zwiększy szanse na prowadzenie kolejnych badań oraz wymianę doświadczeń i poszerzenie wiedzy. Potwierdzeniem tego jest współpraca między powyższymi ośrodkami w ramach projektu „Ocena odpowiedzi immunologicznej u chorych leczonych pembrolizumabem z nowo zdiagnozowanym glejakiem wielopostaciowym mózgu”, który również jest finansowany przez ABM – podsumowuje prof. Gabriela Krämer-Marek.
Pierwsza operacja glejaka z użyciem PET 18F-FET. Łódzki projekt zmienia planowanie leczenia
Glejaki: jak poprawić leczenie i opiekę nad chorymi? Nowy raport pokazuje kierunki zmian
• Artykuł zaktualizowano:
