Polska po raz pierwszy w historii znalazła się powyżej średniej Unii Europejskiej w zakresie dostępności innowacyjnych terapii. Wynika to z najnowszych danych raportu W.A.I.T. Europejskiej Federacji Przemysłu Farmaceutycznego EFPIA, przygotowanego z udziałem IQVIA i opublikowanego w maju 2026 roku. Raport analizuje dostęp do 168 innowacyjnych terapii, które uzyskały centralne dopuszczenie do obrotu w latach 2021–2024. Dane dotyczące dostępności odnoszą się do stanu na 5 stycznia 2026 roku.
W Polsce dostępnych jest obecnie 77 spośród 168 analizowanych terapii, co daje 46 proc. Średnia dla Unii Europejskiej wynosi 76 terapii, czyli 45 proc. Różnica jest niewielka, ale istotna z punktu widzenia pozycji Polski w kolejnych edycjach zestawienia. W poprzednim raporcie, obejmującym terapie dopuszczone w latach 2020–2023, Polska pozostawała poniżej średniej unijnej z wynikiem 68 spośród 173 terapii, czyli 39 proc.
Poniżej artykułu znajdziesz raport do pobrania.
Historyczny wynik Polski w raporcie W.A.I.T.
Więcej terapii dostępnych dla pacjentów
Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że poprawa wyniku jest związana z decyzjami refundacyjnymi podejmowanymi w ostatnich latach. W 2025 roku udostępniono 152 terapie, wobec 135 w 2024 roku oraz 145 w 2023 roku. Zmiany te przełożyły się na poprawę wskaźników ocenianych w raporcie W.A.I.T., który jest jednym z najczęściej przywoływanych europejskich zestawień dotyczących dostępu pacjentów do nowych leków.
Raport EFPIA nie ogranicza się wyłącznie do liczby leków objętych refundacją. Pokazuje również, jak długo pacjenci czekają na dostęp do terapii po ich dopuszczeniu przez Europejską Agencję Leków oraz czy dostęp jest pełny, ograniczony lub realizowany przez inne mechanizmy finansowania. EFPIA podkreśla, że różnice między państwami europejskimi pozostają znaczące, a nierówności w dostępie do nowych leków nadal się utrzymują.
Poprawa w onkologii i chorobach rzadkich
Najbardziej widoczna zmiana dotyczy obszarów, w których potrzeby terapeutyczne są szczególnie duże: onkologii oraz chorób rzadkich. Z danych przekazanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że dostępność terapii onkologicznych w Polsce wzrosła z 48 proc. do 61 proc. Oznacza to wzrost o 15 punktów procentowych w porównaniu z poprzednią analizą.
Podobną dynamikę odnotowano w przypadku terapii stosowanych w chorobach rzadkich. Wskaźnik dostępności wzrósł z 38 proc. do 53 proc. W obu tych obszarach Polska osiągnęła wynik wyższy niż średnia Unii Europejskiej. To pierwszy taki rezultat w analizach W.A.I.T. dotyczących Polski.
Dla pacjentów onkologicznych znaczenie mają nie tylko nowe cząsteczki, ale także tempo włączania terapii do refundacji, zakres wskazań oraz warunki kwalifikacji do leczenia. W praktyce dostępność raportowana w zestawieniu EFPIA oznacza, że dana terapia jest objęta publicznym finansowaniem, choć jej stosowanie może podlegać określonym kryteriom klinicznym i administracyjnym.
Czas oczekiwania nadal pozostaje wyzwaniem
Poprawa wskaźnika dostępności nie oznacza, że wszystkie bariery zostały usunięte. W raporcie EFPIA zwrócono uwagę na pogorszenie tempa udostępniania nowych terapii w Europie. Średni czas oczekiwania na dostęp do leczenia, liczony od autoryzacji do refundacji, wydłużył się w najnowszej analizie o 19 dni względem poprzedniego badania.
W Polsce, według Ministerstwa Zdrowia, najdłuższy etap nie dotyczy samego procedowania wniosku refundacyjnego, lecz okresu poprzedzającego jego złożenie. Średni czas tego etapu wynosi 714 dni. Jednocześnie czas aktywnego procedowania wniosków refundacyjnych ulega skróceniu. W latach 2023–2025 wynosił odpowiednio 361, 244 oraz 229 dni. Resort zdrowia wskazuje, że obecnie to nie procedury administracyjne są główną barierą w szybkim udostępnianiu nowych terapii.
Ten element raportu ma znaczenie dla interpretacji danych. Sama liczba dostępnych terapii pokazuje postęp, ale nie odpowiada w pełni na pytanie, jak szybko pacjent może skorzystać z leczenia po europejskiej rejestracji leku. Właśnie dlatego w analizach W.A.I.T. obok dostępności pojawia się również czas oczekiwania na objęcie terapii finansowaniem publicznym.
Sprawdź: Raport WHO: obraz wykorzystania sztucznej inteligencji w ochronie zdrowia w Unii Europejskiej
Planowane zmiany w ustawie refundacyjnej
Ministerstwo Zdrowia łączy dalszą poprawę dostępności z projektem nowelizacji ustawy o refundacji. Według resortu proponowane rozwiązania mają zwiększyć elastyczność, przejrzystość i efektywność systemu. Zmiany obejmują między innymi możliwość wezwania firmy farmaceutycznej do złożenia wniosku refundacyjnego, preferencje dla wybranych wniosków, ułatwienia dla terapii skojarzonych oraz nowe podejścia analityczne w chorobach rzadkich.
Projekt zakłada także rozwiązania, które mają ograniczać obciążenia administracyjne i przyspieszać proces decyzyjny. W założeniu ma to przełożyć się na szybsze udostępnianie nowych terapii oraz utrzymanie dostępności świadczeń już funkcjonujących w systemie refundacyjnym.
Europejski kontekst: nierówności nadal widoczne
Raport W.A.I.T. pokazuje, że różnice w dostępie do innowacyjnych leków w Europie pozostają jednym z głównych wyzwań systemowych. EFPIA wskazuje, że pacjenci w poszczególnych państwach członkowskich czekają na nowe terapie różnie długo, a zakres refundacji zależy od lokalnych procedur, wymagań dowodowych, decyzji płatników publicznych i poziomu finansowania ochrony zdrowia.
Dane z raportu obejmują 36 krajów i 168 terapii. Zestawienie pokazuje nie tylko, które leki są dostępne, ale również w jakim stopniu pacjenci mogą z nich korzystać. EFPIA zwraca uwagę na rosnące ograniczenia w stosowaniu części terapii oraz na utrzymujący się odsetek leków niedostępnych w poszczególnych państwach.
Wynik Polski w raporcie W.A.I.T. 2025 oznacza zmianę pozycji kraju na tle Unii Europejskiej. Po raz pierwszy wskaźnik całkowitej dostępności innowacyjnych terapii jest wyższy niż średnia unijna. Największą poprawę widać w obszarach onkologii i chorób rzadkich, gdzie dostępność przekroczyła poziom średni dla UE.
Jednocześnie raport pokazuje, że dostępność leków pozostaje procesem wieloetapowym. Obejmuje decyzje firm o składaniu wniosków refundacyjnych, ocenę technologii medycznych, negocjacje, decyzje administracyjne i warunki finansowania. Z tego powodu dane EFPIA są ważnym punktem odniesienia, ale nie zastępują szczegółowej analizy dostępności konkretnego leczenia w danym wskazaniu.
Patients in Europe waiting longer for new medicines as inequality grows between Member States. EFPIA’s annual WAIT report shows a picture of widening inequality with no indication of an improvement in the future:
Pytania i odpowiedzi dotyczące dostępności innowacyjnych terapii w Polsce
Czym jest raport W.A.I.T. EFPIA?
Raport W.A.I.T. to cykliczna analiza Europejskiej Federacji Przemysłu Farmaceutycznego EFPIA dotycząca dostępności innowacyjnych leków w Europie. Ocenia między innymi, ile terapii dopuszczonych centralnie w Europie jest dostępnych dla pacjentów w poszczególnych krajach oraz jak długo trwa ich objęcie refundacją.
Jaki wynik osiągnęła Polska w najnowszym raporcie?
Polska osiągnęła wynik 77 dostępnych terapii spośród 168 analizowanych, czyli 46 proc. To poziom wyższy niż średnia Unii Europejskiej, która wyniosła 45 proc.
Czy Polska poprawiła dostęp do terapii onkologicznych?
Tak. Według danych Ministerstwa Zdrowia dostępność terapii onkologicznych wzrosła z 48 proc. do 61 proc. Oznacza to poprawę o 15 punktów procentowych względem poprzedniej analizy.
Jak zmienił się dostęp do terapii w chorobach rzadkich?
W przypadku chorób rzadkich wskaźnik dostępności wzrósł z 38 proc. do 53 proc. Także w tym obszarze Polska przekroczyła średnią Unii Europejskiej.
Co nadal ogranicza szybki dostęp do nowych terapii?
Z komunikatu Ministerstwa Zdrowia wynika, że w Polsce największym ograniczeniem pozostaje etap poprzedzający złożenie wniosku refundacyjnego. Średni czas tego etapu wynosi 714 dni. Sam czas aktywnego procedowania wniosków refundacyjnych skracał się w ostatnich latach i w 2025 roku wyniósł średnio 229 dni.
Czy wszystkie innowacyjne leki są w Polsce refundowane?
Nie. Raport obejmuje 168 terapii dopuszczonych w latach 2021–2024, z których w Polsce dostępnych jest 77. Oznacza to poprawę względem poprzedniego zestawienia, ale część terapii nadal nie jest dostępna w ramach publicznego finansowania.
Źródło: Ministerstwo Zdrowia, „Polska pierwszy raz w historii znalazła się powyżej średniej Unii Europejskiej. Komunikat w sprawie dostępności innowacyjnych terapii w Polsce”, 21 maja 2026 roku.
EFPIA, „Patients W.A.I.T. Indicator 2025 Survey”, IQVIA, maj 2026 roku. EFPIA, „Patients in Europe
Raport refundacyjny NFZ: analiza wydatków na leki i wyroby medyczne w pierwszej połowie 2025 roku
Raport refundacyjny NFZ za 2025 rok – struktura wydatków i dominujące terapie