W Klinice Nowotworów Głowy i Szyi Narodowego Instytutu Onkologii przeprowadzono operację, która w skali światowej należy do rzadkości. U pacjentki z rozpoznaniem raka przewodowego ślinianki przyusznej (salivary duct carcinoma) wykonano jednoczasową resekcję onkologiczną wraz z zaawansowaną rekonstrukcją nerwu twarzowego i ubytku tkanek. To jeden z pierwszych takich zabiegów na świecie i bezprecedensowe osiągnięcie w Polsce.
Wiadomo nie od dziś, że w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie dzieją się rzeczy naprawdę ważne i heroiczne. Każdego dnia zespoły medyczne podejmują skomplikowane decyzje i wykonują procedury wymagające niezwykłej precyzji, odwagi i wiedzy. Jednak ta operacja zasługuje na szczególne wyróżnienie. Połączenie radykalnej resekcji nowotworowej z jednoczasową rekonstrukcją nerwu twarzowego przy użyciu mikrochirurgicznego płata i unaczynionego przeszczepu nerwu ruchowego stanowi przełomowy krok w leczeniu nowotworów ślinianek w Polsce.
To, co udało się osiągnąć zespołowi klinicznemu, wykracza poza standardowe procedury chirurgiczne – daje pacjentom realną szansę na zachowanie funkcji twarzy, poprawę jakości życia i przywrócenie poczucia normalności po tak trudnym leczeniu. Sukces ten jest dowodem, że innowacyjne metody leczenia onkologicznego i rekonstrukcyjnego nie są już jedynie eksperymentalnym rozwiązaniem, lecz stają się realną szansą dla pacjentów wymagających najbardziej zaawansowanej opieki. I to wszystko dzieje się w polskim ośrodku!
Nowotwory głowy i szyi należą do grupy chorób, w których leczenie chirurgiczne wymaga niezwykłej precyzji i interdyscyplinarnego podejścia. Obszar operacyjny obejmuje struktury nie tylko kluczowe dla funkcji życiowych, takich jak oddychanie, połykanie czy mowa, ale także odpowiadające za mimikę twarzy i ekspresję emocji. W związku z tym planowanie terapii onkologicznej wymaga równoczesnego uwzględnienia aspektu estetycznego i funkcjonalnego, by po zakończeniu leczenia pacjent mógł zachować możliwie najwyższą jakość życia.
Przeprowadzona w Narodowym Instytucie Onkologii operacja obejmowała radykalną parotidektomię, czyli usunięcie całej ślinianki przyusznej wraz z nerwem twarzowym, a także skórę, tkanki policzka i okolicę zauszną. Dodatkowo wykonano kompleksowe wycięcie węzłów chłonnych szyi. W tym samym czasie chirurgowie przeprowadzili rekonstrukcję ubytku przy użyciu mikrochirurgicznego wolnego płata przednio-bocznego uda (ALTF), połączonego z unaczynionym przeszczepem nerwu ruchowego pobranego z gałęzi do mięśnia obszernego bocznego. Takie połączenie umożliwiło odtworzenie zarówno tkanki miękkiej, jak i przewodzenia nerwowego, kluczowego dla funkcji mięśni mimicznych. W trakcie zabiegu wykonano trzy zespolenia naczyniowe oraz cztery zespolenia nerwowe w technice mikrochirurgicznej, co wymagało precyzji i doświadczenia na najwyższym światowym poziomie.
– W tym przypadku, po radykalnym leczeniu onkologicznym z koniecznym usunięciem nerwu twarzowego, priorytetem było jednoczasowe odtworzenie zarówno tkanek, jak i przewodzenia nerwowego. Połączenie płata ALTF z unaczynionym przeszczepem nerwu ruchowego do mięśnia obszernego bocznego pozwoliło nam od razu zabezpieczyć ubytek i przywrócić drogi nerwowe dla mięśni mimicznych – podkreśla dr n. med. Jakub Zwoliński, Kierownik Oddziału Zabiegowego Kliniki Nowotworów Głowy i Szyi.
Zastosowanie unaczynionego przeszczepu nerwu ruchowego w rekonstrukcji nerwu twarzowego daje znaczącą przewagę nad klasycznymi metodami. W porównaniu do nieunaczynionych przeszczepów kablowych z nerwów czuciowych, rozwiązanie to pozwala na szybszą i bardziej efektywną regenerację włókien nerwowych. Dzięki temu pacjent ma większą szansę na zachowanie mimiki i funkcji mięśni twarzy, co ma krytyczne znaczenie zwłaszcza w kontekście planowanej radioterapii uzupełniającej. Wybór gałęzi nerwu do mięśnia obszernego bocznego umożliwia pobranie odpowiednio długiego odcinka nerwu przy minimalnym ubytku funkcjonalnym kończyny. Gałęzie te charakteryzują się dużą gęstością włókien ruchowych i przewidywalną anatomią, co pozwala na całościową rekonstrukcję nerwu twarzowego, a unaczynienie znacząco przyspiesza proces regeneracji.
– Wybór gałęzi nerwu do mięśnia obszernego bocznego ma szereg zalet. Pozwala na pobranie odpowiednio długiego odcinka nerwu przy minimalnym ubytku funkcjonalnym kończyny. Gałęzie te są czysto ruchowe, o dużej gęstości włókien i przewidywalnej anatomii. Ich liczne odgałęzienia umożliwiają całościową rekonstrukcję nerwu twarzowego, a unaczynienie przyspiesza i uwiarygadnia regenerację – wyjaśnia dr Filip Kissin, chirurg szczękowo-twarzowy z Kliniki.
Znaczenie kliniczne tego typu zabiegów jest ogromne. Porażenie nerwu twarzowego po radykalnych operacjach nowotworów ślinianek prowadzi do licznych komplikacji funkcjonalnych i estetycznych. Asymetria twarzy, opadanie kącika ust, wygładzenie fałdu nosowo-wargowego czy trudności w zamykaniu oka to jedynie niektóre z problemów, z którymi borykają się pacjenci. Zaburzenia mimiki wpływają również na codzienne funkcjonowanie, powodując trudności w jedzeniu, piciu, mówieniu, a także zwiększając ryzyko uszkodzeń oka. Konsekwencje psychiczne i społeczne są równie istotne – pacjenci często doświadczają obniżenia samooceny, poczucia wstydu i wycofania z życia społecznego. W dłuższym czasie mogą pojawić się przykurcze mięśni, synkinezy czy trwałe uszkodzenia narządu wzroku.
Dzięki zastosowanej technice chirurgicznej pacjentka zyskała nie tylko ochronę tkanek po radykalnej resekcji, ale przede wszystkim realną szansę na odtworzenie funkcji nerwu twarzowego. Pionierski zabieg w Narodowym Instytucie Onkologii pokazuje, że nowoczesna chirurgia onkologiczna w Polsce może łączyć najwyższą skuteczność leczenia z dbałością o jakość życia pacjentów, a jednoczesna rekonstrukcja nerwowa staje się standardem możliwym do realizacji w skali krajowej.
– Dzięki zastosowanej technice dajemy pacjentom realną szansę nie tylko na lepszą ochronę tkanek po resekcji, ale przede wszystkim na czynnościową regenerację nerwu twarzowego – co bezpośrednio przekłada się na codzienne funkcjonowanie, komunikację i samopoczucie – dodaje prof. dr hab. n. med. Andrzej Kawecki, kierownik Kliniki Nowotworów Głowy i Szyi.
Innowacyjność operacji jest podkreślana także na poziomie światowym – przypadki jednoczasowej rekonstrukcji nerwu twarzowego z wykorzystaniem unaczynionego przeszczepu ruchowego opisano dotychczas zaledwie kilkanaście razy. Sukces polskiego zespołu chirurgów to istotny krok w rozwoju nowoczesnych metod leczenia nowotworów głowy i szyi, który może wyznaczać nowe standardy w chirurgii rekonstrukcyjnej i onkologicznej w Europie.
Czym jest rak ślinianki przyusznej?
Rak ślinianki przyusznej to nowotwór złośliwy gruczołów ślinowych, który najczęściej atakuje śliniankę przyuszną. Jest rzadkim, ale agresywnym typem nowotworu głowy i szyi, wymagającym precyzyjnego leczenia chirurgicznego.
Na czym polega radykalna parotidektomia?
Radykalna parotidektomia to operacja polegająca na usunięciu całej ślinianki przyusznej wraz z nerwem twarzowym, często połączona z wycięciem węzłów chłonnych szyi i tkanek otaczających. Celem jest pełne usunięcie nowotworu.
Co to jest mikrochirurgiczny płat ALTF?
Płat przednio-boczny uda (ALTF) to tkanka pobrana z uda wraz z naczyniami krwionośnymi, stosowana w mikrochirurgii do rekonstrukcji ubytków pooperacyjnych. Pozwala na jednoczesne odtworzenie tkanek miękkich i funkcji nerwów.
Jak działa unaczyniony przeszczep nerwu ruchowego?
Unaczyniony przeszczep nerwu ruchowego zapewnia szybszą i bardziej efektywną regenerację włókien nerwowych w porównaniu do tradycyjnych przeszczepów kablowych. Umożliwia odbudowę funkcji mięśni mimicznych i poprawę mimiki twarzy po radykalnym leczeniu.
Dlaczego rekonstrukcja nerwu twarzowego jest tak ważna?
Uszkodzenie nerwu twarzowego prowadzi do asymetrii twarzy, trudności w jedzeniu, piciu, mówieniu i zamykaniu oka. Rekonstrukcja nerwu przywraca funkcje mięśni mimicznych, minimalizuje powikłania i znacząco poprawia jakość życia pacjenta.
Czy podobne operacje wykonuje się w Polsce często?
Zabiegi jednoczasowej resekcji nowotworu wraz z rekonstrukcją unaczynionym przeszczepem nerwu są w Polsce wyjątkowe i należą do pionierskich. Narodowy Instytut Onkologii w Warszawie jest jednym z nielicznych ośrodków realizujących tak złożone procedury.