Choroby nowotworowe stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie, a ich liczba wciąż rośnie. W Polsce, mimo postępów w diagnostyce i leczeniu, zachorowalność na nowotwory nadal utrzymuje się na alarmującym poziomie. Według raportu Narodowego Instytutu Onkologii, umieralność spowodowana nowotworami w Polsce jest o 15% wyższa niż średnia unijna, a tempo jej spadku jest wolniejsze niż w innych krajach Europy. Te niepokojące dane wskazują na problem zarówno w zakresie wczesnej diagnostyki, jak i dostępności do skutecznych metod leczenia.
Nowe perspektywy leczenia chorób nowotworowych – analiza wyników konkursu Agencji Badań Medycznych na niekomercyjne badania kliniczne w onkologii
Aby odpowiedzieć na te wyzwania, Agencja Badań Medycznych (ABM) uruchomiła konkurs na niekomercyjne badania kliniczne w obszarze onkologii, mający na celu opracowanie innowacyjnych metod diagnostycznych i terapeutycznych, które poprawią jakość życia pacjentów onkologicznych w Polsce. W wyniku konkursu dofinansowanie otrzymało 18 projektów, które łącznie uzyskały niemal 550 milionów złotych. Projekty te obejmują szeroki wachlarz tematów, od wczesnej diagnostyki, przez zastosowanie sztucznej inteligencji (AI) w monitorowaniu terapii, aż po nowoczesne technologie, takie jak medycyna nuklearna.
– Naszą ideą jest wspieranie najlepszych i najbardziej innowacyjnych projektów, które zapewnią pacjentom dostęp do terapii, często w inny sposób nieosiągalnych. Wspieramy badania, które mają szanse na opublikowanie wyników we wiodących, opiniotwórczych czasopismach międzynarodowych i które wpłyną na to, że polska medycyna będzie widoczna na świecie. Polscy naukowcy pokazują, że ich pomysły są konkurencyjne na skalę światową. W ramach konkursu na niekomercyjne badania w onkologii obserwujemy dużą reprezentację projektów z zakresu diagnostyki obrazowej skupionych na wczesnym wykrywaniu nowotworów, na monitorowaniu terapii za pomocą AI i medycyny nuklearnej – podkreślał prof. Wojciech Fendler – Prezes Agencji Badań Medycznych podsumowując wyniki konkursu podczas konferencji.
– W Europie Zachodniej ok. 40% badań klinicznych to badania niekomercyjne. Jeszcze kilka lat temu, przed 2019 r. niekomercyjne badania w Polsce stanowiły poniżej 2%. W tej chwili zbliżamy się do ok. 10%. Przed nami jeszcze długa droga, ale ta zmiana pokazuje, jak duży mamy potencjał intelektualny polskich badaczy. To nie tylko publikacje. To przede wszystkim nowe rozwiązania, które mogą zostać wdrożone do opieki zdrowotnej – podsumowuje prof. Piotr Rutkowski, Klinika Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, Przewodniczący Rady Agencji Badań Medycznych.
Nowotwory złośliwe w Polsce – analiza danych Krajowego Rejestru Nowotworów
Innowacje w diagnostyce i terapii onkologicznej – przykłady przełomowych badań
W ramach ogłoszonych wyników konkursu, wiele projektów skupia się na diagnostyce obrazowej, której celem jest wczesne wykrywanie nowotworów. W szczególności, jedną z najbardziej obiecujących dziedzin jest wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI) do monitorowania przebiegu terapii. Jak zauważył prof. Wojciech Fendler, Prezes Agencji Badań Medycznych, projekty te mają na celu wprowadzenie nowych technologii, które pozwolą na monitorowanie skuteczności leczenia w czasie rzeczywistym, co może znacząco poprawić proces decyzyjny w terapii onkologicznej.
Zgodnie z zaprezentowanymi wynikami, na szczególną uwagę zasługują badania z zakresu medycyny nuklearnej. Projekty te koncentrują się na wykorzystaniu radiofarmaceutyków w diagnostyce, co pozwala na precyzyjne obrazowanie guzów nowotworowych oraz ocenę skuteczności terapii. Technologie te mają ogromny potencjał, by zrewolucjonizować sposób, w jaki monitorujemy postęp leczenia i wykrywamy nawroty nowotworów.
Termoablacja LITT: przyszłość neurochirurgii już w Polsce
Nowe podejścia w leczeniu potrójnie ujemnego raka piersi
Rak piersi jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych w Polsce, z około 20 tysiącami nowych przypadków rocznie. Jednym z najtrudniejszych do leczenia typów raka piersi jest potrójnie ujemny rak piersi, który stanowi około 10-15% przypadków. Ten rodzaj nowotworu charakteryzuje się szczególnie agresywnym przebiegiem i gorszym rokowaniem, ponieważ nie reaguje na typowe terapie, takie jak leczenie hormonalne czy terapia celowana przeciwko receptorowi HER2.
Zespół badawczy pod przewodnictwem Narodowego Centrum Badań Jądrowych, w współpracy z Uniwersytetem Medycznym w Łodzi, realizuje projekt, który może przyczynić się do znaczącego postępu w leczeniu tego rodzaju raka. Badanie dotyczy korelacji pomiędzy poziomem gromadzenia radiofarmaceutyku 99mTc-PSMA-T4 w guzie piersi a skutecznością chemioterapii przedoperacyjnej w przypadku potrójnie ujemnego raka piersi. Zastosowanie tej technologii w diagnostyce może stanowić cenne narzędzie prognostyczne, pomagając lekarzom podejmować bardziej precyzyjne decyzje terapeutyczne, co w efekcie poprawi wyniki leczenia pacjentek.
– Potrójnie ujemny rak piersi to szczególny rodzaj nowotworu, bo charakteryzuje się wyraźnie większa agresywnością. Ograniczenie możliwości terapeutycznych z powodu braku ukierunkowanego leczenia hormonalnego czy antyHER2, które są dostępne w przypadku raków piersi posiadających te receptory niestety skutkuje najgorszym rokowaniem spośród wszystkich podtypów raka piersi, a ryzyko nawrotu tej choroby jest trzy krotnie wyższe w stosunku do innych raków piersi – podsumowywał prof. Zbigniew Adamczewski, Zakład Medycyny Nuklearnej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi.
Rewolucja w leczeniu rzadkich nowotworów dziecięcych
Mięsaki tkanek miękkich to rzadkie nowotwory, które występują głównie u dzieci. Leczenie tych nowotworów, szczególnie w przypadku postaci rozsianej, pozostaje ogromnym wyzwaniem. Choć w ciągu ostatnich 20 lat poczyniono znaczny postęp w leczeniu innych nowotworów dziecięcych, leczenie mięsaków wciąż stanowi nieosiągalne wyzwanie w onkologii pediatrycznej.
Projekt LiBRha, finansowany przez Agencję Badań Medycznych, stanowi pierwsze tego typu badanie na świecie, które dotyczy stosowania płynnej biopsji do monitorowania leczenia mięsaków tkanek miękkich u dzieci. Płynna biopsja to nowoczesna metoda diagnostyczna, która pozwala na wykrywanie fragmentów DNA nowotworowego w krwi pacjenta, co eliminuje konieczność przeprowadzania inwazyjnych biopsji. Projekt ten jest przełomowy, ponieważ umożliwi szybsze i dokładniejsze diagnozowanie, a także śledzenie postępów leczenia. Ponadto, w ramach tego badania, stworzone zostanie również ogólnopolskie biobank, który posłuży do przyszłych badań nad rzadkimi nowotworami dziecięcymi.
Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Bernarda Kazanowska, Zastępca Kierownika Kliniki Pediatrii, Hematologii, Onkologii i Transplantacji Szpiku Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu: – LiBRha pozwala nam po raz pierwszy na tak szerokie wykorzystanie nowoczesnej diagnostyki molekularnej (sekwencjonowanie całego genomu, profilowanie metylacji DNA) i biopsji płynnej w leczeniu wszystkich dzieci w Polsce z mięsakami tkanek miękkich. Dzięki temu możemy nie tylko precyzyjniej diagnozować, ale też szybciej i skuteczniej reagować na zmiany w przebiegu choroby. To milowy krok w stronę bardziej spersonalizowanego, skutecznego i bezpiecznego leczenia najmłodszych pacjentów onkologicznych.
Nowotwory u dzieci: Przyczyny, wyzwania i szanse na wczesne wykrycie
Nowatorskie podejście do leczenia raka tarczycy
Rak rdzeniasty tarczycy jest rzadkim nowotworem, który stanowi zaledwie 5% przypadków raka tarczycy, ale odpowiada za aż 13,4% zgonów związanych z tą chorobą. Leczenie tego nowotworu w zaawansowanych stadiach jest trudne, a dostępne terapie działają tylko w przypadku pacjentów z określonymi mutacjami w genie RET. Większość pacjentów z zaawansowanym rakiem rdzeniastym tarczycy pozostaje bez skutecznego leczenia.
W ramach projektu realizowanego przez Uniwersytet Jagielloński i konsorcjum, z udziałem Narodowego Centrum Badań Jądrowych oraz Narodowego Instytutu Onkologii, opracowywana jest nowatorska terapia celowana, która wykorzystuje radiofarmaceutyki. Te środki chemiczne, łącząc się z komórkami nowotworowymi, mają na celu dostarczenie promieniowania jonizującego, które selektywnie niszczy komórki nowotworowe. Projekt ten otwiera nowe możliwości w leczeniu zaawansowanego raka rdzeniastego tarczycy, dając nadzieję na skuteczną terapię.
– Rdzeniasty rak tarczycy to w pewnym sensie nowotwór sierocy. W przeciągu ostatnich 20-30 lat nie udawało się rozpoznawać pacjentów we wcześniejszej fazie choroby, a skuteczność leczenia tej choroby nie uległa poprawie. Zastosowanie proponowanego przez nas radiofarmaceutyka w diagnostyce i terapii, ma na celu zwiększenie skuteczności leczenia zaawansowanego rdzeniastego raka tarczycy – podkreślała prof. Alicja Hubalewska-Dydejczyk, Katedra i Klinika Endokrynologii, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum.
Porównanie chirurgii robotycznej i radioterapii w leczeniu raka nerki
Rak nerki to jeden z najszybciej rosnących nowotworów w Polsce, a leczenie go wciąż stanowi wyzwanie, szczególnie w przypadkach wczesnego stadium choroby. Standardowym podejściem w leczeniu jest częściowe usunięcie nerki. W ostatnich latach coraz częściej stosuje się chirurgię robotyczną, która zapewnia wyższą precyzję i mniejsze ryzyko powikłań. Alternatywą jest radioterapia stereotaktyczna, która precyzyjnie niszczy guz nowotworowy, minimalizując uszkodzenie zdrowych tkanek.
Badanie RAPSTAR realizowane przez Gdański Uniwersytet Medyczny ma na celu porównanie skuteczności obu metod leczenia w przypadku wczesnego raka nerki. Celem jest ustalenie, która z metod – chirurgia robotyczna czy radioterapia – lepiej chroni funkcję nerek, zapewniając skuteczne leczenie nowotworu i wysoką jakość życia pacjentów.
– Częstość występowania nowotworu nerki rośnie dynamicznie zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Dane pokazują, że trend ten będzie się utrzymywał i wkrótce będziemy obserwować ośmiokrotny wzrost, w porównaniu do lat 80., jeśli chodzi o częstość występowania tego nowotworu. Dzięki ABM możliwa jest realizacja projektu, który ma na celu porównanie chirurgii robotowej z radioterapią stereotaktyczną (zaawansowana technika radioterapii, która polega na precyzyjnym dostarczaniu wysokich dawek promieniowania do guza lub zmiany patologicznej, minimalizując jednocześnie narażenie otaczających zdrowych tkanek) u chorych z operacyjnym nowotworem. Dotychczas prowadzono badanie wykorzystania radioterapii stereotaktycznej wyłącznie u chorych nieoperacyjnych, a wyniki te możemy określić jako znakomite. To, co jest najważniejsze – obecnie nigdzie na świecie nie toczy się badanie, które porównywałoby te dwie metody ze sobą u chorych z operacyjnym nowotworem – podsumowywał dr Bartłomiej Tomasik, Katedra i Klinika Onkologii i Radioterapii, Gdański Uniwersytet Medyczny.
Rola pacjentów w badaniach klinicznych
Ważnym aspektem omawianym podczas konferencji dotyczącej wyników konkursu ABM była rola organizacji pacjenckich w procesie planowania i realizacji badań klinicznych. Udział pacjentów nie tylko w badaniach, ale także w procesie projektowania i ewaluacji, jest kluczowy dla sukcesu projektów badawczych. Jak zaznaczył prof. Wojciech Fendler, Prezes Agencji Badań Medycznych, organizacje pacjenckie pełnią istotną rolę w zapewnieniu, że potrzeby pacjentów są uwzględniane na każdym etapie badań.
– W badaniach klinicznych ważni są badacze, których projekty wspieramy, ale to udział pacjentów jest kluczowy dla powodzenia tych projektów, dla rekrutacji oraz upowszechniania wiedzy o nich. W ramach 6 wybranych w ramach konkursu projektów rolę konsorcjanta pełnią organizacje pacjenckie. To zaangażowanie jest dla nas szczególnie istotne – podkreślał prof. Wojciech Fendler – Prezes Agencji Badań Medycznych podczas konferencji.
– Organizacje pacjenckie mogą pełnić bardzo różne role w badaniach naukowych – nie tylko te klasyczną, kluczową rolę reprezentowania pacjenta, ale także mogę wykorzystywać swoje kompetencje organizacyjne, techniczne, czy analityczne. Dzięki temu, że organizacje pacjenckie współpracują od samego początku z organizacjami naukowymi i badawczymi, perspektywa pacjenta jest od początku brana pod uwagę na każdym etapie badania. To dla nas bardzo ważne – komentowała Anna Król, Dyrektor Departamentu Data Science, Fundacja Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową.
Nowe Centra Wsparcia Badań Klinicznych w Polskiej Sieci Badań Klinicznych
Agencja Badań Medycznych, niekomercyjne badania kliniczne, innowacyjne terapie onkologiczne, rak piersi, potrójnie ujemny rak piersi, diagnostyka obrazowa, medycyna nuklearna, sztuczna inteligencja w onkologii, LiBRha, płynna biopsja, rak tarczycy, terapia celowana, rak nerki, chirurgia robotyczna, radioterapia stereotaktyczna, badania kliniczne w onkologii, nowoczesne leczenie nowotworów