Seniorzy z terenów wiejskich mają ograniczony dostęp do szybkiego rozpoznania nowotworu – uważa prof. Alicja Chybicka, przewodnicząca podkomisji stałej ds. zdrowia osób starszych. Podczas niedawnego posiedzenia podkomisji zwróciła się do przedstawicielki Ministerstwa Zdrowia z prośbą o przygotowanie informacji na temat opieki onkologicznej nad seniorami z terenów wiejskich i małych miast.
„W społeczeństwie istnieje przekonanie – według mnie w pełni uzasadnione – że osoby w wieku senioralnym mają znacznie gorszą opiekę onkologiczną, co dotyczy dostępu do onkologa, badań i leków. W szczególności odnosi się to do osób w wieku 75+ z terenów wiejskich i małych miejscowości. Tam droga do rozpoznania jest znacznie dłuższa niż w dużych ośrodkach” – powiedziała prof. Chybicka.
Ministerstwo Zdrowia: podziały ze względu na wiek nie istnieją
Agnieszka Molenda-Wiśniewska, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia, odpowiedzialna m.in. za Krajową Sieć Onkologiczną, zapewniała, że nie ma różnic w dostępie do świadczeń – przynajmniej ze względu na wiek.
„Celem Krajowej Sieci Onkologicznej, która funkcjonuje od 2023 r., było wyrównanie różnic i zwiększenie dostępności dla wszystkich pacjentów, bez podziału na grupy wiekowe. KSO wprowadziła jednolite standardy opieki” – podkreśliła. Na poparcie tego twierdzenia przytoczyła dane za 2025 r.
W ubiegłym roku osobom w wieku 60+ wystawiono 290 tys. kart Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO). Liczba kart DiLO wystawianych seniorom systematycznie rośnie.
„Można powiedzieć, że to grupa najszerzej reprezentowana, jeśli chodzi o karty DiLO wystawiane zarówno w momencie podejrzenia, jak i potwierdzenia rozpoznania choroby nowotworowej” – poinformowała dyrektor Molenda-Wiśniewska.
Pacjentów onkologicznych w wieku 60+ stale przybywa. W ciągu ostatnich trzech lat zarejestrowano ponad 100 tys. nowych chorych na nowotwory w tej grupie wiekowej. Wraz z rosnącą liczbą pacjentów rosną także wydatki na ich leczenie – w 2025 r. wartość refundacji świadczeń onkologicznych dla osób 60+ przekroczyła 10,5 mld zł.
Diagnostyka wstępna, która powinna być przeprowadzona w ciągu 28 dni od założenia karty DiLO, w 2025 r. była wykonana terminowo u 66 proc. pacjentów senioralnych, a diagnostyka pogłębiona – u 67 proc. Według dyrektor Molendy-Wiśniewskiej grupa ta jest diagnozowana szybko i skutecznie, a wskaźniki powinny się jeszcze poprawić po wprowadzeniu karty e-DiLO. Kolejnym krokiem będzie wdrożenie wskaźników zobowiązujących placówki do utrzymania tempa diagnostyki na wymaganym poziomie.
Jako szczególnie istotny program profilaktyczny dla seniorów przedstawicielka MZ wskazała program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Program ten zakończył się wraz z rokiem 2025, jednak wkrótce NDTK ma zostać włączona do koszyka świadczeń gwarantowanych.
„Nie ma więc różnicowania opieki ze względu na wiek. Wręcz można powiedzieć, że pacjenci starsi są diagnozowani szybciej – być może ze względu na wielochorobowość i częstsze korzystanie z systemu ochrony zdrowia. Natomiast rosnąca liczba zachorowań przekłada się na większą populację pacjentów onkologicznych w wieku 60+” – podsumowała.
Senior na wsi ma mniejsze szanse
Przewodnicząca podkomisji zapytała, czy resort zdrowia będzie w stanie przygotować zestawienie wyników wczesnego rozpoznawania i leczenia przeciwnowotworowego seniorów z terenów wiejskich oraz miejskich.
„Intuicja podpowiada mi, że istnieją tu duże różnice. W trakcie badań wykazano, że na wsi występuje wyższa umieralność seniorów ogółem, nie tylko z powodu nowotworów. To sugeruje ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej, co w onkologii ma szczególne znaczenie” – podkreśliła prof. Chybicka.
Dyrektor Molenda-Wiśniewska zapewniła, że ministerstwo postara się przygotować takie dane.
Trzeba uwzględnić w onkologii perspektywę geriatryczną
Dr Katarzyna Broczek, specjalistka geriatrii z Pododdziału Onkologii Geriatrycznej Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie, podkreśliła potrzebę odrębnego podejścia do pacjentów w wieku 75+.
„O ile osoby w wieku 60–70 lat mogą być leczone zgodnie ze standardami opracowanymi dla młodszych chorych, o tyle u pacjentów w wieku 75+ konieczne jest uwzględnienie ogólnego stanu zdrowia, sprawności oraz wskaźników geriatrycznych. Stosowanie jednolitych schematów leczenia może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia i wystąpienia działań niepożądanych, często nieodwracalnych. W Narodowej Strategii Onkologicznej wśród 94 celów nie ma ani jednego odnoszącego się bezpośrednio do osób starszych” – zauważyła.
Ekspertka przypomniała, że ponad połowa chorych na nowotwory w Polsce to osoby w wieku 65+, a w przypadku raka płuca aż 80 proc. stanowią osoby powyżej 60. roku życia.
„Dlatego podejście geriatryczne powinno być standardem. Półtora roku doświadczeń naszego pododdziału pokazuje, jak ocena geriatryczna i współpraca geriatrów z onkologami zmieniają sposób leczenia pacjentów. W wielu przypadkach modyfikujemy wcześniej zaproponowane terapie. Dlatego należy rozwijać onkologię geriatryczną w Polsce” – podkreśliła.
Dodała, że Krajowy Ośrodek Monitorujący Krajową Sieć Onkologiczną rozpoczął szkolenia z zakresu onkologii geriatrycznej dla lekarzy, pielęgniarek i koordynatorów.
Projekt ONKOger – medycyna holistyczna
Pododdział Onkologii Geriatrycznej w NIO realizuje projekt ONKOger. W jego ramach pacjentki objęte są zintegrowaną opieką zespołu specjalistów: onkologa klinicznego, geriatry, chirurga, kardiologa oraz pielęgniarek specjalizujących się w opiece nad osobami starszymi.
„Celem onkogeriatrii jest zapewnienie leczenia nie tylko skutecznego, ale również bezpiecznego, dostosowanego do wieku, stanu zdrowia oraz codziennego funkcjonowania pacjentki” – mówi prof. Zbigniew Nowecki, kierownik Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, współtwórca koncepcji pododdziału.
ONKOger to pierwszy w Polsce program kompleksowej opieki onkologiczno-geriatrycznej skierowany do kobiet powyżej 75. roku życia z rozpoznaniem raka piersi. Każda pacjentka przechodzi kompleksową ocenę geriatryczną, obejmującą choroby współistniejące, sprawność fizyczną, funkcjonowanie w życiu codziennym, pamięć oraz poziom wsparcia społecznego.
Na tej podstawie pacjentki kwalifikowane są do jednej z trzech grup:
– mogących być leczonych zgodnie z wytycznymi,
– wymagających modyfikacji terapii,
– wymagających istotnej zmiany planu leczenia ze względu na wysokie ryzyko powikłań.
Do końca kwietnia 2026 r. opieką pododdziału ma zostać objętych kilkaset pacjentek powyżej 75. roku życia.
Podkomisja stała do spraw zdrowia osób starszych (PSN)
I. Informacja Ministra Zdrowia na temat nowoczesnych sposobów leczenia choroby Alzheimera, dostępność do diagnostyki genetycznej – referuje zastępca dyrektora Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji w Ministerstwie Zdrowia Martyna Kosmal.
II. Informacja Ministra Zdrowia na temat leczenia chorób onkologicznych u osób starszych – referuje dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia Agnieszka Molenda-Wiśniewska.