W Światowym Dniu Walki z Rakiem, 4 lutego, podczas konferencji w Narodowym Instytucie Onkologii–Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie padło wiele ważnych informacji. Dr hab. Beata Jagielska, dyrektor NIO, poinformowała o przełamaniu w 2025 r. impasu w wydawaniu kart Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego, a także o projektach rozporządzeń ministra zdrowia w sprawie tzw. wskaźników opieki onkologicznej. Z kolei prof. dr hab. Paweł Koczkodaj, kierownik Zakładu Profilaktyki Pierwotnej Nowotworów i Polityki Zdrowotnej, omówił nową edycję Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Eksperci zaproponowali również zmianę nazwy Światowego Dnia Walki z Rakiem na Światowy Dzień Świadomości Nowotworów.
– Spotykamy się, by mówić o onkologii nie tylko jako dziedzinie medycyny, ale także jako o wspólnym wyzwaniu, odpowiedzialności i misji, którą chcemy realizować. Onkologia to nie statystyka – to konkretny człowiek i jego rodzina. To decyzje podejmowane na czas lub zbyt późno, bo tak też bywa. Ale to także nauka, doświadczenie i wiedza, empatia, uważność oraz współpraca – powiedziała, otwierając konferencję „Onkologia – razem możemy więcej”, wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska.
Wicemarszałek dodała, że postęp w onkologii jest faktem, ale jego prawdziwa siła ujawnia się wtedy, gdy wiedza spotyka się z profilaktyką, a nowoczesne leczenie idzie w parze z wczesnym wykrywaniem chorób i rosnącą świadomością społeczną. – Nie ma skutecznej walki z rakiem bez współpracy lekarzy różnych specjalizacji, naukowców, decydentów, organizacji społecznych, a przede wszystkim samych pacjentów – podkreśliła.
Do znaczenia profilaktyki w Roku Profilaktyki Zdrowotnej, ustanowionym w 2026 r. przez Sejm, oraz badań przesiewowych nawiązał rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec. – Organizacje pacjenckie swego czasu ukuły hasło „wczesne wykrycie to życie”. Przed laty Ministerstwo Zdrowia zorganizowało konkurs „PracoDawca Zdrowia”. Być może warto byłoby rozważyć powrót do tej inicjatywy. My, jako Biuro Rzecznika Praw Pacjenta, zachęcamy pracowników do wykonywania badań profilaktycznych – każdy pracownik ma jeden dzień wolny w roku na skorzystanie z takich badań. Chcemy wprowadzić drugi, ponieważ rolą i odpowiedzialnością pracodawców jest wzmacnianie i promowanie profilaktyki – powiedział.
W konferencji „Onkologia – razem możemy więcej” udział wzięła minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda. Wydarzenie poprzedziło odsłonięcie Dzwonu Życia – symbolu nadziei, wsparcia oraz zakończenia trudnej drogi leczenia onkologicznego. Minister zdrowia podkreśliła znaczenie takich momentów zarówno dla pacjentów, jak i dla osób tworzących system ochrony zdrowia, dziękując wszystkim zaangażowanym w rozwój nowoczesnej onkologii w Polsce.
Coraz więcej kart DiLO
Dyrektor NIO-PIB, przewodnicząca Krajowej Rady Onkologii dr hab. Beata Jagielska, podsumowała rok 2025. Uznała go za bardzo pracowity dla środowiska onkologicznego, a za jedno z najważniejszych osiągnięć wskazała przełamanie impasu w liczbie wydanych kart DiLO.
– Karta DiLO to nic innego jak szybka ścieżka onkologiczna, zarówno w obszarze diagnostyki, jak i leczenia. W ubiegłym roku ponad 400 tys. chorych otrzymało taką kartę. W porównaniu z 2024 r. oznacza to wzrost o 22 proc. To bardzo cieszy, bo z jednej strony pacjent zyskuje szybszą ścieżkę, a z drugiej pojawia się szansa monitorowania prawidłowości tego procesu – powiedziała.
– Do świadomości każdego z nas musi trafić, że każdy chory wchodzący do systemu z podejrzeniem nowotworu powinien mieć założoną kartę DiLO i powinien być o tym poinformowany. To jego prawo – dodał prof. dr hab. Piotr Rutkowski, pełnomocnik dyrektora NIO ds. Narodowej Strategii Onkologicznej oraz przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.
Dyrektor NIO podała również dane statystyczne. Ponad 77 proc. pacjentów rozpoczęło leczenie w ciągu 14 dni. W przypadku raka jelita grubego ponad 84 proc. chorych zakończyło diagnostykę na etapie konsylium. Łącznie 75 proc. pacjentów zakończyło diagnostykę w obowiązujących terminach: diagnostykę wstępną przed upływem 28 dni oraz diagnostykę pogłębioną w ciągu 21 dni.
Dr hab. Beata Jagielska poinformowała także o najnowszych decyzjach resortu zdrowia dotyczących Krajowej Sieci Onkologicznej. Zgodnie z założeniami ocena jakości opieki onkologicznej nad świadczeniobiorcą objętym opieką onkologiczną w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej będzie prowadzona przy pomocy kluczowych wskaźników jakości opieki onkologicznej. W przeddzień Światowego Dnia Raka Ministerstwo Zdrowia upubliczniło projekt rozporządzenia w tej sprawie. Dokument wprowadza zestaw wskaźników jakości dla ośrodków Krajowej Sieci Onkologicznej, obejmujących różne typy nowotworów. Mają one pomóc w analizie jakości świadczeń i podejmowaniu decyzji poprawiających opiekę nad pacjentami. Wśród wskaźników znalazły się m.in. odsetek pacjentów, którzy rozpoczęli leczenie w ciągu 14 dni od momentu ustalenia planu leczenia, oraz odsetek wyników badań prawidłowo sprawozdanych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.
14 zaleceń w nowym Kodeksie Walki z Rakiem
Z okazji Światowego Dnia Raka Komisja Europejska, we współpracy z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (IARC), opublikowała piątą edycję Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem – inicjatywy zapoczątkowanej w 1987 r., której celem jest pomoc ludziom w podejmowaniu świadomych decyzji zmniejszających ryzyko zachorowania na nowotwory.
Najnowsza wersja obejmuje 14 prostych i zrozumiałych zaleceń, opartych na aktualnych dowodach naukowych, które każdy może zastosować w codziennym życiu. Kodeks odnosi się do najważniejszych czynników ryzyka nowotworów, takich jak palenie tytoniu, nadwaga i otyłość, brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta, spożywanie alkoholu, narażenie na promieniowanie słoneczne, zanieczyszczenie powietrza, radon oraz czynniki rakotwórcze w miejscu pracy. Zawiera również zalecenia dotyczące karmienia piersią, zakażeń wywołujących nowotwory, hormonalnej terapii zastępczej oraz zorganizowanych programów badań przesiewowych w kierunku nowotworów.
Poprzednie edycje Kodeksu obejmowały wyłącznie działania, które Europejczycy mogli podejmować samodzielnie w celu ochrony przed nowotworami. Obecne wydanie zostało opracowane nie tylko z myślą o obywatelach, lecz także o decydentach ochrony zdrowia, otwierając drogę do silniejszych i bardziej systemowych działań politycznych na rzecz zdrowia populacyjnego i zmniejszenia obciążenia chorobami nowotworowymi. Zalecenia przynoszą dodatkowe korzyści w zapobieganiu innym chorobom niezakaźnym o podobnych czynnikach ryzyka oraz w promocji zdrowia. Stanowią plan działania na rzecz zmniejszenia ryzyka zachorowania na raka.
Nowością w tej edycji Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem jest zalecenie dotyczące zanieczyszczenia powietrza. – Po raz pierwszy Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem w tak jednoznaczny sposób wskazuje, że zanieczyszczenie powietrza jest najsilniejszym środowiskowym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na nowotwory. Każdy z nas może zrobić wiele, by chronić zdrowie swoje i bliskich. To narzędzie pokazuje, jak w życiu codziennym możemy zmienić swoje postępowanie na rzecz zdrowia – komentował prof. Paweł Koczkodaj, kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej w Zakładzie Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie.
Europejski Kodeks Walki z Rakiem 2026
- Palenie tytoniu. Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci ani e-papierosów. Jeśli palisz – rzuć.
- Narażenie na dym tytoniowy w otoczeniu. Zadbaj o to, aby twój dom i samochód były wolne od dymu tytoniowego.
- Nadwaga i otyłość. Podejmuj działania, aby zapobiegać nadwadze i otyłości lub je kontrolować.
- Aktywność fizyczna. Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.
- Dieta. Włącz do codziennej diety produkty pełnoziarniste, warzywa, rośliny strączkowe i owoce.
- Alkohol. Unikaj napojów alkoholowych.
- Karmienie piersią. Karm dziecko piersią jak najdłużej.
- Ekspozycja na słońce. Unikaj nadmiernej ekspozycji na słońce, szczególnie u dzieci.
- Czynniki rakotwórcze w miejscu pracy. Przestrzegaj zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
- Radon w pomieszczeniach. Sprawdź poziom radonu w swojej okolicy i w domu.
- Zanieczyszczenie powietrza. Podejmuj działania zmniejszające narażenie na zanieczyszczenia.
- Zakażenia rakotwórcze. Szczep się i badaj zgodnie z zaleceniami.
- Hormonalna terapia zastępcza. Stosuj ją możliwie najkrócej, po konsultacji z lekarzem.
- Zorganizowane programy badań przesiewowych. Bierz w nich udział zgodnie z zaleceniami.
Priorytety Ministerstwa Zdrowia na lata 2025-2027 – kompleksowa reforma ochrony zdrowia w Polsce
Edukacja zdrowotna – korzyści na całe życie. Międzyresortowa konferencja w Sejmie RP
Transmisja z wydarzenia dostępna jest na stronie: