Test Oncotype DX bez pozytywnej rekomendacji AOTMiT. Badanie może pomóc uniknąć chemioterapii w raku piersi

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) wydała negatywną rekomendację dotyczącą włączenia testu wielogenowego Oncotype DX do koszyka świadczeń gwarantowanych. Badanie pomaga ustalić, które pacjentki z wczesnym hormonozależnym rakiem piersi mogą bezpiecznie zrezygnować z chemioterapii pooperacyjnej. W uzasadnieniu decyzji Agencja wskazała przede wszystkim na bariery prawne związane z wykonywaniem testu w Stanach Zjednoczonych oraz jego wysoką cenę. Według przedstawionych szacunków finansowanie badania mogłoby zwiększyć roczne wydatki NFZ o 36–140 mln zł.

Rekomendację nr 44/2026 prezes AOTMiT Daniel Rutkowski podpisał 13 kwietnia 2026 r. Dokument powstał na zlecenie Ministerstwa Zdrowia, które zwróciło się o ocenę zasadności finansowania testu w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej i leczeniu szpitalnym. Przedmiotem analizy były pacjentki z wczesnym rakiem piersi HR+/HER2−, bez przerzutów do węzłów chłonnych lub z zajęciem maksymalnie trzech węzłów.

W toku oceny przeanalizowano wyniki badań klinicznych obejmujących ponad 18 tys. pacjentek, analizy ekonomiczne, rozwiązania stosowane w innych krajach oraz opinie ekspertów. Siedem z ośmiu przekazanych opinii eksperckich wskazywało na zasadność wprowadzenia badania pod warunkiem odpowiedniego określenia wskazań i organizacji świadczenia. Ostatecznie prezes Agencji uznał, że zaproponowany model finansowania nie może zostać wdrożony w obowiązujących ramach prawnych.

AOTMiT wydała negatywną rekomendację dotyczącą wprowadzenia testu wielogenowego Oncotype DX do koszyka świadczeń gwarantowanych. Badanie może pomóc wybranym pacjentkom z wczesnym hormonozależnym rakiem piersi uniknąć niepotrzebnej chemioterapii. Główne przeszkody w finansowaniu dotyczą realizacji badania w laboratorium w USA, wysokiej ceny oraz przewidywanego wzrostu wydatków NFZ o 36–140 mln zł rocznie.

Najważniejsza przeszkoda dotyczy miejsca wykonywania badania. Materiał pobrany od pacjentki miałby być przesyłany do centralnego laboratorium producenta w Stanach Zjednoczonych. Zgodnie z oceną AOTMiT taki model realizacji świadczenia nie spełnia obecnych wymagań prawnych dotyczących diagnostyki laboratoryjnej finansowanej ze środków publicznych. Polskie przepisy regulują zasady funkcjonowania laboratoriów medycznych, nadzoru nad wykonywaniem badań genetycznych, kontroli jakości oraz odpowiedzialności za ich wyniki. Laboratorium znajdujące się poza terytorium Polski, które nie podlega krajowemu systemowi nadzoru, nie może w zaproponowanym modelu realizować świadczenia gwarantowanego. Agencja zwróciła również uwagę na wymogi związane z przekazywaniem i przetwarzaniem danych genetycznych poza Unią Europejską.

W rekomendacji zapisano:

„W konsekwencji nie jest możliwe zapewnienie zgodności realizacji świadczenia z obowiązującymi przepisami i standardami diagnostyki laboratoryjnej, co stanowi przeszkodę dla objęcia tej technologii finansowaniem ze środków publicznych”.

Drugą istotną kwestią jest cena. W Karcie Świadczenia Opieki Zdrowotnej koszt jednostkowy testu określono na 14 674,75 zł. Dla porównania obowiązująca w analizie wycena produktu rozliczeniowego NFZ dotyczącego zaawansowanych badań genetycznych w chorobach nowotworowych wynosiła 4576 zł. Prezes AOTMiT zwrócił również uwagę na relację kosztu badania do zastosowanej technologii diagnostycznej, polegającej na pomiarze ekspresji 21 genów metodą qRT-PCR. W uzasadnieniu wskazano, że finansowanie narzędzi wspierających wybór leczenia powinno opierać się na potwierdzonej efektywności kosztowej i rozwiązaniach zgodnych z obowiązującymi przepisami.

Oncotype DX to test wielogenowy stosowany u wybranych pacjentek z wczesnym hormonozależnym rakiem piersi, u których nie stwierdza się nadmiernej ekspresji receptora HER2. Badanie ocenia aktywność 21 genów w tkance nowotworowej. Na tej podstawie wyliczany jest wskaźnik nawrotu choroby, określany jako Recurrence Score, w skali od 0 do 100. Wynik pomaga oszacować ryzyko nawrotu nowotworu i przewidywaną korzyść z zastosowania chemioterapii uzupełniającej. Ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy na podstawie standardowej oceny klinicznej i patomorfologicznej trudno jednoznacznie zdecydować o potrzebie takiego leczenia.

W analizowanym przez AOTMiT wniosku określono szczegółową populację pacjentek, u których test miałby być wykonywany. W przypadku kobiet bez zajęcia węzłów chłonnych uwzględniono guzy o wielkości 1,01–2 cm i stopniu złośliwości G3 albo guzy większe niż 2 cm o stopniu złośliwości G2 lub G3. Drugą grupę stanowiły pacjentki po menopauzie z zajęciem od jednego do trzech węzłów chłonnych. W obu przypadkach chodziło o nowotwory HR+/HER2−, z ekspresją receptorów estrogenowych przekraczającą 10 procent.

Test nie służy do wykrywania raka piersi ani do rozpoznawania dziedzicznej predyspozycji do zachorowania, jak w przypadku badań mutacji BRCA1 i BRCA2. Analizuje cechy biologiczne już rozpoznanego nowotworu, które mogą wpływać na wybór leczenia pooperacyjnego. Sama wartość wskaźnika nawrotu nie wystarcza do podjęcia decyzji o rezygnacji z chemioterapii. Znaczenie mają także wiek pacjentki, status menopauzalny, zajęcie węzłów chłonnych i pozostałe cechy nowotworu. Szczególnie istotne są wyniki badań wskazujące, że kobiety przed menopauzą z zajętymi węzłami chłonnymi mogą odnosić korzyść z chemioterapii również przy niskim wyniku testu.

W analizie klinicznej AOTMiT uwzględniono pięć badań pierwotnych, w tym trzy badania z randomizacją: TAILORx, RxPONDER oraz ADAPT. Łącznie obejmowały ponad 18 tys. pacjentek. Dodatkowo przeanalizowano dziewięć przeglądów systematycznych, w tym cztery metaanalizy. Szczególne znaczenie przypisano badaniom TAILORx i RxPONDER, w których porównywano skuteczność hormonoterapii z leczeniem łączącym hormonoterapię i chemioterapię.

W badaniu TAILORx oceniano pacjentki z hormonozależnym rakiem piersi HER2-ujemnym, bez przerzutów do węzłów chłonnych. W grupie 6711 kobiet z wynikiem Oncotype DX od 11 do 25 porównano leczenie hormonalne z hormonoterapią uzupełnioną chemioterapią. Po dziewięciu latach odsetek przeżyć wolnych od choroby inwazyjnej wynosił odpowiednio 83,3% w grupie otrzymującej wyłącznie hormonoterapię i 84,3% w grupie leczonej dodatkowo chemioterapią. Różnica nie była istotna statystycznie. Wyniki badania TAILORx dostarczyły podstaw do ograniczania chemioterapii u części pacjentek z wczesnym rakiem piersi, u których ryzyko nawrotu określone na podstawie testu jest niskie lub pośrednie. Zakres możliwej rezygnacji z leczenia zależy jednak od dodatkowych czynników klinicznych, w tym wieku chorej.

W badaniu RxPONDER oceniano kobiety z zajęciem od jednego do trzech węzłów chłonnych i wynikiem testu nieprzekraczającym 25 punktów. Wśród 3350 pacjentek po menopauzie pięcioletni odsetek przeżyć wolnych od choroby inwazyjnej wynosił 91,3% w grupie otrzymującej chemioterapię i hormonoterapię oraz 91,9% w grupie leczonej wyłącznie hormonalnie. Również tutaj nie wykazano istotnej statystycznie różnicy.

Inaczej wyglądały wyniki u kobiet przed menopauzą. W tej grupie, obejmującej 1668 pacjentek, pięcioletnie przeżycie wolne od choroby inwazyjnej wynosiło 93,9% przy zastosowaniu chemioterapii z hormonoterapią oraz 89% przy samej hormonoterapii. Różnica była istotna statystycznie i przemawiała za korzyścią z zastosowania chemioterapii.

AOTMiT zwróciła uwagę na ograniczenia dostępnych dowodów. Badania obejmowały określone populacje pacjentek, a ich konstrukcja nie pozwalała na bezpośrednie porównanie całej strategii podejmowania decyzji z użyciem testu ze standardową oceną kliniczno-patomorfologiczną. Brakowało również bezpośrednich porównań ze strategiami wykorzystującymi inne testy wielogenowe.

W analizie skuteczności praktycznej uwzględniono dziewięć badań obserwacyjnych, prowadzonych między innymi w Polsce, Francji, Irlandii, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Po otrzymaniu wyniku Oncotype DX decyzje terapeutyczne zmieniano w 30–55 procent przypadków, a odsetek zleceń chemioterapii zmniejszał się o 25–75 procent, zależnie od badania. AOTMiT oceniła jakość tych dowodów jako umiarkowaną lub niską, wskazując między innymi na ograniczenia obserwacji długoterminowej.

Wysoka cena jednostkowa testu była jednym z argumentów przywołanych w rekomendacji. Według danych przekazanych w Karcie Świadczenia Opieki Zdrowotnej koszt jednego badania wynosił 14 674,75 zł. AOTMiT zestawiła tę kwotę z wyceną zaawansowanego badania genetycznego w chorobach nowotworowych, wynoszącą 4576 zł, oraz ze średnim rocznym kosztem chemioterapii oszacowanym na 5637 zł.

W analizie wpływu na budżet przyjęto scenariusz, w którym wszystkie pacjentki z populacji docelowej otrzymywałyby test, a u 54 procent z nich odstępowano by następnie od chemioterapii uzupełniającej. Liczebność populacji oszacowano na podstawie kilku źródeł, uzyskując wyniki od 3560 do 13 812 osób. Najniższy wariant analizy przewidywał dodatkowe wydatki w wysokości 36,07 mln zł rocznie, najwyższy – 139,95 mln zł. AOTMiT zastrzegła, że szacunki obarczone są znaczną niepewnością. Największe trudności dotyczyły ustalenia rzeczywistej liczby pacjentek kwalifikujących się do badania oraz kosztów leczenia, którego można byłoby uniknąć.

Agencja przeanalizowała również 18 opracowań ekonomicznych, spośród których cztery uznano za w pełni adekwatne do ocenianej populacji. W części zagranicznych analiz wykazano, że wykorzystanie testu może przynosić dodatkowe korzyści zdrowotne przy niższych kosztach leczenia. Wskazano jednak na ograniczoną możliwość przenoszenia takich wyników do polskiego systemu finansowania świadczeń. Zwrócono też uwagę na powiązania części autorów publikacji z producentem testu.

W toku prac AOTMiT zebrano osiem opinii ekspertów klinicznych. W siedmiu przedstawiono zbieżne stanowisko co do zasadności wprowadzenia ocenianego świadczenia, pod warunkiem precyzyjnego określenia populacji uprawnionej do badania oraz jego miejsca w procesie diagnostyczno-terapeutycznym. Eksperci wskazywali, że test wielogenowy może ograniczyć nadmierne stosowanie chemioterapii i jednocześnie pomóc w identyfikacji pacjentek wymagających intensywniejszego leczenia, mimo niejednoznacznych przesłanek klinicznych. Podkreślali potrzebę kwalifikowania do badania przez wielodyscyplinarny zespół terapeutyczny. Szczególną uwagę poświęcono prawidłowej ocenie zajęcia węzłów chłonnych, ponieważ nieprecyzyjne kryteria mogłyby prowadzić do znacznego zwiększenia liczby wykonywanych testów.

Zastrzeżenia przedstawił także Narodowy Fundusz Zdrowia. W opinii prezesa NFZ wymieniono problemy z oszacowaniem liczebności populacji docelowej, wysoką cenę testu, niejasności dotyczące organizacji i terminów jego realizacji oraz konieczność zmian prawnych związanych z wykonywaniem badania za granicą. Fundusz zwrócił również uwagę, że proponowane znaczące skutki finansowe nie zostały uwzględnione w jego planie finansowym.

AOTMiT przeanalizowała rozwiązania organizacyjne stosowane w 23 państwach. W siedmiu nie zidentyfikowano jednoznacznych regulacji dotyczących finansowania testów wielogenowych. W pozostałych krajach dostęp zależał od kryteriów klinicznych, takich jak wiek pacjentki, status menopauzalny, zajęcie węzłów chłonnych czy stopień złośliwości nowotworu.

W Wielkiej Brytanii, Irlandii i Norwegii dostęp do testowania w grupie pacjentek z zajętymi węzłami chłonnymi ograniczono do kobiet po menopauzie. Niemcy, Kanada i Szwajcaria stosują szersze kryteria, dopuszczające badanie u wybranych kobiet niezależnie od statusu menopauzalnego, przy spełnieniu dodatkowych warunków.

We Francji, Holandii, Czechach i Estonii kwalifikacja uwzględnia bardziej rozbudowane algorytmy oceny ryzyka klinicznego, w tym wielkość guza, stopień złośliwości i narzędzia prognostyczne. W praktyce dostęp do badania jest więc selektywny, a zasady finansowania różnią się między systemami ochrony zdrowia.

Zobacz: Testy wielogenowe w raku piersi – kiedy można zrezygnować z chemioterapii?

Diagnostyka genetyczna raka piersi – dostępność badań i dobór leczenia

Negatywna rekomendacja AOTMiT dotyczy zakwalifikowania konkretnego świadczenia Oncotype DX do koszyka świadczeń gwarantowanych w zaproponowanym modelu. Nie jest zakazem wykonywania badania ani oceną wszystkich dostępnych testów wielogenowych. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Agencję badania wielogenowe są wykorzystywane w praktyce klinicznej i mogą być rozliczane w ramach istniejących produktów NFZ. Obowiązująca w analizie wycena nie pokrywała jednak kosztu Oncotype DX.

Pacjentka z wczesnym rakiem piersi HR+/HER2−, u której rozważana jest chemioterapia pooperacyjna, może zapytać lekarza prowadzącego, czy w jej sytuacji klinicznej wynik testu wielogenowego mógłby pomóc w wyborze leczenia, jakie badania są dostępne w danym ośrodku i czy istnieje możliwość ich finansowania przez NFZ. Decyzja o zastosowaniu chemioterapii powinna uwzględniać pełny wynik badania histopatologicznego, stan węzłów chłonnych, wiek i status menopauzalny pacjentki. Szczególnej ostrożności wymaga interpretacja niskiego wyniku testu u kobiet przed menopauzą z zajętymi węzłami chłonnymi.

Czy test Oncotype DX jest refundowany przez NFZ? AOTMiT nie zarekomendowała w kwietniu 2026 r. wprowadzenia Oncotype DX jako odrębnego świadczenia gwarantowanego w zaproponowanym kształcie. Dokument wskazuje na możliwość finansowania niektórych badań wielogenowych w ramach istniejących świadczeń, lecz ich wycena nie pokrywa kosztu Oncotype DX. Aktualną możliwość rozliczenia konkretnego badania należy potwierdzić w ośrodku.

Czy wynik Oncotype DX pozwala uniknąć chemioterapii? U wybranych pacjentek może wspierać decyzję o odstąpieniu od chemioterapii uzupełniającej. Wynik musi być interpretowany łącznie z innymi czynnikami klinicznymi.

Czy test jest przeznaczony dla wszystkich kobiet z rakiem piersi? Nie. Jego zastosowanie dotyczy określonych grup pacjentek z wczesnym hormonozależnym rakiem piersi HER2-ujemnym.

Czy wynik 25 lub niższy oznacza, że chemioterapia jest zbędna? Nie u wszystkich pacjentek. Badanie RxPONDER wykazało korzyść z chemioterapii u kobiet przed menopauzą z zajęciem od jednego do trzech węzłów chłonnych, mimo wyniku testu nieprzekraczającego 25 punktów.

Ile kosztuje test Oncotype DX? W dokumentacji ocenianej przez AOTMiT wskazano cenę 14 674,75 zł. Jest to wartość przyjęta do analizy, a nie potwierdzona aktualna cena badania dla pacjentki.

Czy negatywna rekomendacja AOTMiT kończy możliwość finansowania testu w przyszłości? Rekomendacja dotyczy określonego modelu świadczenia. Ewentualne ponowne rozpatrzenie finansowania wymagałoby dalszych działań właściwych instytucji i rozwiązania wskazanych problemów prawnych, organizacyjnych oraz ekonomicznych.

Czytaj więcej Testy wielogenowe w raku piersi. Kiedy można uniknąć chemioterapii i dlaczego badania nie są powszechnie refundowane?

Rekomendacja nr 44/2026 z dnia 13 kwietnia 2026 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie oceny zasadności zakwalifikowania wielogenowego testu genetycznego Oncotype DX w ocenie prognostycznej i predykcyjnej korzyści klinicznych chemioterapii stosowanej w raku piersi jako świadczenia gwarantowanego

• Artykuł zaktualizowano: