Odporność organizmu – jak działa? Układ odpornościowy chroni organizm na kilka sposobów. Pierwszą linię obrony stanowi odporność wrodzona, która działa szybko i nieswoiście. Należą do niej m.in. skóra, błony śluzowe, śluz w drogach oddechowych, odruch kaszlu i kichania oraz kwaśne środowisko żołądka. Mechanizmy te utrudniają drobnoustrojom przedostanie się do organizmu lub pomagają je usuwać. Drugim elementem jest odporność nabyta (swoista), która rozwija się w odpowiedzi na kontakt z konkretnym drobnoustrojem lub jego antygenem. Może mieć charakter czynny albo bierny. Odporność czynna powstaje wtedy, gdy organizm sam wytwarza odpowiedź immunologiczną — na przykład po przechorowaniu infekcji lub po szczepieniu. Odporność bierna polega natomiast na otrzymaniu gotowych przeciwciał, np. przekazywanych dziecku przez matkę albo podawanych w postaci preparatów immunoglobulin. Działa szybko, ale zazwyczaj utrzymuje się krócej niż odporność czynna.
Jednak niektóre czynniki oddziałujące na układ opornościowy są poza naszą kontrolą, np. wiek, płeć i genetyka. W społeczeństwie krąży wiele mitów dotyczących odporności, które spróbujemy wyjaśnić.
Mit: Odporność można szybko zbudować
Budowanie odporności jest bowiem złożonym procesem i zawiera w sobie szereg nawyków, które powinniśmy wprowadzić na stałe do naszego życia, by wzmocnić nasz organizm w walce z chorobami. Trzeba pamiętać, że w budowaniu odporności kluczowa jest systematyczność. Zmiana stylu życia nie może być chwilowym działaniem, ale musi zostać wprowadzona na stałe. Suplementy diety i leki przepisane przez lekarza należy stosować regularnie, przez ściśle określony czas i w odpowiednich dawkach. Nie można ich modyfikować, ani skracać lub wydłużać terapii na własną rękę.
Mit: Budowanie odporności dotyczy tylko chorych osób
Wzmacnianie i dbanie o układ immunologiczny dotyczy każdego, bez względu na wiek i stan zdrowia. Mit ten jest skutkiem mylnego wyobrażenia o tym, jak wygląda proces budowania odporności. To nie tylko przyjmowanie suplementów diety lub leków zleconych przez lekarza. To przede wszystkim szereg naszych codziennych nawyków, które mają pozytywny wpływ na organizm.
Fakt: Jelita to centrum dowodzenia odpornością
Znaczna część układu odpornościowego znajduje się w jelitach, dlatego dieta bogata w probiotyki ma ogromne znaczenie. Na układ odpornościowy wpływa nasza indywidualnie skomponowana mikrobiota jelitowa. To rozmaite mikroorganizmy – grzyby, pasożyty, wirusy, a przede wszystkim bakterie, bytujące w jelitach. Większość tych lokatorów jest nam przyjazna. Mikrobiota wytwarza witaminy z grupy B i K, chroni organizm przed toksynami i drobnoustrojami chorobotwórczymi.
Fakt: Aktywność fizyczna wzmacnia organizm
Umiarkowany, regularny wysiłek fizyczny zwiększa liczbę komórek odpornościowych. Odpowiednio zbilansowany trening pozwala utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi i masę ciała, zwiększa wytrzymałość, poprawia nastrój i ułatwia rozładowanie napięcia, co ma dobry wpływ na naszą odporność. Natomiast trening zbyt intensywny powoduje zwiększenie wydzielania potu, wraz z którym tracimy wiele makro i mikroskładników. Są one kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, np. uczestniczą jako kofaktory w reakcjach enzymatycznych produkcji białek odpowiedzialnych za odporność nieswoistą – rodzaj odporności, która jest z nami od pierwszych dni życia i zapobiega wtargnięciu drobnoustrojów do organizmu.
Fakt: Brak witamin ma negatywny wpływ na naszą odporność
Witaminy to organiczne środki odżywcze lub jak kto woli – grupa organicznych związków chemicznych o różnorodnej budowie. Związki te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu: niektóre z nich pozytywnie wpływają na pracę układu nerwowego, inne odpowiedzialne są za spowolnienie procesów starzenia, jeszcze inne nazywane są witaminami płodności, natomiast do zapewnienia prawidłowej pracy układu odpornościowego potrzebne są witaminy C, A i D. Ich niedobór zmniejsza zdolność obronną układu immunologicznego, a odpowiednia podaż wzmacnia go i usprawnia funkcjonowanie.
Fakt: Sport wzmacnia odporność
Mówi się, że sport to zdrowie. I jest w tym sporo prawdy. Odpowiednio zbilansowany trening pozwala utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi i masę ciała, zwiększa wytrzymałość, poprawia nastrój i pomaga rozładować napięcie, co ma dobry wpływ na naszą odporność. Natomiast trening zbyt intensywny powoduje zwiększenie wydzielania potu, wraz z którym tracimy wiele makro i mikroskładników. Są one kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, np. uczestniczą jako kofaktory w reakcjach enzymatycznych produkcji białek odpowiedzialnych za odporność nieswoistą – rodzaj odporności, która jest z nami od pierwszych dni życia i zapobiega wtargnięciu drobnoustrojów do organizmu.
Mit: Choroba mi niestraszna, bo mam dobry układ odpornościowy
Niestety, są pewne czynniki, na które nie mamy wpływu, ale za to one mają wpływ na nasz układ odpornościowy. Na przykład wiek. Wraz z nim nasz układ odpornościowy słabnie. Powinniśmy skoncentrować się na wzmacnianiu odporności poprzez zdrową dietę, odpoczynek, ćwiczenia i suplementację. Potwierdzeniem tego stwierdzenia jest epigenetyka czyli nauka zajmująca się zmianami, jakie zachodzą w naszym genomie pod wpływem czynników zewnętrznych, np. środowiska.
Mit: Byłem już na to chory, drugi raz nie będę
Nic bardziej mylnego. Zgadza się, że nasza pamięć immunologiczna pozwala układowi odpornościowemu dobrzeradzić sobie z wirusami i bakteriami, z którymi w przeszłości mieliśmy już styczność. Dzięki niej zdobywamy odporność na przebyte wcześniej infekcje. Jej mechanizmy są również podstawą skuteczności działania szczepień ochronnych. Należy jednak pamiętać, że wirusy się zmieniają. Poza tym natura ludzkiego organizmu jest nieprzewidywalna. Czasami bywa, że choroba, na którą powinniśmy mieć już trwałą odporność, wraca.
Mit: Jedzenie nie wpływa na odporność
Przeciwnie. Komórki odpornościowe muszą „dobrze zjeść”. Jedzenie jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, co potwierdza fakt, że większość komórek odpornościowych człowieka znajduje się w jelitach. Żywność może zmniejszać reakcje zapalne, wspierać pracę komórek odpornościowych oraz dostarczać energii potrzebnej do walki z chorobą. I odwrotnie – niezdrowa dieta oraz otyłość powodują przewlekłe stany zapalne i upośledzają odporność. Z badań wynika też, że niedożywienie obniża sprawność układu immunologicznego. Warto pamiętać, że to, co dobrze działa na mikrobom jelit, będzie korzystne dla odporności. Dlatego regularnie przyjmuj probiotyki i prebiotyki
Zobacz szczegóły:
• Artykuł zaktualizowano:
