Rak gruczołu krokowego pozostaje jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych u mężczyzn, a jego przebieg kliniczny jest silnie zróżnicowany. Pomimo postępów w zakresie leczenia radykalnego, od 20 do 40 proc. chorych doświadcza biochemicznej wznowy (BCR) w ciągu 10 lat po prostatektomii lub radioterapii. W grupie z szybkim podwojeniem PSA (≤9 miesięcy) aż 90 proc. pacjentów rozwija przerzuty odległe, a 30 proc. umiera w wyniku choroby nowotworowej. Ta populacja wymaga interwencji systemowej o udowodnionej skuteczności, aby wydłużyć czas przeżycia i opóźnić progresję choroby.
XTANDI® (enzalutamid) w terapii niemetastatycznego hormonowrażliwego raka gruczołu krokowego z biochemiczną wznową wysokiego ryzyka — analiza wyników badania EMBARK
Badanie fazy 3 EMBARK było wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym i kontrolowanym placebo projektem, obejmującym 1068 chorych z nmHSPC i wysokim ryzykiem BCR. Pacjentów przydzielono losowo do trzech grup: XTANDI (enzalutamid) 160 mg dziennie w skojarzeniu z leuprolidem, XTANDI w monoterapii lub placebo plus leuprolid. Wstępna analiza, opublikowana w NEJM w 2023 roku, potwierdziła znaczącą poprawę MFS w grupie z terapią skojarzoną, co stało się podstawą dalszej obserwacji przeżycia całkowitego.
Najnowsze dane z analizy OS wykazały, że dodanie enzalutamidu do leuprolidu istotnie wydłuża całkowity czas przeżycia w porównaniu z samym leuprolidem. Korzyść kliniczna była spójna niezależnie od wieku, wyjściowego poziomu PSA oraz wcześniejszej metody leczenia miejscowego. XTANDI w monoterapii również wykazał trend poprawy OS względem placebo z leuprolidem, jednak różnica nie osiągnęła progu istotności statystycznej.
Profil bezpieczeństwa enzalutamidu był zgodny z wcześniejszymi obserwacjami. Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi (≥10 proc.) były uderzenia gorąca, zmęczenie oraz ginekomastia (w monoterapii). Nie odnotowano nowych sygnałów toksyczności, a odsetek zdarzeń niepożądanych stopnia ≥3 był porównywalny między grupami (46 proc. w terapii skojarzonej, 50 proc. w monoterapii i 43 proc. w grupie placebo).
Wyniki EMBARK jednoznacznie wskazują, że XTANDI w połączeniu z leuprolidem stanowi skuteczną i bezpieczną opcję leczenia u mężczyzn z hormonowrażliwym, niemetastatycznym rakiem prostaty i wysokim ryzykiem biochemicznej wznowy. Po raz pierwszy wykazano istotne wydłużenie zarówno przeżycia wolnego od przerzutów, jak i przeżycia całkowitego w tej populacji, co potwierdza zasadność wczesnego włączenia terapii hormonalnej opartej na blokadzie receptora androgenowego.
W szerszym kontekście klinicznym, XTANDI (enzalutamid) pozostaje jedynym inhibitorem receptora androgenowego, który wykazał korzyść w zakresie przeżycia całkowitego w trzech kluczowych populacjach: chorych na raka prostaty w stadium przerzutowym hormonowrażliwym (mHSPC), niemetastatycznym opornym na kastrację (nmCRPC) oraz niemetastatycznym hormonowrażliwym z BCR wysokiego ryzyka (nmHSPC/BCR). To potwierdza jego unikalną pozycję jako leku o szerokim zastosowaniu i solidnych podstawach naukowych.
Badanie EMBARK wypełnia lukę terapeutyczną w leczeniu pacjentów, u których dotychczas brakowało skutecznych opcji wydłużających przeżycie w fazie niemetastatycznej choroby. Rezultaty te mają potencjał, by zrewidować obowiązujące wytyczne międzynarodowe (EAU, NCCN, AUA), promując wcześniejsze zastosowanie terapii ukierunkowanej na receptor androgenowy u chorych z agresywnym fenotypem raka prostaty.
Pytania i odpowiedzi
Czym jest badanie EMBARK?
EMBARK to randomizowane badanie fazy 3, w którym oceniano skuteczność i bezpieczeństwo enzalutamidu (XTANDI) w skojarzeniu z leuprolidem oraz w monoterapii u mężczyzn z niemetastatycznym hormonowrażliwym rakiem prostaty z biochemiczną wznową wysokiego ryzyka.
Jaki był główny cel badania EMBARK?
Głównym punktem końcowym była ocena przeżycia wolnego od przerzutów (MFS), a kluczowym wtórnym punktem — przeżycie całkowite (OS). Oba parametry wykazały klinicznie istotną poprawę w grupie otrzymującej XTANDI z leuprolidem.
Co wyróżnia XTANDI spośród innych terapii?
XTANDI (enzalutamid) jest jedynym inhibitorem receptora androgenowego, który wykazał korzyść w zakresie przeżycia całkowitego zarówno w postaci przerzutowej, jak i niemetastatycznej raka prostaty, w tym w przypadku biochemicznej wznowy wysokiego ryzyka.
Jakie są najczęstsze działania niepożądane XTANDI?
Najczęściej obserwowane działania niepożądane to uczucie zmęczenia, uderzenia gorąca, bóle mięśniowo-szkieletowe, ginekomastia i nadciśnienie. U części pacjentów mogą wystąpić upadki lub złamania, dlatego zaleca się profilaktykę osteoporotyczną.
Kto odniesie największą korzyść z terapii XTANDI plus leuprolid?
Pacjenci po radykalnej prostatektomii lub radioterapii, u których stwierdza się szybkie podwojenie PSA (≤9 miesięcy), co wskazuje na wysokie ryzyko progresji do postaci przerzutowej, mogą uzyskać największe wydłużenie przeżycia dzięki wczesnemu włączeniu tej terapii.
Czy wyniki EMBARK zmienią aktualne wytyczne leczenia raka prostaty?
Tak. Dane te mogą zostać uwzględnione w przyszłych aktualizacjach wytycznych EAU i NCCN, wprowadzając XTANDI w połączeniu z leuprolidem jako preferowaną opcję terapeutyczną w grupie pacjentów z nmHSPC i wysokim ryzykiem BCR.
Źródło:
Improved Outcomes with Enzalutamide in Biochemically Recurrent Prostate Cancer, https://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa2303974?url_ver=Z39.88-2003&rfr_id=ori:rid:crossref.org&rfr_dat=cr_pub%20%200pubmed
Astellas and Pfizer. Data on File, EMBARK results, July 2025.
Ward JF, Moul JW. Rising prostate-specific antigen after primary prostate cancer therapy. Nat Clin Pract Urol. 2005 Apr;2(4):174-82. doi: 10.1038/ncpuro0145. PMID: 16474760.
Antonarakis, Emmanuel S et al. The natural history of metastatic progression in men with prostate-specific antigen recurrence after radical prostatectomy: long-term follow-up. BJU international vol. 109,1 (2012): 32-9. doi:10.1111/j.1464-410X.2011.10422
Freedland, Stephen J. et al. “Improved Outcomes with Enzalutamide in Biochemically Recurrent Prostate Cancer.” N Engl J Med 2023;389:1453-1465. DOI: 10.1056/NEJMoa2303974
Astellas. Data on File. XTANDI patient. June 2025.
Cancer.net. Prostate Cancer: Types of Treatment (12-2022). https://www.cancer.net/cancer-types/prostate-cancer/types-treatment. Accessed June 16, 2025.
American Society of Clinical Oncology. ASCO Answers: Prostate Cancer (2023).
Ward JF, Moul JW. Rising prostate-specific antigen after primary prostate cancer therapy. Nat Clin Pract Urol. 2005 Apr;2(4):174-82. doi: 10.1038/ncpuro0145. PMID: 16474760.
Paller, Channing J et al. “Management of patients with biochemical recurrence after local therapy for prostate cancer.” Hematology/oncology clinics of North America vol. 27,6 (2013): 1205-19, viii. doi:10.1016/j.hoc.2013.08.005