Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków zatwierdziła daraxonrasib (Rasonque) w leczeniu dorosłych z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki. Decyzję oparto na wynikach badania III fazy, w którym mediana przeżycia całkowitego wyniosła 13,2 miesiąca w grupie otrzymującej nowy lek oraz 6,7 miesiąca w grupie leczonej chemioterapią. Rejestracja dotyczy Stanów Zjednoczonych i nie oznacza jeszcze dostępności terapii w Polsce.
Rak trzustki od lat pozostaje jednym z najtrudniejszych do leczenia nowotworów. U wielu pacjentów choroba zostaje rozpoznana dopiero wtedy, gdy nie można już usunąć jej operacyjnie albo gdy pojawiły się przerzuty. W tej sytuacji podstawą postępowania jest leczenie systemowe, najczęściej oparte na chemioterapii. Możliwości zastosowania terapii celowanych były dotąd ograniczone do stosunkowo niewielkich, wyodrębnionych molekularnie grup chorych.
Decyzja podjęta 26 sierpnia 2026 roku przez amerykańską Food and Drug Administration poszerza te możliwości. FDA zatwierdziła daraxonrasib, sprzedawany w USA pod nazwą Rasonque, dla dorosłych z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki, którzy otrzymali wcześniej co najmniej jedną terapię systemową albo nie kwalifikują się do wielolekowego leczenia systemowego. Lek ma postać tabletek przyjmowanych raz na dobę.
Daraxonrasib uderza w jeden z głównych mechanizmów rozwoju choroby
Gruczolakorak przewodowy trzustki, określany skrótem PDAC, stanowi około 90–95 proc. przypadków raka trzustki. Rozwija się z komórek budujących przewody trzustkowe i zwykle charakteryzuje się agresywnym przebiegiem.
W zdecydowanej większości tych nowotworów występują zaburzenia związane ze szlakiem RAS. Białka RAS działają w komórce jak przełączniki przekazujące sygnały odpowiedzialne między innymi za jej wzrost i podziały. W prawidłowej komórce mechanizm ten jest ściśle kontrolowany. Mutacja może jednak sprawić, że sygnał pobudzający namnażanie pozostaje stale aktywny.
Przez wiele lat białka RAS uważano za bardzo trudny cel dla leków. Ich budowa nie dawała cząsteczkom terapeutycznym łatwego miejsca, z którym mogłyby się skutecznie połączyć. W ostatnich latach opracowano inhibitory skierowane przeciwko niektórym konkretnym wariantom, przede wszystkim KRAS G12C, jednak ta mutacja występuje w raku trzustki rzadko.
Daraxonrasib działa inaczej. Należy do inhibitorów RAS(ON), czyli leków oddziałujących na aktywną postać białka RAS. Jest inhibitorem wieloselektywnym, a nie terapią skierowaną wyłącznie przeciw jednej mutacji. Zatwierdzone przez FDA wskazanie nie wymaga potwierdzenia konkretnego wariantu RAS za pomocą testu towarzyszącego. Nie oznacza to jednak, że badania molekularne tracą znaczenie w raku trzustki — nadal mogą ujawnić inne zmiany, które wpływają na możliwość zastosowania określonego leczenia lub kwalifikacji do badania klinicznego.
Badanie objęło 500 pacjentów po wcześniejszym leczeniu
Skuteczność daraxonrasibu oceniono w międzynarodowym badaniu III fazy RASolute 302. Wzięło w nim udział 500 dorosłych z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki, u których choroba postępowała po jednej wcześniejszej linii leczenia systemowego. Pacjenci zostali losowo przydzieleni do dwóch grup. Połowa otrzymywała daraxonrasib, a pozostali jeden z czterech dopuszczonych w badaniu schematów chemioterapii, wybrany przez lekarza. Badanie było otwarte, co oznacza, że zarówno pacjenci, jak i prowadzący ich lekarze wiedzieli, jakie leczenie zostało zastosowane. Ocenę obrazową progresji prowadziła jednak niezależna, zaślepiona komisja.
Głównymi punktami końcowymi były przeżycie całkowite oraz przeżycie bez progresji choroby. Wyniki analizowano w całej populacji badania, a także osobno wśród pacjentów, u których w guzie wykryto mutację RAS G12.
Mediana przeżycia całkowitego wyniosła 13,2 miesiąca. W całej badanej populacji mediana przeżycia całkowitego wyniosła 13,2 miesiąca w grupie leczonej daraxonrasibem oraz 6,7 miesiąca w grupie otrzymującej chemioterapię. Mediana jest momentem, w którym połowa uczestników danej grupy nadal żyła, a połowa zmarła. Nie określa więc, ile będzie żył konkretny pacjent, lecz pozwala porównać wyniki uzyskane w obu grupach.
Współczynnik ryzyka zgonu wyniósł 0,40. Oznacza to, że w okresie obserwacji względne ryzyko zgonu było o 60 proc. niższe w grupie otrzymującej daraxonrasib. Nie należy tego interpretować jako informacji, że lek zapobiegł 60 proc. wszystkich zgonów ani że 60 proc. pacjentów zostało wyleczonych. Uczestnicy badania mieli przerzutową chorobę, a celem leczenia było jej kontrolowanie i wydłużenie życia.
Korzyść zaobserwowano również w odniesieniu do czasu bez progresji. Jego mediana wyniosła 7,2 miesiąca podczas leczenia daraxonrasibem i 3,6 miesiąca podczas chemioterapii. Obiektywną odpowiedź, czyli zmniejszenie zmian nowotworowych spełniające ustalone kryteria radiologiczne, uzyskano u 30 proc. pacjentów przyjmujących daraxonrasib oraz u 11 proc. osób z grupy kontrolnej. Różnice dotyczące przeżycia całkowitego, czasu bez progresji i odpowiedzi na leczenie były istotne statystycznie. Korzyści wykazano zarówno w całej populacji, jak i w analizowanej osobno grupie z mutacją RAS G12.
Nie tylko długość życia, ale również jego jakość
W przerzutowym raku trzustki wyników terapii nie można oceniać wyłącznie na podstawie obrazów z tomografii czy czasu przeżycia. Chorobie często towarzyszą ból, osłabienie, utrata apetytu, chudnięcie oraz pogorszenie codziennego funkcjonowania. Dlatego w badaniu analizowano również informacje przekazywane bezpośrednio przez pacjentów.
Według wyników przedstawionych przez producenta mediana czasu do pogorszenia ogólnego stanu zdrowia i jakości życia wyniosła 5,7 miesiąca w grupie leczonej daraxonrasibem oraz 2,6 miesiąca w grupie chemioterapii. Czas do klinicznie istotnego nasilenia bólu wyniósł odpowiednio 9,2 i 3,8 miesiąca.
Dane te uzupełniają wyniki dotyczące przeżycia, choć należy pamiętać, że badanie było otwarte. Wiedza pacjenta o rodzaju otrzymywanego leczenia może mieć wpływ na subiektywną ocenę samopoczucia. Z tego względu wyniki zgłaszane przez chorych powinny być analizowane razem z bardziej obiektywnymi punktami końcowymi, takimi jak przeżycie całkowite czy centralna ocena badań obrazowych.
Jakie działania niepożądane występowały podczas leczenia? Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi daraxonrasibu były wysypka, biegunka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, nudności, zmęczenie, wymioty, ból brzucha, obrzęki, zmniejszenie apetytu oraz krwawienia.
Nie należy z tego wyciągać wniosku, że doustna terapia jest leczeniem lekkim albo niewymagającym kontroli. Postać tabletki ułatwia podawanie leku i pozwala uniknąć wlewów dożylnych, ale nie usuwa ryzyka powikłań. Pacjent nadal wymaga regularnych wizyt, badań laboratoryjnych, oceny skuteczności oraz reagowania na pojawiające się działania niepożądane.
W komunikacie FDA wymieniono najczęstsze działania niepożądane, ale nie przedstawiono pełnego zestawienia ich stopni nasilenia ani dokładnego porównania ciężkich powikłań w obu grupach. Dlatego na podstawie samego komunikatu rejestracyjnego nie należy kategorycznie stwierdzać, że daraxonrasib powoduje mniej poważnych działań niepożądanych niż chemioterapia. Pełna ocena bezpieczeństwa wymaga analizy charakterystyki produktu oraz kompletnej publikacji wyników badania.
Dlaczego ta rejestracja ma znaczenie?
Rak trzustki odpowiada za znacznie większą część zgonów onkologicznych, niż wynikałoby z samej liczby zachorowań. Według amerykańskiego programu SEER w 2026 roku w USA spodziewanych jest około 67,5 tys. nowych rozpoznań oraz około 52,7 tys. zgonów z powodu tego nowotworu. Pięcioletnie przeżycie względne dla raka trzustki ogółem wynosi 13,7 proc., natomiast w przypadku choroby z przerzutami odległymi — 3,4 proc.
Na tym tle wyniki badania RASolute 302 zwracają uwagę, ponieważ wykazano poprawę kilku niezależnych parametrów: przeżycia całkowitego, czasu bez progresji, odsetka odpowiedzi oraz zgłaszanej przez pacjentów jakości życia. Nie oznacza to, że daraxonrasib leczy raka trzustki trwale albo że będzie odpowiedni dla każdego chorego. Jest jednak nową możliwością dla pacjentów z chorobą przerzutową, u których potrzebne jest kolejne leczenie po wcześniejszej terapii.
Pozostają również pytania, na które obecne dane nie dają jeszcze pełnej odpowiedzi. Potrzebna będzie dłuższa obserwacja pacjentów, doświadczenia z codziennej praktyki klinicznej oraz dalsza ocena tego, u których chorych korzyść z terapii jest największa.
Co decyzja FDA oznacza dla pacjentów w Polsce? Na razie nie oznacza dostępu do daraxonrasibu w ramach polskiego systemu ochrony zdrowia. FDA podejmuje decyzje dotyczące rynku amerykańskiego. Aby lek mógł być rutynowo stosowany w Unii Europejskiej, musi przejść odpowiednią procedurę rejestracyjną. Publiczne finansowanie terapii w Polsce wymaga następnie odrębnej decyzji refundacyjnej. Amerykańska rejestracja jest jednak ważna z naukowego punktu widzenia. Potwierdza, że szlak RAS — przez lata uznawany za wyjątkowo trudny cel terapeutyczny — może być skutecznie hamowany również w przerzutowym gruczolakoraku trzustki.
Co to oznacza dla pacjenta?
Daraxonrasib stał się nową możliwością leczenia dla części pacjentów z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki w Stanach Zjednoczonych. Jest przeznaczony przede wszystkim dla osób po wcześniejszej terapii systemowej, a także dla chorych, którzy nie mogą otrzymać wielolekowego leczenia systemowego. Lek jest przyjmowany doustnie raz dziennie, ale wymaga prowadzenia i monitorowania przez onkologa. Pacjenci w Polsce nie mogą na podstawie decyzji FDA otrzymać go automatycznie w ramach refundowanego leczenia.
Najczęściej zadawane pytania:
Dla kogo FDA zatwierdziła daraxonrasib?
Dla dorosłych z przerzutowym gruczolakorakiem trzustki, którzy otrzymali wcześniej co najmniej jedną terapię systemową lub nie kwalifikują się do wielolekowego leczenia systemowego.
Czy przed rozpoczęciem terapii trzeba potwierdzić określoną mutację RAS?
Amerykańskie wskazanie rejestracyjne nie wymaga potwierdzenia konkretnej mutacji RAS ani wykonania testu towarzyszącego. Nie oznacza to jednak, że diagnostyka molekularna raka trzustki przestaje być potrzebna.
Czy daraxonrasib zastępuje leczenie pierwszej linii?
Badanie RASolute 302 obejmowało pacjentów, u których choroba postępowała po jednej wcześniejszej linii leczenia. FDA dopuściła lek również dla osób niekwalifikujących się do wielolekowej terapii systemowej. O wyborze leczenia zawsze decyduje lekarz na podstawie stanu pacjenta i przebiegu choroby.
Czy wynik 13,2 miesiąca oznacza przewidywany czas życia każdego pacjenta?
Nie. Jest to mediana dla całej grupy uczestników badania. Przebieg choroby u konkretnej osoby zależy od wielu czynników i może różnić się od wartości obserwowanej w badaniu.
Czy zmniejszenie ryzyka zgonu o 60 proc. oznacza, że 60 proc. pacjentów zostało wyleczonych?
Nie. Jest to względna różnica w ryzyku zgonu między grupami w czasie obserwacji. Daraxonrasib nie jest leczeniem prowadzącym do wyleczenia przerzutowego raka trzustki.
Czy lek jest dostępny w Polsce?
Decyzja FDA obowiązuje wyłącznie w Stanach Zjednoczonych. W wykorzystanych źródłach nie ma informacji potwierdzającej rejestrację ani refundację daraxonrasibu w Polsce.
Źródła: komunikat rejestracyjny FDA, informacja prasowa FDA z 26 sierpnia 2026 roku, rejestr badania RASolute 302, dane SEER dotyczące raka trzustki
Daraxonrasib na celowniku FDA. Jak działa lek skierowany przeciw aktywnym białkom RAS?
Naukowcy szukają nowych słabych punktów raka trzustki
• Artykuł zaktualizowano: