Nowotwory ginekologiczne, takie jak rak szyjki macicy, rak endometrium i rak jajnika, pozostają poważnym zagrożeniem dla zdrowia kobiet w Polsce. Każdego roku tysiące Polek umiera z powodu tych chorób, a krajowe statystyki w zakresie ich leczenia i prewencji pozostają niepokojące.
Z danych Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że w 2019 roku rak szyjki macicy, rak endometrium i rak jajnika stanowiły łącznie ponad 14% wszystkich przypadków zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce oraz przyczyniły się do ponad 13% zgonów z ich powodu. W porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej statystyki dla Polski są niepokojące. Dlatego profilaktyka, wczesna diagnostyka i skuteczne leczenie nowotworów ginekologicznych powinny stanowić kluczowy obszar działań Ministerstwa Zdrowia.
EKSPERCI
dr hab. n. med. Radosław Mądry, prezes-elekt Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej
Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe-Razem Lepiej
prof. dr hab. n. med. Paweł Blecharz z Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Krakowie
dr Anna Dańska-Bidzińska z II Kliniki Położnictwa i Ginekologii Szpitala Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
dr hab. n. med. Artur Kowalik z Zakładu Diagnostyki Molekularnej Świętokrzyskiego Centrum Onkologii
Konrad Korbiński, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia
dr hab. n. med. Lubomir Bodnar, dyrektor Siedleckiego Centrum Onkologii
Skuteczna profilaktyka i diagnostyka raka szyjki macicy
Dr hab. n. med. Radosław Mądry, prezes-elekt Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, podkreślił znaczenie programów screeningowych i szczepień przeciwko HPV w profilaktyce raka szyjki macicy. Doświadczenia innych krajów pokazują, że odpowiednie strategie prewencyjne mogą niemal całkowicie wyeliminować ten typ nowotworu. Jednak w Polsce wciąż wiele pacjentek diagnozowanych jest w zaawansowanych stadiach choroby, co wymaga dostępu do nowoczesnych terapii.
Od 1 stycznia 2025 roku refundacją objęty został cemiplimab – lek immunoterapeutyczny dedykowany pacjentkom z zaawansowanym rakiem szyjki macicy, które wcześniej były leczone pochodnymi platyny. Jest to istotny krok w kierunku poprawy skuteczności terapii, ale eksperci zaznaczają, że równolegle konieczne są działania prewencyjne. – Najlepiej byłoby, gdybyśmy za pomocą szczepień populacyjnych i screeningu istotnie zredukowali liczbę pacjentek wymagających tego leczenia – podsumował dr hab. n. med. Radosław Mądry.
Edukacja pacjentek kluczem do lepszych wyników leczenia
Znaczenie edukacji pacjentek podkreśliła Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe-Razem Lepiej. Jak zaznaczyła, kobiety coraz częściej poszukują rzetelnych informacji o swojej chorobie, co przekłada się na większą świadomość i lepszą współpracę z lekarzami. Organizacje pacjentów, takie jak OnkoCafe, oferują liczne webinary i szkolenia, które pomagają pacjentkom zrozumieć dostępne opcje terapeutyczne. – Jeśli już mamy tak istotne terapie, mające wpływ na poprawę jakości życia pacjentów, a być może też na długość, to jest niezmiernie ważne, żebyśmy o tym edukowali. Cieszy mnie, że coraz więcej pacjentek jest głodnych tej wiedzy, poszukuje tych informacji i jest otwarta na korzystanie z oferowanej im pomocy – powiedziała Anna Kupiecka.
Rak endometrium – rosnąca liczba zachorowań i nowe podejście do leczenia
W ostatnich latach w Polsce obserwuje się wzrost zachorowalności na raka endometrium, co wiąże się ze stylem życia i czynnikami cywilizacyjnymi, takimi jak otyłość, cukrzyca i nadciśnienie. Prof. dr hab. n. med. Paweł Blecharz z Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Krakowie, zwrócił uwagę na niepokojący wzrost śmiertelności wśród pacjentek, który wynika zarówno ze zmian biologicznych nowotworu, jak i z nieoptymalnego leczenia. – Wzrost śmiertelności wiąże się najpewniej ze zmianą profilu raka endometrium i nieoptymalnym leczeniem tej choroby – mówił ekspert.
Profil molekularny w przypadku raka endometrium ma szczególnie istotne znaczenie. – Bez informacji o typach molekularnych trudno nam jest podejmować dobre decyzje kliniczne – podkreśliła dr Anna Dańska-Bidzińska z II Kliniki Położnictwa i Ginekologii Szpitala Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Jednym z kluczowych elementów skutecznej terapii raka endometrium jest diagnostyka molekularna. Dr hab. n. med. Artur Kowalik z Zakładu Diagnostyki Molekularnej Świętokrzyskiego Centrum Onkologii podkreślił, że bez szczegółowych badań genetycznych trudno podejmować trafne decyzje kliniczne. – Nie jest możliwe leczenie ukierunkowane molekularnie bez diagnostyki genetycznej – stwierdził. – Zanim wprowadzimy lek i jego dostępność, musimy najpierw zapewnić diagnostykę – dodał.
W przypadku raka endometrium określenie profilu molekularnego, pozwala zastosować w leczeniu np. immunoterapię. Obecnie refundowana jest immunoterapia dostarlimabem dla pacjentek z określonym profilem genetycznym (dMMR), jednak stanowią one jedynie 20% chorych. To oznacza, że średnio 8 na 10 pacjentek nie ma dostępu do żadnego innowacyjnego leczenia. Jest to grupa chorych pMMR, która nie posiada zaburzeń molekularnych. Eksperci apelują o rozszerzenie dostępu do innowacyjnych terapii, takich jak durwalumab w skojarzeniu z olaparibem, które mogą istotnie poprawić wyniki leczenia także u pacjentek bez zaburzeń molekularnych.
Eksperci podkreślali, że w Polsce leczymy drożej i mniej efektywnie w nawrocie, a moglibyśmy skutecznie leczyć już w pierwszej linii. – W Europie zarejestrowane są już terapie durwalumabu w skojarzeniu z olaparibem w populacji pMMR w I linii leczenia, jak i samego dostarlimabu – również dla chorych pMMR. Wydaje się, że kombinacja leczenia istotnie poprawia wyniki i widzimy kliniczne wskaźniki wydłużenia czasu przeżycia. W Polsce jesteśmy na etapie oczekiwania na refundację tych leków. Jest szansa, że w ciągu kilku bądź kilkunastu miesięcy istotnie zmieni się efekt leczenia w I linii u chorych z rakiem trzonu – powiedział dr hab. n. med. Radosław Mądry. – Gdybym akurat przypadkiem, co się na pewno nie zdarzy, był ministrem zdrowia, to na pewno od razu zgodziłbym się na finansowanie I linii leczenia. Bo my w tej chwili leczymy za większe pieniądze mniej efektywnie w nawrocie, a moglibyśmy leczyć w I linii i dawać pacjentkom szansę nawet na wyleczenie – podkreślił dr hab. n. med. Radosław Mądry.
Diagnostyka genetyczna i nowe terapie w raku jajnika
Ministerstwo Zdrowia prowadzi intensywne prace nad poprawą dostępności diagnostyki genetycznej i badań patomorfologicznych, co zapowiedział Konrad Korbiński, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia. Nowe standardy mają zostać wdrożone już od kwietnia 2025 roku.
Dr hab. n. med. Lubomir Bodnar, dyrektor Siedleckiego Centrum Onkologii, omówił potencjał koniugatów – nowoczesnych leków precyzyjnie niszczących komórki nowotworowe. To cząsteczki ukierunkowane na konkretne cele molekularne, które pozwalają na niszczenie komórek w obrębie guza, wykazują się bardzo specyficznym działaniem. Jeden z nich jest już zarejestrowany w Europie, a kolejne przechodzą zaawansowane badania kliniczne. – Każdy nowy lek przynosi nam nową zdobycz. Zwykle wydłużają one czas przeżycia pacjentek bez progresji, czasami przeżycia całkowitego. Często te leki są też znacznie lepiej tolerowane niż standardowe, klasyczne terapie. Włączając nowy lek, patrzymy nie tylko jak działa, ale też, jak poprawia jakość życia pacjentek – podsumował ekspert.
Perspektywy na przyszłość
Eksperci zgodnie wskazali, że kluczowymi kierunkami zmian w leczeniu nowotworów ginekologicznych powinny być:
– intensyfikacja programów prewencyjnych,
– zwiększenie dostępności do diagnostyki molekularnej,
– rozszerzenie refundacji nowoczesnych terapii,
– edukacja pacjentek i lekarzy w zakresie nowotworów ginekologicznych.
Podjęcie tych działań może przyczynić się do istotnej poprawy wskaźników przeżywalności i jakości życia kobiet z nowotworami ginekologicznymi w Polsce.
O sposobach skutecznej diagnostyki i terapii dyskutowali eksperci podczas panelu „Zdrowie kobiety – jak skutecznie leczyć nowotwory ginekologiczne?” podczas konferencji Priorytety w Ochronie Zdrowia styczeń 2025.
Rak piersi – najważniejsze wydarzenia 2024 r. i trendy na rok 2025
Dostęp do diagnostyki molekularnej w Polsce. Realne problemy do szybkiego rozwiązania