W najnowszej odsłonie wskaźnika Alivia Oncoindex, monitorującego dostęp do nowoczesnych terapii onkologicznych w Polsce, odnotowano spadek o jeden punkt – z 52 do 51. Stało się to mimo wprowadzenia 23 nowych terapii przeciwnowotworowych na listy refundacyjne Ministerstwa Zdrowia. Aktualizacja uwzględnia dwa ostatnie obwieszczenia refundacyjne oraz najnowsze wytyczne Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO).
Zestawienie obejmuje obecnie 174 terapie lekowe zarejestrowane w Europie w ciągu ostatnich 15 lat i rekomendowane przez ESMO. Spośród nich 52 terapie, czyli 30 procent, są refundowane zgodnie z wytycznymi. Kolejne 76 (44 procent) dostępnych jest z ograniczeniami, które – według autorów indeksu – nie znajdują uzasadnienia w aktualnej wiedzy medycznej. Pozostałe 46 terapii (26 procent) nie jest refundowanych w ogóle.
Oznacza to, że 70 procent terapii zalecanych przez ESMO pozostaje dla pacjentów niedostępnych lub dostępnych w ograniczonym zakresie.
Zmiany wytycznych a spadki wskaźnika
Największe obniżenie wartości indeksu dotyczy raka gruczołu krokowego. W tej grupie wskaźnik spadł z 92 do 56 punktów. Wynika to z publikacji nowych wytycznych ESMO, które rozszerzyły zakres rekomendowanych terapii i kryteriów ich stosowania. Część z nich nie została jeszcze uwzględniona w polskich programach lekowych.
Spadki odnotowano również w raku żołądka (z 50 do 42 punktów), raku jajnika (z 62 do 60) oraz raku nerki (z 39 do 37,5). W przypadku nowotworów żołądka i nerki zmiana wynika z metodologii indeksu – z analizy wypadły terapie, które przekroczyły 15 lat od momentu rejestracji. Z kolei w raku jajnika wpływ miało rozszerzenie zaleceń klinicznych, które zwiększyły liczbę terapii uznawanych za standard leczenia.
„Celem Alivia Oncoindex jest nie tylko monitorowanie zmian w dostępności nowoczesnych terapii onkologicznych, ale przede wszystkim pokazanie realnej różnicy między aktualną wiedzą medyczną a praktyką refundacyjną w Polsce. Wskaźnik ma uwidaczniać tempo, w jakim pacjenci uzyskują dostęp do leczenia zgodnego z międzynarodowymi wytycznymi. Spadek indeksu, mimo pojawiania się nowych refundacji, wskazuje na rosnące rozbieżności między postępem nauki a systemowymi możliwościami ich wdrażania. Naszym celem jest, aby te dane wspierały świadomą debatę o priorytetach w onkologii i potrzebach pacjentów” – mówi Agnieszka Dolna, menadżerka ds. programów pomocowych w Onkofundacji Alivia.
Obszary poprawy: rak wątroby, płuca, piersi
W najnowszym zestawieniu odnotowano także wzrosty wskaźnika w wybranych obszarach terapeutycznych. W raku wątrobowokomórkowym indeks wzrósł z 28 do 50 punktów, co wiąże się z objęciem refundacją terapii skojarzonej stosowanej w pierwszej linii leczenia.
Poprawa widoczna jest również w leczeniu nowotworów płuca, tchawicy i oskrzela – wskaźnik wzrósł z 36 do 41 punktów po rozszerzeniu programu lekowego o nowe immunoterapie i terapie celowane. W raku piersi odnotowano wzrost z 42,5 do 45 punktów, co wiąże się m.in. z wprowadzeniem nowego chemioterapeutyku dla pacjentek z chorobą miejscowo zaawansowaną lub przerzutową.
Zmiany objęły także hematoonkologię. W chłoniakach nie-Hodgkina wskaźnik wzrósł z 53 do 59 punktów. “W hematoonkologii aktualizacja obejmuje istotne zmiany refundacyjne, przede wszystkim w obszarze chłoniaków oraz ALL, które należy ocenić bardzo pozytywnie, ponieważ zwiększają dostęp do nowoczesnych terapii i lepiej odpowiadają na aktualne potrzeby kliniczne pacjentów” – komentuje prof. dr hab. n. med. Krzysztof Giannopoulos, Prezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.
Finansowanie systemu a dostęp do terapii
Aktualizacja indeksu publikowana jest w czasie rosnących napięć finansowych w systemie ochrony zdrowia. Według zapowiedzi Ministerstwa Zdrowia w 2026 roku luka w finansowaniu świadczeń może przekroczyć 23 miliardy złotych. Do tej pory nie wskazano źródeł jej pokrycia, a plan finansowy Narodowego Funduszu Zdrowia na ten rok nie został podpisany.
Równolegle wprowadzane są zmiany w wycenie świadczeń diagnostycznych, obejmujące m.in. tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, gastroskopię i kolonoskopię. Planowane są także ograniczenia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej.
W tym kontekście pojawiają się obawy dotyczące wpływu sytuacji finansowej na dostęp do leczenia onkologicznego. „Decyzje dotyczące dostępu do leczenia są kształtowane nie tylko przez wiedzę medyczną i wytyczne kliniczne, ale również przez sytuację finansową publicznego płatnika. Jeżeli w systemie brakuje ponad 20 miliardów złotych i nie wiadomo, skąd te środki pozyskać, to pytanie nie brzmi już czy, ale jak bardzo pacjenci odczują skutki tego deficytu. I niestety coraz więcej wskazuje na to, że będą to również ograniczenia w dostępie do leczenia” – mówi Joanna Frątczak-Kazana, wicedyrektorka Onkofundacji Alivia.
Alivia Oncoindex pozostaje jednym z narzędzi pozwalających śledzić relację między tempem rozwoju medycyny a wdrażaniem nowych terapii w systemie refundacyjnym. Każda aktualizacja uwzględnia zarówno decyzje administracyjne, jak i zmiany w międzynarodowych wytycznych klinicznych, co sprawia, że wartość indeksu może się zmieniać nie tylko w wyniku nowych refundacji, ale także wraz z postępem wiedzy medycznej.
Onkologia z perspektywy pacjenta – raport fundacji Alivia
Od objawów do diagnozy – droga przez kolejki. Alarmujące dane o dostępności badań onkologicznych
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest Alivia Oncoindex?
To wskaźnik opracowany przez Onkofundację Alivia, który monitoruje dostępność nowoczesnych terapii onkologicznych w Polsce w odniesieniu do międzynarodowych wytycznych.
Dlaczego wskaźnik spadł mimo nowych refundacji?
Ponieważ równocześnie pojawiły się nowe wytyczne kliniczne, które rozszerzyły zakres rekomendowanych terapii, a nie wszystkie zostały objęte refundacją.
Ile terapii onkologicznych jest dostępnych bez ograniczeń?
Z analizowanych 174 terapii 52 są refundowane zgodnie z wytycznymi, co stanowi około 30 procent.
Które obszary leczenia odnotowały poprawę?
Poprawa dotyczy m.in. raka wątroby, płuca, piersi oraz niektórych nowotworów hematologicznych.
Jak sytuacja finansowa NFZ wpływa na dostęp do leczenia?
Może wpływać na decyzje refundacyjne oraz możliwości wdrażania nowych terapii, co może ograniczać dostęp pacjentów do leczenia.
Rekordowe listy refundacyjne, ale Oncoindex niemal w stagnacji
Źródło: Onkofundacja Alivia, Alivia Oncoindex (aktualizacja 2026)