Tegoroczny Nobel w dziedzinie fizjologii i medycyny przyznano Mary E. Brunkow, Fredowi Ramsdellowi z USA oraz Shimonowi Sakaguchiemu z Japonii za odkrycie mechanizmów tolerancji układu odpornościowego. Laureaci opisali rolę komórek T-regulatorowych, które kontrolują odpowiedź immunologiczną i zapobiegają atakowaniu własnych tkanek przez organizm.
Podczas Tygodnia Noblowskiego na Uniwersytecie Warszawskim dr hab. Ewa Więsik-Szewczyk z Wojskowego Instytutu Medycznego podkreśliła, że odkrycia noblistów stanowią fundament immunologii, ale ich bezpośrednie zastosowanie w terapii klinicznej pozostaje wciąż ograniczone. – Komórki T-regulatorowe czuwają nad tym, aby nasza odporność nie zwracała się przeciwko własnym tkankom, a jednocześnie zachowała zdolność obrony przed tym, co obce – wyjaśniła ekspertka specjalizująca się w chorobach wewnętrznych i immunologii klinicznej.
Lekcja pokory w nauce klinicznej
Dr hab. Więsik-Szewczyk przypomniała, że komórki Treg znamy od co najmniej 2001 roku, kiedy to zidentyfikowano gen FOXP3 odpowiedzialny za ich prawidłową funkcję. – Choć badania podstawowe dają nam ogrom wiedzy, to wciąż nie mamy prostych, zero-jedynkowych rozwiązań – podkreśliła. Ekspertka zaznaczyła, że defekt genu FOXP3 prowadzi do zespołu IPEX – ciężkiej choroby autoimmunologicznej ujawniającej się już u dzieci. Obecnie leczenie polega na transplantacji komórek krwiotwórczych lub na silnej immunosupresji, która hamuje aktywność układu odpornościowego w organizmie.
Zdaniem badaczki, odkrycia noblistów pokazują, jak skomplikowane są mechanizmy obwodowej tolerancji immunologicznej i jak długo trwa droga od badań podstawowych do praktyki klinicznej. – To lekcja pokory – podsumowała dr hab. Więsik-Szewczyk, wskazując, że choć naukowcy dysponują wiedzą o roli Treg, jej wykorzystanie terapeutyczne wciąż wymaga intensywnych badań i prób klinicznych.
Pionierskie próby terapii komórkowych w Polsce
Ekspertka zwróciła uwagę, że w Polsce prowadzone są już pionierskie badania kliniczne wykorzystujące komórki Treg. – W ośrodku prof. Piotra Trzonkowskiego w Gdańsku podawano komórki w celu opóźnienia rozwoju cukrzycy typu 1 – powiedziała dr hab. Więsik-Szewczyk. Dodała, że komórki Treg mają też potencjał jako biomarkery, które pozwalają ocenić stopień dysregulacji immunologicznej u pacjentów.
Zdaniem badaczki, odkrycia nagrodzone Noblem stanowią zarówno docenienie rzetelnej pracy naukowców zajmujących się badaniami podstawowymi, jak i wyzwanie dla klinicystów oraz przemysłu farmaceutycznego. – Jeśli firmy farmaceutyczne znajdą sposób, by skutecznie je wykorzystać, może to otworzyć drogę do nowych terapii – dodała dr hab. Więsik-Szewczyk, podkreślając, że droga od badań podstawowych do leków jest długa, ale perspektywy są ogromne.
Znaczenie odkryć komórek T-regulatorowych
Komórki T-regulatorowe odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu równowagi immunologicznej organizmu. Ich prawidłowa aktywność pozwala organizmowi tolerować własne tkanki, jednocześnie utrzymując zdolność do zwalczania patogenów. W przypadku zaburzeń funkcjonowania Treg rozwijają się choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca typu 1, stwardnienie rozsiane, choroba Hashimoto, a także powikłania po przeszczepach narządów i szpiku.
Odkrycia noblistów umożliwiły także rozwój badań nad terapiami komórkowymi i genowymi, które w przyszłości mogą pozwolić na precyzyjne modulowanie odpowiedzi immunologicznej, ograniczenie autoagresji oraz zwiększenie skuteczności leczenia powikłań po przeszczepach. – To fundament, na którym można budować nowe strategie terapeutyczne – podsumowała ekspertka.
Prof. Piotr Trzonkowski o medycznym Noblu: odkrycie porównywalne do penicyliny
Najczęściej zadawane pytania
Czym są komórki T-regulatorowe i jak działają?
Komórki T-regulatorowe (Treg) kontrolują układ odpornościowy, eliminując komórki autoreaktywne i utrzymując tolerancję immunologiczną, chroniąc organizm przed chorobami autoimmunologicznymi.
Jakie choroby są związane z dysfunkcją Treg?
Niedobór lub nieprawidłowe działanie Treg prowadzi do zespołu IPEX, cukrzycy typu 1, stwardnienia rozsianego, choroby Hashimoto i powikłań po przeszczepach.
Czy odkrycia noblistów mają zastosowanie kliniczne?
Bezpośrednie zastosowanie w terapii jest nadal ograniczone, choć prowadzone są pionierskie próby terapii komórkowych w leczeniu cukrzycy typu 1 i w transplantologii.
Jak komórki Treg mogą być wykorzystane w przyszłości?
Mogą służyć jako terapia komórkowa lub genowa, pozwalając na modulowanie odpowiedzi immunologicznej, ograniczenie autoagresji oraz zwiększenie skuteczności leczenia chorób autoimmunologicznych i powikłań po przeszczepach.
Co oznacza odkrycie Treg dla przemysłu farmaceutycznego?
Odkrycie stwarza potencjał do tworzenia innowacyjnych terapii, które w przyszłości mogą zostać wdrożone klinicznie, choć wymaga dalszych badań i testów bezpieczeństwa.
Regulatorowe limfocyty T i immunotolerancja obwodowa – przełomowe odkrycie nagrodzone Noblem 2025
Prof. Piotr Trzonkowski o medycznym Noblu: odkrycie porównywalne do penicyliny
Nobel z medycyny za odkrycie komórek T-regulatorowych
Nobel w medycynie: kluczowa rola komórek T-regulatorowych
Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny 2025 – odkrycia istotne także dla onkologii
Źródło: Nauka w Polsce