W 2025 roku Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny została przyznana Mary E. Brunkow, Fredowi Ramsdellowi i Shimonowi Sakaguchiemu za badania nad mechanizmami nabywania immunotolerancji obwodowej. Laureaci odkryli fundamentalną rolę komórek T-regulatorowych (Treg) w utrzymywaniu równowagi układu odpornościowego, kontrolując zarówno nadmierną, jak i zbyt słabą odpowiedź immunologiczną organizmu.
Podczas Tygodnia Noblowskiego dr hab. Edyta Brzóska-Wójtowicz z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego wyjaśniła, że komórki Treg pełnią funkcję „włącznika-wyłącznika” innych typów komórek odpornościowych. – W przypadku zbyt słabej odpowiedzi immunologicznej łatwiej zapadamy na choroby, a komórki nowotworowe mają większe ryzyko rozwoju. Natomiast przy nadmiernej odpowiedzi autoimmunologicznej organizm zaczyna zwalczać własne komórki, co również jest niekorzystne. Najlepiej, gdy mamy homeostazę – równowagę – zaznaczyła ekspertka.
Komórki Treg jako regulator równowagi immunologicznej
Prof. Brzóska-Wójtowicz przyrównuje funkcję limfocytów Treg do roli straży miejskiej w organizmie: nie są główną siłą atakującą, ale pilnują porządku, regulując intensywność działania innych komórek odpornościowych. – Jednym komórkom dają sygnał do działania, inne hamują. W ten sposób utrzymują balans w odpowiedzi immunologicznej – tłumaczyła ekspertka.
Nobliści opisali także gen FOXP3, który odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie Treg. Jego defekt prowadzi do poważnych chorób autoimmunologicznych, w tym zespołu IPEX. Wiedza ta jest już ugruntowana w podręcznikach immunologii i stanowi podstawę rozumienia mechanizmów chorób autoimmunologicznych. – To fundamentalne badania podstawowe. Zaskoczeniem jest, że nagrodzono prace tak dobrze znane, ale jednocześnie absolutnie kluczowe – podkreśliła dr hab. Brzóska-Wójtowicz.
Jak wspierać własny układ odpornościowy
Ekspertka zwróciła uwagę, że choć odkrycia noblistów mają ogromne znaczenie w badaniach podstawowych i terapii przyszłości, każdy z nas może wspierać układ odpornościowy prostymi działaniami. – Wysypianie się, zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna to podstawy, które pomagają utrzymać w dobrej kondycji komórki T-regulatorowe i cały system odpornościowy – dodała prof. Brzóska-Wójtowicz.
Regulatorowe limfocyty T i immunotolerancja obwodowa – przełomowe odkrycie nagrodzone Noblem 2025
Najczęściej zadawane pytania
Czym są komórki T-regulatorowe?
Komórki T-regulatorowe (Treg) regulują odpowiedź immunologiczną, eliminując nadmierną aktywność komórek autoreaktywnych i utrzymując równowagę w układzie odpornościowym.
Jaką rolę pełnią komórki Treg w organizmie?
Działają jak „włącznik-wyłącznik”, stymulując lub hamując inne komórki odpornościowe, co pozwala utrzymać homeostazę i chroni przed chorobami autoimmunologicznymi lub nadmiernym rozwojem nowotworów.
Jakie choroby są związane z defektem genu FOXP3?
Uszkodzenie FOXP3 prowadzi do poważnych chorób autoimmunologicznych, w tym zespołu IPEX, który objawia się ciężką dysregulacją układu odpornościowego już we wczesnym dzieciństwie.
Czy odkrycia noblistów mają zastosowanie kliniczne?
Bezpośrednie zastosowanie w terapii jest nadal ograniczone, ale badania nad Treg stanowią podstawę rozwoju terapii komórkowych i genowych w leczeniu chorób autoimmunologicznych i powikłań po przeszczepach.
Jak wspierać działanie własnych komórek T-regulatorowych?
Podstawą jest zdrowy styl życia, w tym odpowiednia ilość snu, zbilansowana dieta i regularna aktywność fizyczna, które pomagają utrzymać układ odpornościowy w dobrej kondycji.
Regulatorowe limfocyty T i immunotolerancja obwodowa – przełomowe odkrycie nagrodzone Noblem 2025
Prof. Piotr Trzonkowski o medycznym Noblu: odkrycie porównywalne do penicyliny
Nobel z medycyny za odkrycie komórek T-regulatorowych
Nobel w medycynie: kluczowa rola komórek T-regulatorowych
Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny 2025 – odkrycia istotne także dla onkologii
Źródło: Nauka w Polsce